Beıbitshilik pen kelisim – tutastyrar el ishin

Oǵan elimizdiń barlyq óńirinen 1300 delegat kelgen. Sondaı-aq Reseı, Túr­kııa, Qyrǵyz Respýblıkasy, Germa­nııa elderinen qonaqtar qatysyp, kelgen­derdiń jalpy sany 1500 adamnan as­ty. Jıynǵa qatysqandar arasynda As­­sam­bleıa ardagerleri, barlyq respýb­lıkalyq, oblys­tyq jáne aımaq­tyq etnomádenı bir­lestikterdiń tór­aǵalary, Parla­ment depýtattary, or­talyq atqarý organ­dar­dyń basshy­lary, saıası partııalar men dinı birles­tik­terdiń, ÚEU, JOO basshylary jáne shetelderdiń dıplo­ma­tııalyq mıs­sııalarynyń ókilderi, ǵylym jáne shyǵarmashylyq ıntellıgensııa, BAQ ókilderi qatysty.

Aldymen Elbasy Nursultan Nazarbaev QHA Tóraǵasynyń jańa orynbasarlaryn taǵaıyndaýdy be­kit­ti. Rotasııa tártibimen Assambleıa tór­­aǵasynyń eki jańa orynbasary bo­lyp Assambleıa Keńesiniń bıylǵy mú­shesi, «Vaınah» cheshen-ıngýsh má­denı ortaly­ǵynyń múshesi, kásibı me­dıator Iýsýp Kelıgov pen QHA mú­shesi, Nur-Sultan qalasynyń «О́zbek etno­mádenı orta­lyǵy» qoǵamdyq bir­les­tiginiń tóraǵasy Sherzod Pýlatov taǵaıyndaldy. Qalyp­tasqan tártip bo­ıynsha etnomádenı birlestikter atynan ókildik etetin QHA tóraǵasynyń eki orynbasary jylyna bir ret rotasııa tár­tibimen Assambleıa sessııasynda taǵaı­yn­dalady.

Budan keıin Nursultan Nazarbaev óziniń baıan­damasyn jasady. Ol Assambleıa qurylǵan kúnnen bas­tap elimizdegi myz­ǵymas birliktiń uıytqysy, sar­qyl­mas berekeniń bas­taýy bolyp kele jatqanyn atap ótti. «Assambleıa – kóp­etnosty elimizdiń basyn biriktiretin, qo­ǵamnyń pikirin tyńdaıtyn úlken minber. Búgingi tańda qu­rylym elimizdegi tatýlyq pen turaq­tylyqtyń eń basty kepili bolyp otyr», dep sózin jalǵastyrǵan Tóraǵa ǵa­lam­dyq beıbitshiliktiń asa qubylmaly óz­­ge­­ris­terge ushyrap otyrǵanyn atap ótti.

«Biz búgin múlde jańa tarıhı kezeńde ómir súrip otyrmyz. Eldiń ekonomıkasy, qoǵam ómiri, tehnologııalar kúrdeli ózgeristerge ushyrady. Biz olardyń kóbin qabyldap, birazyn úırenýdemiz. Osy ózgeristerdiń arasynda ózgermeıtin qýatty qundylyq bar. Ol – qoǵamnyń birligi men ult­ara­lyq kelisim. Qazir ol bizdiń basty qun­dylyǵymyzǵa aınalǵan. Kún­delikti ómirde biz ony baıqamaıtyn da shyǵar­myz, biraq bolashaqta naq osy fak­tor bizdiń básekelestikke tótep bere alýy­myzǵa múmkindik beredi», degen El­basy onyń sebepterin de ashyp kór­setti.

