Saılaý ýchaskelerinde barlyq jaǵdaı jasalady

– Keńeıtilgen otyrysqa Eń­bek jáne halyqty áleýmettik qor­ǵaý mınıstri Berdibek Sapar­baev, Ádilet, Ishki ister, Syrt­qy ister mınıstrlikteriniń, múm­kin­dikteri shekteýli azamattar qoǵam­dyq birlestikteriniń jáne saıası partııalardyń ókilderi qatysty. Sonymen qatar oblystar, Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkent qalalarynyń aýmaqtyq saılaý komıssııalary, ákimder appa­rat­tarynyń ókilderi beınebaı­la­nysta, – degen B.Imashev alǵashqy sózdi Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary Konstantın Petrovqa berdi. Ol saılaýshylardyń tizimin tur­ǵy­lyqty jeri boıynsha tıisti jergilikti atqarýshy organ jeke tulǵalar týraly mem­le­kettik baza derekteri negizin­de jasaıtyndyǵyn aıta kelip, naqtyly saılaý ýchaske­sinde azamatty saılaýshylar tizimine engizý úshin onyń osy saılaý ýchas­kesiniń aýmaǵynda tur­ǵylyq­ty jeri boıynsha tirkelý fak­tisi negiz bolady, dedi.

Saılaýshylar tizimderine res­pýb­lıkanyń belsendi saılaý quqyǵy bar azamattary engi­zi­ledi. Olar tıisti saılaý ýchas­ke­leriniń aýmaǵyndaǵy turǵy­lyqty jeri boıynsha tirkeledi. Ár azamat tek bir ǵana saılaý­shy­lar tizimine engiziledi. Al ýaqyt­sha tirkelgen azamattar tu­raq­ty tirkelgen jeri boıynsha tizim­nen alynyp, saılaýshylar tizimderine ózderiniń jergilikti atqarýshy organǵa bergen ótinishi negizinde engiziledi. Jergilikti atqarýshy organdardyń laýazymdy adamdary tıisti saılaý komıssııasy usynǵan saılaýshylar tizimderiniń, sondaı-aq saılaýshylar týraly derekterdiń anyqtyǵy úshin jaýapty bolady.

Jalpy, árbir saılaýshy saılaý jarııalanǵan nemese taǵa­ıyn­dalǵan kezden bastap tıisti jergilikti atqarýshy organda saı­laýshy retinde tirkelýge qu­qyly. Eger saılaýshyǵa saılaý­dan keminde otyz kún buryn saılaý kúni óziniń tirkelgen orny bo­ıynsha daýys berýge arnal­ǵan úı-jaıǵa kelý múmkindiginiń bolmaıtyny belgili bolsa, ol óziniń bolatyn jeri boıynsha jergilikti atqarýshy organǵa ózin tıisti saılaýshylar tizimine engizý jóninde jazbasha ótinish berýge quqyly.

Al árbir saılaý ýchaskesi boıynsha saılaýshylardyń tizim­derin tıisti ákim daýys berý bas­talardan 20 kún buryn akt bo­ıynsha ýchaskelik saılaý komıs­sııasyna, ıaǵnı 20 mamyr­dan keshiktirmeı usynady. Azamat­tardyń turǵylyqty jeri boıynsha qurylǵan saılaý ýchas­kelerin­degi saılaýshylar tizim­derin daýys beretin kúnge on bes kún qalǵanda, ıaǵnı 25 mamyrdan keshiktirmeı tıisti saılaý komıssııalary tanysý úshin saılaýshylarǵa beredi. Sóıtip azamattarǵa (tańdaýshylarǵa) tıisti saılaý komıssııalarynyń úı-jaılarynda saılaýshylar (tańdaýshylar) tizimimen tanysý, sondaı-aq olarǵa engizilgen saılaýshylar (tańdaýshylar) jónindegi derekterdiń durys­ty­ǵyn tekserý múmkindigi beriledi.

Bul oraıda ár azamat (tań­daýshy) saılaýshylar tizim­derindegi ózi týraly derek­terdi tekserýge jáne tizimge en­g­izil­megeni, durys engizil­megeni nemese tizimnen shyǵa­ryp tas­talǵany, sondaı-aq tizim­derdegi saılaýshy (tańdaýshy) týraly derekterde jańsaqtyq jiberilgeni úshin shaǵymdanýǵa quqyly. Saılaýshylar tizimine engizý, odan shyǵarý ne tizimderge túzetýler jasaý qajettigi týraly aryzdardy tıisti saılaý komıssııasy saılaý komıssııasyna aryz kelip túsken kúni qaraıdy. Aryz maquldanbaǵan jaǵdaıda saılaý komıssııasy aryzdanýshyǵa onyń aryzynyń maquldanbaǵany týraly dáleldi sheshimniń kóshir­me­sin keshiktirmeı beredi. Sheshim­ge saılaý komıssııasy ornalas­qan jerdegi tıisti sotqa shaǵym jasalýy múmkin, sot shaǵym­dy kelip túsken kúni qaraıdy. Aryzdanýshy úshin durys sheshim qabyldanǵan jaǵdaıda saılaý komıssııasy saılaýshylar (tańdaýshylar) tizimine túzetýdi nemese engizilmegen saılaýshyny tizimge engizýdi dereý júrgizedi. Saılaýshy ýchaskeniń ornalasqan jeri boıynsha tu­raqty mekenjaıǵa tirkelgenin rastalǵan kezde, ıaǵnı HQO bere­tin mekenjaı anyqtamasyn usyna otyryp, tıisti ýchaskedegi saı­­l­aý­shylar tizimine engizilýi múmkin.

