IаDROLYQ QAÝIPSIZDIK BÚGINGI KÚNNIŃ KО́KEIKESTI MÁSELESI

Qarýsyzdanýdyń otandyq úlgisi búgingi tańda kim-kimge de bolsa úlken ónege. Jáne de bul Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń saıası erik-jigeri arqasynda júzege asqan úderis. Osylaısha Qazaqstan Prezıdenti ıadrolyq qarýsyz álem qurýǵa ózindik úlesin qosyp keledi. Qarýsyzdaný jónindegi konfe­ren­sııa halyqaralyq qoǵamdas­tyq­tyń búgingi tańdaǵy birden-bir kóp qyrly forýmy bolyp tabylady. Onda qarýsyzdaný máseleleri jan-jaqty talqylanyp júr. Osy rette atap kórsetetin bir jáıt – ıadro­lyq qarýsyzdaný jáne ony tarat­paý jónindegi Qazaqstan bastamasy álem elderi tarapynan tolyqtaı moıyndalyp úlgerdi. Plenarlyq sessııada sóz sóı­le­gen Q.Saýdabaev ótken jyldyń qarýsyzdaný salasynda jemisti bol­ǵanyn atap kórsetti. AQSh Pre­zıdenti Barak Obamanyń ıadrolyq qarýsyzdyq týraly ja­han­dyq sammıt shaqyrý bastamasy kókeıkestiligimen erekshelenedi. Jáne de bul Iаdrolyq synaqtarǵa jan-jaqty tyıym salý týraly shartty jedel ratıfıkasııalaýǵa jańasha serpin beretin bolady. Al mundaı úderisti álemdik qoǵam­das­tyq asyǵa kútip otyr desek, qate­les­peıtinimiz anyq. Osy jerde Reseı men Qurama Shtattar ara­syndaǵy atalǵan saladaǵy kelis­sózder úlken mańyzǵa ıe. Qazirgi kezde ıadrolyq qarýdy taratpaý týraly negiz qalaýshy qujat – Iаdrolyq qarýdy taratpaý týraly sharttyń aldynda turǵan kedergilerdi jahandyq turǵydan eńserýdiń mańyzy zor, dedi osy oraıda Qanat Bekmyrzauly. Bul rette aldaǵy mamyr aıynda ótetin ıadrolyq qarýdy taratpaý jónindegi sholý konferensııasyna úlken úmit artylyp otyr. BUU Bas hatshysy qarýsyzdaný jónindegi bes bólikten turatyn ózi­niń josparyn usyndy. Sondaı-aq Ulybrıtanııa, Fransııa, Norvegııa jáne ózge de birqatar elderdiń usynystary qyzyǵýshylyq týǵyzdy. Dúnıe júzi bul baǵytta úlken serpindi ister kútýde jáne de biz sol úmitti aqtaýǵa tıispiz. Iаdro­lyq qaýipsizdik jónindegi Va­shıng­ton sammıti men joǵaryda atalǵan sholý konferensııasy qa­rý­syzdaný isi boıynsha sheshýshi oqıǵalar bolyp tabylatyny kú­mánsiz. Qazaqstan sammıttiń maqsat­ta­ryn qoldaıdy jáne oǵan daı­yn­dyqqa belsendi kirisip otyr. Prezıdent Nursultan Nazarbaev forýmda sóz sóıleıdi dep kúti­lý­de. Onda Qazaqstan basshysy ıadrolyq qaýipsizdikti bekemdeý boıynsha óziniń aldaǵy kezeń­der­ge kózqarasyn usynatyn bolady. О́kinishke qaraı, álem elderi kúni búginge deıin ıadrolyq qa­ter­den túbegeıli qutyla alǵan joq. Onyń ústine jańa ıadrolyq mem­leketter paıda bolý qaýpi bar. Sondyqtan ıadrolyq qarýǵa ıe el­derge yqpal etýdiń naqty tetik­te­rin jasaý qajettigi pisip-jetil­geni anyq. Sonymen qatar, memleketterdiń Sharttan shyǵýy­nyń aldyn alýǵa kúsh salý kerek. Shartqa qatysýshy elderdiń óz mindettemelerin sózsiz oryndaýǵa qol jetkizý de asa mańyzy zor másele bolyp tabylady, dedi osy oraıda Q.Saýdabaev. BUU ótken jyldyń jeltoqsan aıynda Qa­zaqstannyń bastamasy boıynsha 29 tamyzdy – Semeı polıgony­nyń resmı jabylǵan kúnin – Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyldardyń halyqaralyq kúni dep jarııalaý týraly qarar qa­byl­daǵany belgili. Álem elderi osy maqsattarǵa sáıkes kúsh-jiger tanytsa, nur ústine nur bolmaq. Qaýipsizdikti qamtamasyz etýge qosylǵan mańyzdy úles ótken jyldyń naýryz aıynda kúshine engen Ortalyq Azııada ıadrolyq qarýdan tys aımaq qurý týraly shart bolyp tabylady. Shartqa qatysýshy elderdiń 2009 jyldyń qazanynda ótken alǵashqy sholý kezdesýi barysynda Qazaqstan ıadrolyq qaýipsizdikti nyǵaıtýdyń óńirlik is-qımyl josparyn jasaýdy usyndy. Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi aldaǵy sammıt qorytyndylaryn esepke ala otyryp, bul bastama naqtylanatyn bolady. Qazaqstan syrtqy saıasat vedomstvosy basshysynyń pikirinshe, joǵarydaǵy Sharttyń mindetterin qatań saqtaı otyryp jáne MAGATE-niń baqylaýy negizinde atom energııasyn beıbit maqsatta paıdalanýdyń da perspektıvalary mol. Beıbit atomǵa qoljetimdiliktiń teń qaǵıdattylyǵy ustanymyn jaqtaıtynyn bildire kele Qazaqstan ıadrolyq otynnyń halyqaralyq bankin qurý týraly ıdeıany qoldady. Q.Saýdabaev sondaı-aq ıadrolyq qarýy bar elderdiń sondaı qarýy joq memleketterge qaýipsizdik kepildigin berýdi mindetteıtin halyqaralyq zańdyq kúshi bar qujat jasaýǵa kirisýdiń qajet ekenine nazar aýdardy. Shveısarııaǵa sapary baǵdarlamasyn qorytyndylaı kele Q.Saýdabaev EQYU – Eýropa Keńesi birlesken konsýltasııalary aıasyndaǵy joǵary deńgeıdegi kezdesýge qatysty.