Birinshiden, ótpeli kezeń álemdi burynǵydan qaýipsiz ete alǵan joq. Búgingi tańda álemde kıkiljińi 30-dan astam elge jaıylǵan 40-tan artyq «ystyq núkte» bar. Olar­da­ǵy kıkiljińniń basty sebebi – ishki et­nosaralyq jáne dinaralyq qaqty­ǵystar. Budan qazir eshkim de saq­tana almaıdy. Ekinshiden, etnos­ara­lyq kıkiljińder tipti asa qýatty degen elderdiń týyn qulatyp jatqanyn saraptamalardan kórip otyrmyz. Ultaralyq jáne dinaralyq saıasatta jiberilgen bolmashy qateliktiń ózi tarıhı aýyr dramalarǵa soq­tyryp, myńdaǵan adamdardy qaıǵy-qasiretterge uryndyrdy. Úshinshiden, álemdegi beıbitshilik óte qu­byl­maly jáne osal bolyp tur. Kún saıyn birneshe myń adam jaıly jer izdep, týǵan jerinen kóship ketýde. Búgingi tańda dúnıe júzindegi mıgranttardyń sany 250 mln adamnan asty. Sonyń ishinde 70 mıllıondaıy – bosqyndar.

Tórtinshiden, qazirgi zamannyń kóńil aýdarmaýǵa bolmaıtyn taǵy bir qaýpi – sıfrly kommýnıkasııanyń damýy. Paıdasymen qatar ol destrýk­tıvti áleýet týdyrýda. Sıfrly kom­­mý­­nıkasııanyń múmkindikteri etnos­­aralyq jáne dinaralyq jekkóri­nish­terdi týǵyzýǵa paıdalanylady. Keıbir júıeli qaýymdastyqtar jaý­lyq pen ksenofobııanyń tutastaı oshaǵy bo­lyp otyr. Memleket mun­daı­larǵa qar­sy batyl sharalar qoldanýy kerek». Elbasy budan bólek 30 jyl burynǵy pikirlerdi eske alyp, Or­talyq Azııany turaqsyzdyq oshaǵy bolady degen boljamdardy aıtyp ótti.

«Alaıda Qazaqstan Táýelsizdik jyl­darynda barlyq destrýktıvti boljamdardy joqqa shyǵardy. Biz serpindi ekonomıkasy bar myǵym memleket ornattyq. Sonymen birge pragmatıkalyq jáne boljaldy syrtqy saıasattyń arqasynda halyqaralyq bedelge de qol jetkizdik», deı kelip Nursultan Nazarbaev osy bıikke shyǵarǵan quraldardy atap berdi.

«Birinshiden, ol – Qazaqstan halqy Assambleıasy. Halyqtyń qalaýymen qurylǵan Assambleıa bedeldi kons­tıtýsııalyq organǵa aınaldy. QHA memlekettik qurylysqa barlyq qazaq­standyq etnostar men dinı konfessııa­lardy tarta bildi. Assambleıany mem­lekettiń saıası júıesimen astastyra otyryp, biz ulttyq birlikte ózimiz­diń aıryqsha baǵytymyzdy tańda­dyq. Mine, 12 jyldan beri ol Par­lament Májilisinde resmı ókildik­ke ıe. Ekinshiden, etnosaralyq jáne kon­fessııaaralyq teńdiktiń qýatty qu­qyqtyq bazasy jasaldy. Úshinshiden, etnosaralyq saladaǵy bizdiń mem­leketimizdiń saıasaty «Áralýandyqtan birlikke» qaǵıdaty negizinde quryldy. Bul ásirese, til saıasatynda kórinis tapty. Qazir elimizde memlekettik tilde oqytatyn mektepter júıesi artyp keledi. Olar qazir 4 myńǵa jetip qaldy. Bul 90-jyldarmen salys­tyr­ǵanda 2 ese kóp. Al qazaq tilin úı­re­tetin ortalyqtar bárine qoljetim­di», degen Elbasy «Mámile» atty sı­týa­­sııalyq qazaq tili jobasyn usy­na­ty­nyn jetkizdi. Sonymen birge Nursultan Nazarbaev etnostar tilinde oqy­­tatyn mektepter sanyna toqtaldy, sonyń ishinde ózbek, tájik, uıǵyr jáne ýk­raın tilderinde 88 mekteptiń bar eke­nin aıtty.

