2010-2012 JYLDARǴA ARNALǴAN BIýDJET týraly zańǵa ózgerister maquldandy

Májilis Tóraǵasy Oral Muhamedjanovtyń jetekshiligimen ótken palatanyń sársenbi kúngi plenarlyq otyrysyna Úkimet basshysy qatysty. О́ıtkeni, bul kúni depýtattar nazaryna 2010-2012 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetke tıisti ózgertýlerdi qarastyratyn jáne Ulttyq qordan kepildendirilgen transfertti bólýge qatysty zań jobalary usynyldy. Birinshi kezekte “2010-2012 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly” Zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly” zań jobasy talqyǵa salyndy. Bul mańyzdy qujat týraly Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mı­nıstri Baqyt Sultanov, Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Bısenǵalı Tájııaqov baıandama jasady. Májilistiń Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń múshesi Nurtaı Sabılıanov qosymsha túsinik berdi. “2010-2012 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly” Zańǵa engizilip otyrǵan ózgerister elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń makroekonomıkalyq kór­setkishterin naqtylaýmen baı­lanysty jáne Memleket basshy­sy­nyń “Jańa onjyldyq – jańa eko­no­mıkalyq órleý – Qazaq­stan­nyń jańa múmkindikteri” atty Qa­zaq­stan halqyna Joldaýynda be­rilgen tapsyrmalaryn iske asyrýǵa baǵyttalǵan. 2010 jylǵa arnalǵan respýb­lı­ka­lyq bıýdjettiń parametrleri álemdik taýar rynoktaryndaǵy aǵym­daǵy úrdister men Qazaqstan ekonomıkasy salalarynyń 2009 jylǵy qańtar- jeltoqsandaǵy damý úrdisteri negizinde naqty­lan­dy. Nátıjesinde 2010 jylǵa ar­nal­ǵan respýblıkalyq bıýdjet kiris­teriniń (transfertter túsimderin esepke almaǵanda) naqtylanǵan bol­jamy 1 837,5 mlrd. teńge soma­synda aıqyndaldy, bekitilgen josparǵa qaraǵanda 103,0 mlrd. teńgege ulǵaıdy. Respýblıkalyq bıýdjettiń ki­ris­teri ulǵaıdy, onyń ishinde: 2010 jylǵy 1 qańtardan bastap Keden odaǵy aýmaǵynda qoldanylatyn bir­yńǵaı kedendik tarıftiń en­gi­zilýine jáne ımport kóleminiń ul­ǵaıýyna baılanysty 61,3 mlrd. teńgege; aǵymdaǵy jyly birjolǵy tó­lemderdiń (“Qazaqmys” korpo­ra­sııa­sy” JShS beresisin óteý, “Qa­ra­taý” JShS-niń múlikti ótkizý ke­zindegi qun ósiminiń tólem kózi­nen ustalatyn korporatıvtik ta­bys salyǵyn tóleý, KMG EPU.A. korporasııasynan qaıta aıyr­bas­taý kezindegi korporatıvtik tabys salyǵyn esepteý) túsýine baı­la­nys­ty korporatıvtik tabys sa­ly­ǵy boıynsha 19,6 mlrd. teńgege; negizgi mıneraldyq shıkizatqa álemdik baǵanyń josparlanǵan 7%-ǵa qaraǵanda ortasha alǵanda 20%-ǵa ulǵaıýy esebinen tabıǵı resýrstardy paıdalanǵany úshin túsetin túsimder boıynsha 22,0 mlrd. teńgege ulǵaıdy. 2010 jylǵa transfertter tú­sim­deri bekitilgen bıýdjetke qa­ra­ǵanda 100,1 mlrd. teńgege ulǵaıyp, 1 440,9 mlrd. teńgeni quraıdy, onyń ishinde: oblystyq bıýdjetterden, As­ta­na jáne Almaty qalalarynyń bıýd­jetterinen keri transfertter túsimderiniń qysqarýyna baı­la­nys­ty bıýdjet salasy qyzmet­ker­leriniń jalaqysyn aǵymdaǵy jyl­ǵy 1 sáýirden bastap, ıaǵnı osy­ǵan deıingi kózdelgen merzim­nen úsh aı erte 25%-ǵa arttyrý úshin, 24,2 mlrd. teńgege azaıtý esebinen; Memleket basshysynyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múm­kindikteri” atty Joldaýyna sáı­kes Ulttyq qordan kepilden­di­ril­gen transferttiń mólsherin 1 200,0 mlrd. teńgege jetkizýge baılanys­ty 124,3 mlrd. teńgege ulǵaıtý esebinen. Ulttyq qorǵa munaı sektory ká­siporyndarynan túsetin túsim­der­diń 2010 jylǵa arnalǵan bol­jamy 80 mln. tonna munaı óndirý kólemin jáne munaıdyń 65 dol­lar/barrel álemdik baǵasyn ne­gizge alǵanda, 1 737,0 mlrd. teńgeni nemese IJО́-niń 9,9%-yn quraıdy. Tikeleı salyqtar men munaı sektory boıynsha túsetin basqa da túsimderdiń kólemi 1 736,0 mlrd. teńge somasynda boljanyp otyr nemese munaıdyń álemdik baǵasy 50-den 65 dollar/barrelge deıin óz­gerýi esebinen bekitilgen jos­par­ǵa qaraǵanda 367,2 mlrd. teńgege ulǵaıady. Bıýdjettik kredıtterdi óteý boı­ynsha 2010 jylǵa arnalǵan boljam 99,4 mlrd.teńgeni quraıdy nemese jergilikti atqarýshy or­gandarǵa Turǵyn úı qurylysynyń 2005-2007 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy sheńbe­rinde turǵyn úı salýǵa berilgen bıýdjettik kredıtterdi qaıta qurylymdaýǵa baılanysty 13,7 mlrd. teńgege azaıǵan. 