AQJÚNIS

Aqjúnis bala kúninde ádebı ki­taptardy, ásirese, detektıvtik shy­ǵarmalardy kóp oqyp ósken­dikten be, keleshekte quqyq qorǵaý sala­synyń qyzmetkeri bolýdy ishteı arman­daıtyn. Biraq, jan syryn jurtqa aqtara qoımaıtyn minezine basyp, sol armany jaıly eshkimge tis jar­maıtyn. О́ıtkeni, ol kezde QazMÝ-degi jalǵyz zań­gerlik fakýltetke túsý qıynnyń qıyny edi. Sondyqtan da ol “konkýrsten ótpeı qalypty” de­gen qorlyq sózge qalǵansha, muǵa­lim­dik dıplomdy mise tuta turaıyn, qalǵanyn taǵy kóre jatarmyz dep túıgen. Sóıtip, aýylda segizjyl­dyq mektepti birge bitirgen úsh qur­by­sy­nan qalmaı, áýeli Qyzyl­ordanyń Mán­shúk Mámetova atyn­daǵy pedý­chı­lıshesin, sosyn QazMÝ-diń tarıh fakýltetin bitirdi. Týǵan aýyly – Dáýqarada birneshe jyl ustazdyq etti. Alaıda, kóńil túkpirine jasyr­ǵan bala armany jetelep, 1987 jy­ly kúzde Kókshetaýdaǵy oblystyq ishki ister basqarmasynyń kadr bólimine kelip, kámeletke tolmaǵan jasóspi­rimder isteri jónindegi ıns­pektor bolýǵa kelisip, eki aıǵa jý­yq synaq isinen ótti. Osy qyzmetke alýǵa laı­yqty degen baǵa berilgen minezdemesi jazylyp, qol qoıy­lyp, buıryq daıyndalyp jatqan kezde Ishki ister mınıstrliginen budan bylaı qazaq jastaryn mılısııa qataryna alýdy toqtatý kerek, óıtkeni, olardyń jeke qu­ram­daǵy úlesi 40 paıyzdan joǵary degen maǵynadaǵy naızaǵaı­daı nus­qaý túsip, áne-mine leıtenant ata­namyn degen úkili úmiti kúl-parsha boldy. 1986 jylǵy Jeltoqsan kóterilisiniń jańǵyryǵy edi bul. Jaısyz habardy estigende taǵdyr­dyń kútpegen soqqysy janyna bat­sa da, Aqjúnis jasyǵan joq. “Byltyr jeltoqsanda Almatyda bolsam, kóteriliske shyǵyp, báıgege bastaryn tikken, el múddesi jolyn­da qurban bolǵan qazaq qyzdary­nyń arasynda bolmas pa edim?!. Olardyń kórgen qorlyǵynyń qasynda meniń qyzmetke alynbaı qalýym túk emes qoı...” dep, aqylǵa jeńdirgen. Keıin Kókshetaý pedagogıkalyq ınstıtýtynyń tarıh kafedrasynda oqytýshy bolyp istep júrip, Al­ma­tydaǵy Abaı atyndaǵy QazMPÝ-diń aspırantýrasyna túsip, Sibir kazachestvosy týraly kandıdattyq dıssertasııa qorǵady. Ile Ishki ister mınıstrliginiń Kókshetaýdaǵy órt­sóndirýshiler daıarlaıtyn ýchılıshe­siniń qoǵamdyq pánder kafedrasyn basqarýǵa shaqyryldy. Birden kapı­tan sheni berildi. Osylaısha, umy­ty­lýǵa aınalǵan bala armany oıla­maǵan jerden aldynan qushaq jaıyp shyǵa keldi. Al 1997 jyly otbasy jaǵdaıymen Qyzyljar qalasyna qonys aýdaryp, sonda jańadan ashy­lyp jatqan Ishki isker mınıstrligi ishki áskeri joǵary áskerı ýchılıshe­sine (qazir áskerı ınstıtýt) aǵa oqytýshylyq qyzmet­ke ornalasty. Munda da óziniń áskerı tártipke be­riktigin, kásibı biliktiligin ańǵartyp, kóp ótpeı ǵy­lymı jumystar bó­li­miniń bastyǵy bol­yp taǵaıyndaldy. Osy qyz­mette júrip, maıor, pod­pol­kovnık áskerı shenderine jáne “Qazaqstan Respýblıkasy bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri” ataǵyna ıe boldy. Al 2006 jyly podpolkov­nık Aqjúnis Musyrman Ishki ister mınıstriniń buıryǵymen ýchılıshe bastyǵynyń oqý jáne ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary bolyp taǵaıyndaldy. Munyń ózi áskerı ujym úshin aıdy aspanǵa shyǵarǵandaı jańalyq boldy. О́ıt­keni, áskerı ýchılıshede buǵan deıin osy bıik laýazymǵa birde-bir “názik jandy” taǵaıyndalmaǵan edi. Onyń