EÝROPALYQ BILIM BERÝ KEŃISTIGINE JOL AShYLDY

Qazir álemdik bilim berý ke­ńis­tigi jeke-dara qalýdy qalamaıdy. Sondyqtan da bolar, álemdegi 46 memlekettiń Bolon prosesine biri­gip otyrǵany. Biz de osy úderisten shyǵý úshin, ıaǵnı álemdik bilim berý keńistigine umtylǵan edik. Kúni keshe ǵana Býdapesht pen Vena qalalarynda Eýropa bilim mınıstrleri bas qosqan II fo­rým­da Bolon prosesi men halyq­ara­lyq Lıssabon yntymaqtastyǵyna qosylýǵa qol jetkizdik. Bul el ómi­rindegi eleýli oqıǵa deýge tu­ra­dy. Sonyń nátıjesinde joǵary bilim berýdiń eýropalyq úlgisine enetin bolamyz. Qazaqstandyq joǵary mekteptiń álemdik bilim keńistigimen bulaı úılesýi ulttyq ekonomıka úshin maman daıarlaýǵa keń jol ashyp qana qoımaıdy, kadr sapasyn arttyrýǵa da erekshe septigin tıgizedi. Sol sekildi bilim berý keńistigindegi ustanymy­myz­dy nyǵaıtýǵa da múmkindik beredi. Otanymyz eýropalyq bilim berý keńistigine ený arqyly álemdik bilim berý úderisine jaqyndaýǵa da qadam jasalady. Al osy ıgilikti shara Qazaq eli­niń joǵary bilim berýine qandaı jaqsylyqtar ákeledi degen saý­al­ǵa toqtalar bolsaq, Bolon pro­se­sine qosylý arqyly, birinshiden, otandyq bilim berý baǵdarlama­la­ryn jáne oqý josparlaryn eýro­pa­lyq standarttarǵa sáıkesten­di­rý­ge, ekinshiden, biliktilikti artty­ryp, akademııalyq dárejelerdi tanýǵa, úshinshiden, qazaqstandyq joǵary oqý oryndary bergen dıplomdardyń Eýropa óńirinde jaramdylyǵy jáne kadrlary­myz­dyń kez kelgen elde jumysqa tu­rýy­na quqyly bolýyna, tórtin­shiden, oqytýshy-professorlary­myz­dyń deńgeı dárejesin shetel­dik­­terge tanytýǵa, besinshiden stý­dentter men oqytýshylardyń aka­de­mııalyq utqyrlyǵyn qamtama­syz etýge, altynshydan, eki dıp­lom­dy bilim berý baǵdarlamasyn iske asyrýǵa mol múmkindik týady dep jaýap berýge negiz bar. Álemdegi joǵary bilim berý isinde kredıttik tehnologııa boı­yn­sha oqytý keń qanat jaıǵan. Endigi jerde bul is te elimizde óz sheshimin tabady. Joǵary oqý or­nyn bitirýshilerge sheteldik úlgige saı dıplomnyń qosymshasyn be­rý­di, halyqaralyq eńbek naryǵy­nyń talaptaryna sáıkes olardyń jumysqa qabyldanýyna kepildik jasaýdy qamtamasyz etý qarasty­ry­lyp otyr. Bolon deklarasııa­sy­nyń taǵy bir mańyzdylyǵy sol – kredıttik tehnologııa boıynsha synaqtyq birlik júıesin engizý, ıaǵnı akademııalyq kredıtterdi qa­lyptastyrý. Joǵaryda aıtqanym­daı, elimizde sońǵy jyldary bul qadam birtindep óz sheshimin taýyp keledi. Bolon prosesine qosylǵanǵa deıin elimizde kóptegen jumystar atqaryldy. Bilim qurylymy men mazmuny jan-jaqty qaralyp, dek­larasııanyń prınsıpterine sáı­kestendirildi. Kadr daıyn­daýdyń úsh satysy, naqtylaı tús­sem, bakalavr – magıstr – PhD birte-birte ornyǵyp keledi. Bilim berý prosesi sýbektileriniń aka­de­mııalyq erkindik shekaralary ke­ńeı­tildi. Sonyń nátıjesinde bilim berý mádenıeti qalyptasý ústinde. Taǵy bir aıtarym, 2009 jylǵy sáýir aıynda Lýven (Belgııa) ýnıver­sı­te­tiniń bazasynda Bolon prosesine qatysýshy elderdiń bilim mınıstr­leriniń forýmy ótken bolatyn. Osy sharaǵa Qazaqstan memleketi alǵash ret qatysyp, bilim berý salasynda yntymaqtastyq ornatý máselesin qozǵaǵan edi. Sol sekildi Otanymyzdyń Lıssabon konven­sııasyna qol qoıýy, konvensııa aıasynda Eýropa memleketteri qa­byldaǵan birneshe qorytyndy qujattarǵa súıenip bizdiń de biraz jumystardy tııanaqty júrgizýge múmkindigimiz bolady. Halyqaralyq bilim berý pro­se­sine qosylǵannan keıingi jerde talaptyń kúsheıetini belgili. Mu­nyń eń bastysy, Otanymyzdaǵy joǵary oqý oryndarynyń halyq­ara­lyq akkredıtasııadan ótýi der edik. Mundaı jaǵdaıda Elbasy aıtqan halyqaralyq reıtıngke ený júzege asatyn bolady. Sol ar­qyly dúnıejúzilik bilim keńisti­ginde tek tanylyp qana qoımaı, óz ornymyzdy alamyz. Búgingi kúni qazaqstandyq úsh joǵary oqý orny sheteldik akkredıtasııalyq agent­tik­terdiń mamandandyrylǵan sarap­taýynan jaqsy ótti. Sondaı-aq Qazaq bas sáýlet-qurylys aka­demııasy sáýlet mamandyǵy boı­yn­sha MSA-IýNESKO-nyń ak­kre­dıtasııalyq agenttiginiń talap­ta­ryna tolyq jaýap berip, údeden shyǵa bildi. M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıversıteti jeti bilim berý baǵdarlamasy sheń­berinde sheteldik ASIIN (Germa­nııa) akkredıtasııalyq agenttiginen joǵary baǵa alsa, Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıteti brıtandyq mamandandyrylǵan teńiz ınjınırıngi, ǵylym jáne tehnologııalar ınstıtýtynan ınjenerlik baǵdarlama boıynsha joǵary kórsetkishke qol jetkizdi. О́tken jyly ulttyq ýnıversıtet­teri­mizdiń 10 bilim berý baǵ­dar­la­ma­lary mamandandyrylǵan halyq­aralyq akkredıtasııadan ótkizile bastady. Bul jumys Prezıdent Nursul­tan Nazarbaev uıytqy bolyp otyrǵan “Eýropaǵa jol” memle­ket­tik baǵdarlamasyna sáıkes at­qarylyp jatqanyn da nazarǵa sala ketsem deımin. Janseıit TÚIMEBAEV, Bilim jáne ǵylym mınıstri.