Budan keıin sóz alǵan Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Lázzat Súleımen, saılaý ýchas­kelerinde múmkindikteri shekteýli azamattar úshin jaǵdaılardy qamtamasyz etý týraly aıtyp berdi. Onyń aıtýyna qaraǵanda, Ortalyq saılaý komıssııasynyń jumys toby qoǵamdyq uıymdar­men, memlekettik organdarmen birlese otyryp, Qazaqstan Res­pýb­lıkasynda saılaý ótkizý kezinde múmkindikteri shekteý­li azamattardyń saılaý quqyq­taryn qamtamasyz etý boıyn­sha usynymdardy ázirlegen. Múmkindikteri shekteýli azamat­tardyń saıası jáne qoǵamdyq ómirge qatysýyn qamtamasyz etý úshin saıası partııalarǵa jáne ózge de qoǵamdyq birlestikterge Qazaqstan Respýblıkasynyń múmkindikteri shekteýli azamattaryn saılanbaly laýazymdarǵa kandıdattyqqa usyný, partııa­lyq tizimderge engizý, saılaý komıssııalaryn qalyptastyrý kezin­de olardyń quramdaryna usyný týraly aıtylǵan. Sonymen zańnama normalaryn oryndaý úshin jergilikti atqarýshy organdar saılaý komıssııalaryna múm­kindikteri shekteýli aza­mattar­dyń daýys berýge arnal­ǵan úı-jaılarǵa kedergisiz kirýi­ne jaǵdaı jasaý arqyly saılaý quqyq­taryn qamtamasyz etý jó­nin­degi jumysqa járdem­desý­ge mindetti, deıdi baıandamashy.

Al bul máseleler sheshimin tabýy úshin aldymen ǵımarattardyń birinshi qabattarynda daýys berýge arnalǵan úı-jaı­lar­dy ornalastyrýdy, pandýs­tar­dyń, tósenishterdiń, taktıldi kórsetkishterdiń (ýaqyt­sha ruq­sat etiledi) bolýyn, esik­ter­diń qajetti oıyqtary­nyń bolýyn, jetkilikti jaryqtandyrýdy kózdeý jáne yńǵaıly kireberis jáne jaıaý júrginshiler joldary­nyń, avtokólik turaǵyna arnalǵan arnaıy oryndardyń bolýyn eskerý qajet. Sonymen qatar saılaý ýchaskeleri Qazaqstan Respýblıkasynyń áleýmettik ınfraqurylym obektileriniń qoljetimdilik kartasyna engizilýi tıis. Buǵan qosa, zaǵıp-sańyraý jáne sańyraý saılaýshylardyń kópshilik sanynyń daýys berýge qatysýy joramaldanyp otyrǵan saılaý ýchaskelerinde jergilikti atqarýshy organdardyń, qoǵam­dyq birlestikterdiń járdemimen sýrdoaýdarmashylar, tıflosýrdoaýdarmashylar tartylýy múmkin.

Saılaý komıssııalary daýys berýge arnalǵan rásimder men materıaldardy qoljetimdi ári túsinikti etip paıdalanýǵa berý­di qamtamasyz etý úshin shara­lar qabyldaıdy. Saılaý naý­qa­ny kezeńinde saılaý komıssııa­lary jergilikti atqarýshy organ­dar­dyń múmkindikteri shekteýli saılaýshylardyń sany týraly máli­metteri negizinde saılaý naý­qany týraly (daýys berý ýaqy­ty men orny, negizgi saılaý áre­ketteri, qajetti baılanys aq­paraty, mysaly, telefon, saılaý komıssııalarynyń mekenjaıy), daýys berý tártibi, bıýlletendi toltyrý tártibi jáne basqa da saılaý rásimderin júzege asyrý týraly aqparattyq materıaldar­dy aýdıoformatta (sıfrly jetkizgishterde) daıyndaıdy. Jáne oqýǵa yńǵaıly, úlkeıtilgen qarippen basylǵan kandıdattar, partııalyq tizimder týraly aqparattyq materıaldardy qajetti mólsherde daıyndaý boıynsha sharalardy qabyldaıdy. Sóıtip múmkindikteri shekteýli saılaýshylarǵa arnalǵan aqpa­rattyq materıaldar saılaý komıs­sııalarynyń úı-jaılarynda ornalastyrylady.

Eń bastysy, múmkindikteri shekteýli azamattarǵa saılaý ýchas­kesinde bógde adamnyń kóme­ginsiz (nemese adamnyń óz tańdaýy boıynsha kómegin paıdalana otyryp) óz daýysyn jasyryn bere alatyndaı jaǵdaılar berilýge tıis. Saılaýshy daýys berý úshin kele almaıtyn jaǵdaıda ýchaskelik saılaý komıssııasy onyń daýys berý kúni jergilikti ýaqyt boıynsha saǵat on ekiden keshiktirmeı berilýi múmkin jazbasha ótinishi negizinde osy saılaýshynyń bolatyn jerinde daýys berýdi uıymdastyrýǵa tıis.

Sondaı-aq qazirgi ýaqytta OSK jumysynyń mańyzdy baǵyttarynyń biri – aýmaqtyq saı­laý komıssııalarynyń mú­she­leri úshin elektorattyq oqy­tý­dy uıymdastyrý. Atap aıtqan­da, múmkindikteri shekteýli azamat­tardyń saılaý quqyqtaryn qamta­masyz etý máseleleri saılaý ko­­mıs­­sııalarynyń múshelerin saı­­laý­dy ótkizý boıynsha oqytý úshin oqý-ádistemelik keshende kór­setilgen. Ol úshin qa­shyq­­­tyq­­­tan testileýdiń kishi júıesi­ne múm­kindikteri shekteýli azamattardyń saılaý quqyqtaryn qamtamasyz etýge baılanysty birqatar test tap­syr­malary engizilgen.