ústine, áskerı sheni tó­men podpol­kov­nık áıel oqý kafe­dralaryn bas­qaratyn, múıizderi qaraǵaıdaı polkovnıkterge jetek­shi­lik jasap, baǵyt-baǵdar siltemek. Osy “tosyn jańalyq” qulaqtaryna tıgende ýchı­lıshedegi birsypyra aǵa ofıserler qabaqtaryn shytyp qalǵan kórinedi. Biraq, Aqjúnis olardyń esh­qaısysynan qaımyǵyp, yqtaryna jyǵyla qoıǵan joq. Qaı máselede bolsyn, biliktilik pen baıyptylyq tanytyp, árdaıym ádil sheshim qabyldaýǵa tyrysty, týmysynan qazaq qyzyna tán sypaıylyq pen ádepten de attaǵan emes. Kabıne­tine kirjıip kirgen talaı sardarlar “Aqjúnis Shaıahmetqyzynyń qolas­tynda qyzmet etýge bolady eken” desip, jadyrap shyqty. Ras, keıbir keýdemsoqtardyń esterine áskerı jarǵy talaptaryn salyp, nyǵarlaı sóılep, qatań tártipke shaqyrýǵa tý­ra kelgen. Sóıtip, bárin de aqyl­men óz oryndaryna qoıa bildi. Kelesi jyly Aqjúniske Qazaq­stan ishki áskeriniń delegasııasyn Reseıdiń Perm qalasyndaǵy ás­ke­rı ınstı­týtqa bastap barý qurmeti buıyrdy. Tájirıbe almasý maq­sa­tyndaǵy sapar oıdaǵydaı ótti. Perm­­dik generaldar men polkov­nık­ter de qazaqstandyq áripteste­rin podpolkovnık áıeldiń bastap kelgenine tańǵalysyp: “Sizderde de biz úırenetin nárse bar eken: budan bylaı biz de genderlik saıasatty qol­dap, áıel ofıserlerdi kóter­me­leıtin bolamyz” desip jatty ázil-shyny aralas. Osy sapardan soń kóp uzamaı Aqjúniske polkov­nık ataǵy merziminen buryn berildi. Ol ózi qyzmet etetin joǵary oqý ornynda oqý jáne ǵylymı jumys­tardyń jolǵa qoıylýyna janyn sala atsalysyp, aıtar­lyq­taı eńbek sińir­di. Sońǵy jyldary áskerı ıns­tıtýt kýrsanttarynyń alǵan bilim­deri jo­ǵary bilim be­retin ózge oqý orny stý­dentterimen salystyr­ǵanda áldeqaıda joǵary ekendigin aralyq memlekettik baı­qaý nátıjeleri anyq kórsetip júr. Bul tártip pen talap qatań ás­kerı bilim ordasynyń bede­lin artty­ra­tyn jáıt. Kópshiligi aý­yl­dan kelip oqýǵa túsken, keshegi ol­py-solpy, bilimderi de qalalyq qur­das­taryna qaraǵanda, olqylaý boz­ba­lalardy birneshe aıdan soń boıyna da, oıyna da qarap, tanymaı qalasyń. Aqjúnis áskerı ınstıtýttyń ǵylymı salasyna jetekshilik ja­saǵaly atqarylǵan ister de bir tóbe. Jyl saıyn halyqaralyq jáne respýblıkalyq ǵylymı-praktı­ka­lyq konferensııalar ótkizý ıgi dás­túrge endi. Oqytýshylar ara­syn­da “Áskerı ınstıtýtta isteıdi ekensiń – ǵylymmen shuǵyldanýǵa tıissiń” degen uǵym búginde bul­jy­mas qaǵı­daǵa aınalǵan. Qurylǵa­nyna bir-aq múshel bolǵan jas ınstıtýtta qyzmet ete júrip, 5 adam kandıdat­tyq dıs­sertasııa qorǵ­ady. Qazir 2 ofıser – áskerı ınstıtýt bastyǵy Jumabek Ahme­tov jáne Aqjúnistiń ózi doktorlyq, 5 oqytýshy kandıdattyq jumysta­ryn aıaqtaýǵa jaqyn. Bul az ba, kóp pe? Árıne, eldiń bir qıyr she­tindegi, iri ǵylymı ortalyqtardan shalǵaıda jatqan shaǵyn qalada ornalasqan áskerı ınstıtýt úshin az deý qıyn. Bul rette áskerı qyz­metshilerdiń ǵylymmen aınalysýy úshin memlekettik qazynadan esh­qan­daı qarjy bólinbeı kele jat­qan­dyǵyn da eskermeı bolmaıdy. Aq­júnis ınstıtýttyń ǵylymı ále­ýetin tolyqtyrý maqsatymen Qyzyl­jar­dyń belgili ǵalymdaryn da qyzmetke tarta bildi. Áıteýir, qashan kórseń de, ol óz qolymen qurysqan bilim uıasynyń qamyn oılap, qarlyǵashtaı shyryldap júrgeni... О́mir ESQALI, Soltústik Qazaqstan oblysy.