Aımaqtar • 24 Sáýir, 2019

Aýyz sýdyń azabyn tartqan aýyl kóp

818 ret kórsetildi

Aýyz sý – adamzat tirshiliginiń kózi. Alaı­­­­­da aýyl turǵyndary kóp jaǵ­daı­da aýyz­ sýdyń azabyn tartyp ke­ledi. Sý máselesi shalǵaı eldi mekender úshin, tipti qıyn. Búgingi tańda túr­li mem­leket­tik baǵdarlamalar ar­qyly atal­ǵan máseleniń birazy oń she­shil­genimen, túıt­kildi másele­ler áli de bar.

Máselen, Jambyl obly­sy­­nyń Baı­zaq aýda­ny Sarykemer aýylynyń turǵyndary osy kúnge deıin aýyz sýsyz otyr. Tur­ǵyndar esik aldyndaǵy qu­dyq­­­tan shyqqan laı sýdy tun­dyryp, iship otyrǵanyna shı­rek ǵasyr asqanyn aıtady. Eli­miz táýelsizdik alǵaly beri sý má­se­lesin sheshe almaı kele jat­qan aýdan ortalyǵyndaǵy 30 myń­nan astam halyq jaqsylyqtan úmit­ti. Sonymen qatar T.Rysqulov aýdany Jańaturmys aýyly halqynyń aýyz sýǵa qatysty janaıqaıy da 7-8 jyldan beri tolastamaı keledi. Mun­daı aýyl­dar Áýlıeata óńirinde jeter­lik. Málimetke súıensek, 373 aýyl­dyq eldi mekenniń 199-y ǵa­na or­talyqtandyrylǵan aýyz sýmen qam­­­­­­tylǵan eken. Al 171 aýyl or­ta­lyqtandyrylmaǵan sýmen, 3 aýyl ta­symal sýmen qamtylǵan.

Sonymen qatar Jambyl oblys­tyq ener­­getıka jáne tur­ǵyn úı-kom­mýnaldyq sha­rýa­shylyq basqarmasy bıyl Ta­raz qa­lasynda 89,3, Qarataý qa­lasynda 100, Jańatas qa­lasynda 100 jáne Shý qalasynda 60,0 pa­ıyz halyq ortalyqtandyrylǵan sý­men qam­tylǵanyn rastaıdy. Deı tur­ǵanmen, óńirde aýyldardy aýyz sýmen qamtý deńgeıi qandaı jáne atalǵan másele tóńireginde nendeı jumys atqarylyp jatyr?

«2021 jyly Taraz jáne Shý qala­la­rynyń turǵyndaryn 100 paıyz ortalyqtandyrylǵan aýyz sýmen qam­tý josparlanǵan. Qala jáne aýdan basshylary qamtylmaǵan al­qap­­tarǵa jobalar ázirlep, osy nátı­jege qol jetkizý úshin jumys­tardy uıym­dastyrýlary qajet. Qazirgi kez­de saraptama qaraýyndaǵy Shý qala­synyń 7 myńnan astam halyq tu­ratyn «Qosqudyq» alqabynyń sý berý júıe­leri jobasyna oń qorytyndyny alýy qajet. Onyń quny shamamen 300 mıllıon teńgeni qu­rap otyr. Osy joba iske asyrylǵan jaǵdaıda Shý qa­lasy turǵyndarynyń 77 pa­ıyzy ortalyqtandyrylǵan aýyz sýǵa qol jetkizedi. О́tken jyly aýdandardaǵy 19 nysannyń qurylysy jáne 13 jobalyq-smetalyq qujattamanyń ázir­lenýine bıýdjetten 8,6 mıllıard­ teńge bólindi. Onyń ishinde 8 ny­san 2017 jyldan beri ótpeli bolyp esepteledi. Al 17 nysan­nyń qury­ly­syna respýblıkalyq bıýdjetten 7,5 mıllıard teńge, 2 nysan­nyń qury­lysyna jáne 13 jobalaý jumys­taryna oblystyq bıýdjetten 1,1 mıllıard teńge bólindi», deıdi basqarma basshysy Nurlan Aldamjarov.

Aýyz sý talaı eldi mekenniń basty máse­­­le­­­sine aınalǵany shyn. Alaı­da túıini tarqa­ma­ǵan máselemen qatar, kóńil qýan­tarlyq kórsetkishter de­ bar. Jambyl aýdanynyń Prı­­gorodnoe, Toǵyztaraý aýyl­dary, Qor­­­daı aýdanynyń Aýqat­ty aýyly,­ Ta­­las aýdany­nyń Qyzyláýit aýy­ly, Baızaq aýda­nynyń Keńes, Abaı, Myrza­taı, Tegis­tik aýyldary, T.Rys­qulov aýda­nynyń Lýgovoe aýyly jáne Shý aýdanynyń D.Qonaev aýyl­darynyń turǵyn­­da­ryna aýyz sý berilgen. «Orta­­lyq­tan­dyrylǵan aýyz sýmen qamtylǵan 199 aýyldyq eldi meken ishinde turǵyndar sany 362 729 adam bolyp otyr. Onyń 144 aýylyn­da halyq aýyz sýdy táýlik boıy paıdalanýda. Al 55 aýy­lynda sý kestemen beriledi. Byl­tyr 65 aýyl sýdy kes­temen paıdalanǵan bola­tyn, onyń ishin­de 9-12 saǵattan sýdy 19 aýyl paıdalanǵan bolsa, qazir 55 aýyldyń 27 aýyly 12 saǵat­tan paıdalanýda. Bul jumystar ári qaraı jalǵasa beredi», deıdi basqar­ma bas­shysy.

