EKOLOGIIа JAQSY BOLSYN DESEK...

Aıdar MAHAMBET, “Kazakhstan Rubber Recycling” JShS dırektory. Elimiz táýelsizdik alǵan kezden beri Elbasy Nursultan Nazarbaev tabıǵı resýrstardy tıimdi paıda­laný men óndiriske ekologııalyq taza tehnologııalardy endirý máse­lesine nazar aýdaryp keledi. El eko­nomıkasynyń daǵdarysqa qara­mas­tan turaqtanyp, óndiris oryn­da­­rynyń syn saǵatta syr bermeı jatqanyn kóp rette osy jaǵdaımen de baılanystyrýǵa bolady. Sońǵy kezderi elimizde óndiris­ke ekologııalyq taza tehnologııa­lar­dy endirý maqsatynda halyq­ara­lyq talaptarǵa saı Ekologııalyq qaýipsizdik tujyrymdamasy, qor­sha­ǵan ortany qorǵaý men qurǵaq­shy­lyqqa qarsy kúres jónindegi baǵdarlamalar, Ekologııalyq ko­deks sııaqty qujattardyń qabyl­dan­ǵany málim. Alaıda biz áli de kóptegen máselelerdiń sheshimin ta­batyn sharalardy iske asyrýymyz kerek dep sanaımyz. Osy oraıda Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstri Nurǵalı Áshimovtiń óndiris oryn­darynyń ekologııalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda jańa kózqaras qalyptastyrý qajettigi týraly usynysy der kezinde jasalǵanyn atap ótý jón. Munda mınıstrlik “2010-2020 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan ekologııasy” baǵdarlama­synyń aıasynda “Jasyl damý ortalyǵy” atty óndiris qal­dyqtaryn keshendi qaıta óńdeý jáne keshendi basqarý jóninde ult­tyq ortalyq qurý týraly usynys bildirgen bolatyn. Mınıstrdiń aı­týynsha, ortalyq qurylǵan jaǵdaı­da ol qoqysty óńdeý zaýytyn qurý men tehnologııalardy jasaýmen aınalysyp, olardy ýaqyt óte kele bıýdjetten ǵana emes, halyqaralyq uıymdar men jeke ınvestorlar tarapynan da qarjylan­dyrýǵa bolar edi. Bizdiń pikirimizshe, eger osy másele sheshimin tappasa, er­teń­gi kúni óndiris qaldyqtary kó­beıip, qorshaǵan ortaǵa edáýir qaýip tóndirýi múmkin. Sondyqtan bizdiń kásiporyn atalmysh vedomstvonyń bul usynysyn tolyǵymen qoldap otyr. Qolda bar málimetterge qaraǵanda, qazirdiń ózinde otandyq óndiriste 6 mlrd. tonnadaı qaldyq­tar jınalyp jatqan kórinedi. Jyl saıyn olar 700 mln. tonnaǵa kó­beıedi eken. Mine, sol sebepti elimizge qaldyqtardy qaıta óńdep, qoqys­tardy azaıtý úshin ulttyq ortalyq sııaqty ózine jaýapker­shilik alatyn bir mekeme qajet dep bilemiz. Al bizdiń “Kazakhstan Rubber Recycling” JShS-niń osy salada istep jatqa­nyna kóp ýaqyt bola qoıǵan joq. Kásiporny­myz­dyń qurylǵanyna nebári eki jyl ǵana boldy. Degenmen, bizge osy ýa­qyt aralyǵynda óndiriske ekolo­gııalyq taza tehnologııalardy endi­rý maqsatynda kóp jumys isteýge týra keldi. О́tken jyldyń jazynda kásiporynǵa “Qazaqstannyń Damý banki” AQ-tyń qoldaýymen Eý­ropa, Ońtústik-Shyǵys Azııa, Sol­tústik jáne Ońtústik Amerıka el­deriniń iskerlik ortasyna belgili nemistiń “MeWa” fırmasynyń zaman talaby­na saı jasaǵan qural-jabdyqtary­nyń negizinde jaramsyz dońǵalaq­tar men rezı­nalyq-tehnıkalyq buıymdardy qaıta óńdeýge arnalǵan zaýytty iske qosýǵa múmkindik týdy. Osy jerde “Qazaqstannyń Damý banki” AQ-tyń Úkimettiń qaýly­sy­na sáıkes, óndiris salasy úshin nesıeleý mólsherin tómendetý jóninde ustanǵan saıasaty kásip­ornymyzǵa úlken qoldaý bolyp otyrǵanyn atap ótkim keledi. Qazir atalmysh banktiń kórsetken qoldaýynyń nátıjesinde bizdiń zaýyt jol qurylysyna paıdala­nylatyn rezınalyq-tehnıkalyq buıymdardyń rezınalyq úgindile­rin jasaý múmkindigine ıe bolyp otyr. Osy kúnderi zaýyt jy­lyna 11 000 tonna úgindi shy­ǵara alady. Mundaı úgindi­ler, rezınalyq qosyndy­lar men untaqtar jol qu­rylysyna jıi paıda­la­ny­latyny belgili. О́ıtkeni, olar Ka­nada, AQSh, Eý­ropa, Reseı el­derindegi tá­jirıbe kórse­tip otyrǵandaı, qazirgi qoldanystaǵy joldardan eki ese shydamdy ári ekologııalyq jaǵynan taza bolyp keledi. Búginde elimizde mundaı joldar ázirshe tájirıbe retinde paı­dalanylýda. О́tken jyly biz­diń kásiporyn jol qury­lysshy­lar­ymen birge Reseı tehno­lo­­gııasymen jasalǵan rezınalyq un­taqtyń negizinde Almaty, As­tana, Shyǵys Qazaqstan oblysy­nyń avtojol ýchaskeleriniń qury­lysyna qatysty. Munyń bári, árıne, tájirıbe retinde salynyp jatqan joldar bolyp sanalady. Degenmen, aldaǵy kezde onyń sapasyna tolyǵymen kózimiz jetkennen keıin elimizdiń barlyq óńirlerine rezınalyq untaq, qo­syndylar men úgindiler paıdala­nylǵan joldar salýdy oılasty­rýymyz kerek dep bilemiz. Biraq, bul jumysqa bizdiń zaýyttyń ǵana shamasy jetedi dep aıta almaı­myn, ol úshin batys jáne ońtús­tik óńir­lerdiń joldarynyń qurylysyna taǵy eki zaýyt salý qajet bolady. Onyń birinshisi – Aqtóbede bolsa, ekinshisi Alma­tyda salynýy kerek. Jalpy, ekologııa ómirdiń bar­lyq salasymen tyǵyz baılanys­taǵy sala ekeni belgili. Onyń ón­diris oryndaryna da, jol quryly­syna da qatysy óte kóp. Qazir eli­mizde qoqystardyń kóptegen túr­lerin qaıta óńdeýmen aınaly­satyn mekemeler barshylyq. Bizdiń kásiporyn olarmen tyǵyz baılanys jasaýda. Olar bizdiń problema­myzdy, biz olardyń problemasyn jaqsy bilemiz. Sonymen birge bizdiń eki jaqqa ortaq, áli kúnge sheshimin tappaı kele jatqan problemalary­myz da jeterlik. Eń basty prob­lemamyz, ol – elimizde qoqystardy qaıta óńdeýdiń júıesiz júrgizilip jat­qandyǵy. Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrliginiń málimette­rine qaraǵanda, jyl saıyn eli­mizde 70 mlrd. teńgeden 80 mlrd. teń­gege deıin ekologııalyq tólem­der jı­na­lady eken. Al bizdiń el qol qoıǵan Kıoto protokoly boıynsha mundaı soma­ny tabıǵat­ty qorǵaý sharal­a­ry­nan basqa jumystarǵa jumsaýǵa tyıym salynǵan. Osy oraıda ká­sip­oryn jetekshisi retinde mınıstr Nurǵalı Áshimovtiń bastamasyn tolyǵymen qoldaı otyryp, árip­testerimizdi óndiris qaldyqtaryn keshendi qaıta óńdeý jáne keshendi basqarý jó­ninde ulttyq ortalyq qurý týraly usynysty qoldaýǵa shaqyramyn jáne bizdiń kásip­oryn­nyń “Weiser Group” kom­pa­nııa­sy­men birigip respýblıkalyq qo­qys­tardy basqarý kásip­oryndarynyń assosıasııasyn qurý týraly ju­mys­tardyń júrgi­zilip jatqandyǵynan habardar etkim keledi.