2010 jylǵa respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystary túzetilgen bıýdjetpen salystyrǵanda 240,0 mlrd. teńgege ulǵaıyp, 4 182,0 mlrd. teńge somasynda kózdelip otyr. Tutastaı alǵanda, respýblı­ka­lyq bıýdjettiń qosymsha túsimderi Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda aıtylǵan tapsyrmalaryn iske asyrýǵa, onyń ishinde 25%-ǵa arttyrý mer­ziminiń ústimizdegi jylǵy 1 shil­de­den 1 sáýirge aýysýyna baıla­nys­ty bıýdjet salasy qyzmetker­leri­niń jalaqysy men memlekettik stı­pendııalardy kóbeıtýge, son­daı-aq Údemeli ındýstrııalyq-ın­novasııalyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasy sheńberindegi shara­lardy qarjylandyrýǵa baǵyttal­ǵan. Depýtattar atalǵan zańǵa usy­nylǵan túzetýlerdi qoldap, daýys berdi. Bıýdjetke engizilgen tolyq­tyrýlar maquldandy. Sonymen qatar, osy kúni “Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qorynan 2010 – 2012 jyldarǵa ar­nalǵan kepildendirilgen trans­fert týraly” zań jobasy da tal­qyǵa túsip, tolyqtaı maquldandy. Kelesi kezekte “Qazaqstan Res­pýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine terrorızmge qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha óz­gerister men tolyqtyrýlar engizý týraly” Zańnyń jobasy boıynsha Parlament Májilisi men Senaty arasyndaǵy kelispeýshilikterdi eń­serý jónindegi kelisim komıssııa­synyń usynystary týraly Má­ji­listiń Halyqaralyq ister, qor­ǵa­nys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Erjan Isaqulovtyń málimeti tyńdaldy. “Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıteti týraly” jáne osy­ǵan oraı keıbir zańnamalyq ak­tilerge Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetiniń máseleleri boı­ynsha túzetýler engizýdi kózdeıtin zań jobalary birinshi oqylymda maqul­dandy. Bul zań jobasy jóninde Respýblıkalyq bıýdjettiń atqary­lýyn baqylaý jónindegi esep komı­tetiniń tóraǵasy Omar­han О́ksikbaev baıandama jasady, al Májilistiń Qarjy jáne bıýd­jet komıtetiniń múshesi Tólebek Qosmambetov qosymsha túsinik berdi. Atalǵan zań jobasy Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Parlamenttiń tórtinshi shaqyry­ly­mynyń birinshi sessııasynyń ashylýynda bergen tapsyrmalaryn oryndaý jónindegi Is-sharalar josparyn júzege asyrý maqsa­tynda ázirlengen. Zań jobasy Esep komıtetiniń mindetteri men mártebesin naqty­laı túsedi. Sondaı-aq Esep komı­tetiniń otyrysyn uıymdastyrý men ótkizý negizderin, Esep komı­teti qyzmetkerleriniń quqyqtyq jaǵdaıyn, baqylaý is-sharalaryn josparlaý men júrgizý, baqylaý is-sharalary nátıjelerin taldaý, basqa memlekettik organdarmen jáne halyqaralyq uıymdarmen ózara is-qımyl jasaý negizderin jáne Esep komıtetiniń qolda­nys­taǵy zańnamalyq aktilerde beki­tilmegen ózge de fýnksıonaldyq jumys baǵyttaryn zań júzinde bekitýge múmkindik beredi. Sonymen qatar, osy kúni Má­jilis depýtattary “Transferttik baǵa belgileý týraly” Zańǵa óz­ge­ris­ter men tolyqtyrýlar engizýdi qarastyrǵan zań jobasyn birinshi oqylymda talqyǵa salyp, maqul­daý jóninde ortaq sheshimge keldi. Zańǵa usynylǵan jańa tolyqty­rýlar týraly Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Baqyt Sultanov baıandap berdi. Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń múshesi Amanjan Jamalov jumys tobynyń atqarǵan qyzmeti jaıly aıtyp ótti. Osy zań jobasynyń ne­gizi maqsaty – transferttik baǵa belgileýdi baqylaý tetigin odan ári jetildirý. Atalǵan zań jobasyn qaraý barysynda uzaq merzimdi mámi­le­ler boıynsha belgilenim kezeńiniń merzimderin ózgertýge, salyq salý nysandaryna jáne salyq salýǵa baılanysty salyq salý nysan­da­ryna túzetýlerdi engizýge qatysty, sondaı-aq redaksııalyq sıpattaǵy túzetýler qarastyrylyp otyr. Sonymen qatar, múlikti qaıtalama lızıngke berý merzimderin naq­tylaý bóliginde Salyq kodeksine túzetýler engizildi. Jalpy otyrysta “О́rt qaýip­sizdigi týraly” Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Zańyna Qazaqstan Respýblıkasynda órt qaýipsizdigi salasyndaǵy qaterlerdi táýelsiz baǵalaý júıesin qurý boıynsha óz­ge­ris pen tolyqtyrýlar engizý tý­raly” zań jobasy ekinshi oqy­lym­da depýtattar talqysyna usynyl­dy. Ol ekinshi oqylymda maqul­dandy. El bıýdjetine usynylǵan to­lyqtyrýlar týraly Úkimet bas­shysy K.Másimov sóz sóılep, depýtattardyń suraqtaryna jaýap berdi. Asqar TURAPBAIULY.