Al sýdyń kestemen berilý sebepte­rine kelsek, sý berýshi mekemeler osy ar­qyly elektr qýatyn únemdeıdi eken. Sýdy táýlik boıy berý mekemeler úshin tıimsiz bolǵandyqtan, bu­dan basqa tarıfterdi tıimdi etý maq­satynda oblysta «Taraz sý» meke­mesi negizinde biryńǵaı operator qurý boıynsha sheshim qabyldanǵan. Atal­ǵan mekemeniń dırektory Marat Smaılovtyń aıtýynsha, kásiporyn 70-ten astam arnaýly tehnıkalarmen jab­dyqtalǵan, bilikti mamandary da jetkilikti. Endi mekeme osy múmkindikterdi aýdandar aýmaǵynda paıdalana otyryp, aýyldyq eldi mekenderdi sýmen qamtý jumystaryn durys jolǵa qoıýdy josparlaýda. Bul bir kúnniń sharýasy bolmaǵanymen, aýyl turǵyndarynyń máselesin oń sheshýge yqpal etetini belgili. Alaıda, N.Aldamjarov aýdandarda sýmen qamtý salasynda jumys isteıtin kom­mý­­­­naldyq kásiporyndar tehnıkalarmen tolyq jabdyqtalmaǵanyn, mamandar tapshy ekenin, sondyqtan da kóbisi shyǵynmen jumys isteıtinin aıtyp ótti.

Búgingi tańda atalǵan salada aýyl­dyq eldi mekenderdi sýmen qam­tý salasyna halyqaralyq qarjy uıym­darynan ınvestısııa tartý máselesi ózekti bolyp tur. Qazirgi kezde «Taraz sý» mekemesi Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankimen 2015 jyldan beri kelisimshart bo­ıynsha jumys is­teýine baılanysty, atalǵan qarjy uıymynyń ke­lisimin alýǵa hat joldanypty. «Osy biryńǵaı operator qurýdy uıymdastyrý jumystaryna Ta­raz qalasy jáne aýdan basshylary belsendi túrde atsalysýlary qajet. О́ıt­keni kásiporyndar ju­mysyn tıim­di jáne paıdaly júrgizý eń basty maqsat», deıdi N.Januzaquly.

Degenmen, óńirde aýyldar­daǵy aýyz sý máselesi birtindep sheshimin ta­ýyp keledi. Aıtalyq, 2019 jylǵa res­­­pýb­lıkalyq bıýdjetten Taraz qala­synyń sýmen qamtý salasy bo­ıyn­sha 2 jobaǵa 650 mıllıon teńge, al aýyldyq eldi mekenderdi sýmen qam­týǵa 10 jo­baǵa 3440 mıl­lıon teńge bólingen. Osy jobalarǵa ob­­lys­tyq bıýdjetten qo­symsha qar­­­jy­­landyrýǵa 10 paıyz kó­leminde qarajat qarastyrylǵan. Jyl sońy­na deıin oblystaǵy 209 aýyldy or­ta­lyqtandyrylǵan sýmen qamtý kóz­delýde.

Basqarmanyń málimetin­she, In­dýs­trııa jáne ınfra­qu­rylymdyq da­mý mınıstrligine 2019-2021 jyldary aýyldarǵa aýyz sý tartýdy qar­jylandyrý maqsatynda Baızaq aýda­ny Sa­­rykemer aýy­lynyń sýmen qamtý júıeleri jobasy boıynsha quny 3,8 mıllıard teńge, Sarysý aýdanynyń Igilik jáne О́ndiris aýyl­daryna 705,9 mıllıon teńge, Talas aýda­ny Maıtóbe aýylyna 331,5 mıllıon teńge, Moıynqum aýy­lynyń Qylyshbaı aýyly 413,8 mıllıon teńge sýmen qamtý júıeleri qurylysy jobalaryna bıýdjettik ótinim tapsyrylyp, bıyl jumystardy bastaýǵa 4 aýylǵa 723,5 mıllıon teńge bólý qoldaý tapqan. Endigi jerde tur­ǵyndardyń aýyldy jerlerdiń aýyz sý máselesi biraz bolsa da sheshimin tabady degen úmiti bar.


Jambyl oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Áskerı tikushaq apatqa ushyrady

Álem • Búgin, 15:21

Túrkistan oblysynda eki brakoner ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:06

Efıopııada pilder qyrylyp jatyr

Álem • Búgin, 11:58

Qazaqstanda un óndirý kólemi tómendedi

Ekonomıka • Búgin, 11:45

Dastın Pore: Makgregor – ótken shaq

Jekpe-jek • Búgin, 11:40

Gazǵa aýysqan kólikter sany artty

Qazaqstan • Búgin, 10:50

Alvares aýyr salmaqta alypqa aınala ma?

Kásipqoı boks • Búgin, 10:35

Uqsas jańalyqtar