«Týǵan jer» baǵdarlamasy boıyn­sha Qazaqstan azamattarynyń jaýap­kershilik pen patrıotızmi joǵary ekendigi kóringenin, osy oraıda kóp­tegen kásipkerlerdiń aımaqtarda áleý­mettik nysandar turǵyzǵanyn sóz etti. Solardyń ishinde Elbasy, Garık Bernesıan, Vladımır Lytkın, Nıkon Kım, Shamsadın Gýseınov, Vıktor Hılnıchenko, Vıktor Sychev, Hasan Abýev, Sergeı Blok, Rýbık Avetısıan jáne basqalardy atap ótti.

«Qazaqstannyń «100 jańa esim» jobasynda 20-dan artyq etnostyq toptar ókilderi bar. Al bıyl biz Jastar jyly aıasynda kóptegen sharalar atqaratyn bolamyz», dedi Nursultan Nazarbaev.

Beıbitshilik pen kelisim qundy­lyqtaryn halyqaralyq qoǵamdastyq arenasyna shyǵarýda qandaı sharalar iske asyrylǵany týraly aıtqanda Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń 2003 jyldan beri Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezderi ótkizilip kele jatqanyna, sonymen qatar BUU, EQYU, ShYU jáne AО́SShK aıasyndaǵy belsendi áreketterge ekpin berdi.

Elbasy: «2017 jyldan bastap biz memlekettik saıasattyń áleýmettik baǵ­­darynda júıeli sharalarǵa basta­ma­shylyq jasadyq», dep olardyń aıasynda halyqtyń tabysyn ósirý, az qamtylǵan turǵyndardy qoldaý máseleleri qamtylǵanyn aıtty.

Sondaı-aq Elbasy: «QHA – bul qo­ǵamdyq sanany jańǵyrtý prosesteriniń belsendi qatysýshysy. Bilimge júginý, jańa ıdeıalarǵa jol ashý, ulttyq kodty saqtaý jáne Qazaqstannyń evolıýsııalyq damýy – mine, osylar jalpyulttyq tarıhı sana men birtekti qundylyqtardy qalyptastyrýdyń negizderi. Osylar Assambleıanyń tikeleı jaýapkershiligine jatady. Osydan eki jyl buryn men tusaýyn kesken «Rýhanı jańǵyrý» jobasy oǵan barlyq qazaqstandyqtardyń qatysýyna múmkindik beredi. Qoǵamdyq sanany jańǵyrtý degenimiz – barlyq qoǵamnyń rýhanı jáne ıntellektýaldy jańarýy. Biz kúshti jáne jaýapty adamdardyń birtutas halqymyz, bizdiń oılaý júıemizdi jáne tártibimizdi naq osylaı qalyptastyrý kerek», dedi.

Elbasy endigi jyly Assambleıanyń 25 jyldyq mereıtoıy bolatynyn atap ótti. Al Tóraǵa sóziniń so­ńyn «Halyqtyń bereke-birligi pat­rıotızmdi jáne ortaq qundylyqtardy dáripteý arqyly nyǵaıa túsedi. Biz ál-aýqatymyzdy arttyryp, jurtymyzdy bıik maqsattarǵa jumyldyrý úshin berik negiz qalyptastyrdyq. Assambleıa árdaıym tatýlyq pen turaqtylyqtyń kepili bolyp qala beredi dep senemin» dep aıaqtady jáne qatysýshylardy Qazaqstan halqynyń birligi kúnimen quttyqtady.

Elbasynan keıin sóz kezegi jazýshy Smaǵul Elýbaıǵa berildi. Ol aldymen 90-jyldardaǵy ótpeli kezeńdi eske túsirip ótti. «Sol bir almaǵaıypta el batasyn alǵan Elbasy táýekeldiń aqboz atyna mindi. Alaıda alda turǵan ótpeli kezeń kópiri ońaı kedergi emes edi. Ol kópirde kóshbasshy bir shalys qadam jasasa, shashylyp qalý qaýpi boldy. Biraq bizdi Qudaı saqtady, kóshbasshymyz júristen jańylmady. Qıyn ótkelden Qazaqstandy aman-esen alyp shyqty. Qazaqstan halqy sol tusta bir atanyń balasyndaı birigip, jańa eldiń qabyrǵasyn kóterdi. Jańa astana salynyp, álem elimizge atbasyn burdy. Qazaqstan Ortalyq Azııanyń kóshin bastady.

Biz búgin taǵy da eńsesi bıik, tóri keń qazaq shańyraǵynda otyrmyz. Osy orynda táýelsizdik jyldary zamanaýı saıasat kógine samǵap, bir juldyz týdy. Ol – Nazarbaevtyń juldyzy edi. Sol juldyzdan janartaýdaı atqylap, ulttyq passıonarlyq rýh oıandy. Ony oıatqan passıonar tulǵa Nazarbaev edi. Jas, jańa Qazaqstan ómirge keldi. Osynyń arqasynda qanshama mádenıet, sport juldyzdarymyz jandy, áli de janyp keledi», dedi S.Elýbaı. Budan bólek ol Uly dala jazýyn latyn álipbıine burýdy eń iri reforma dep sanaıtynyn atap ótti. «О́ıtkeni til juldyzy janǵanda ǵana el juldyzy janary haq. El juldyzy jansyn desek, til juldyzyn jaǵaıyq, aǵaıyn», dedi jazýshy.

Sondaı-aq S.Elýbaı Elbasynyń tapsyrmasymen ult sanasyn jań­ǵyrtqan kınojobalardyń ómirge kelgenin, ádebı jaýharlarymyzdyń álem tilderine aýdarylǵanyn eske saldy. «Sizdiń bastamańyzben túgel túrkiniń besigi Túrkistan túleı bastady, endigi jerde Áziret Sultan basynda túgel túrkiniń bas qosqan kúnine aman jeteıik», dep sózin aıaqtady.

Odan keıin sóz Máskeý qalasy halyqtary assambleıasynyń tóraǵasy, reseılik Svetlana Smırnovaǵa berildi. Ol Qazaqstan halqy Assam­bleıasy sekildi azamattyq ınstıtýttyń álemde joq erekshe túri ekenin atap ótti. «Men únemi Nursultan Nazarbaevtyń Assambleıany búkilhalyqtyq óki­lettiktiń ınnovasııalyq modeli dep baǵalaǵan sózin aıtyp júremin. Ol shyn máninde bizdiń jas demokratııamyzdyń tabysty ınstıtýtyna aınaldy», deı kelip S.Smırnova Reseı As­sam­bleıasynyń tarıhy týraly sóz etti. «Bizdiń Assambleıany qurýshylar barlyq tájirıbeni Qazaqstan halqy Assambleıasynan alǵan edi. Tipti búgingi kúni de bizdiń Assambleıamyzdyń sizderden úıreneri kóp. Qazaqstannyń túrli halyqtar arasynda ózara tatýlyq pen kelisimdi saqtaý úlgisi bizge ǵana emes, álemniń kóptegen elderine úlgi bolýǵa turarlyq», dedi ol. Budan keıin Nursultan Nazarbaevqa burylyp: Siz óz elińizdegi turaqtylyq pen ty­nysh­tyqty ǵana saqtap otyrǵan joqsyz, Siz barlyq álemge úlgi kórse­tip, túrli halyqtardyń ózara qatynasy osyndaı bolý kerektigin tanytyp otyrsyz. Eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııa ıdeıasyn da alǵashqy bolyp Siz aıttyńyz. Osy ıdeıany MMÝ-diń úlken aýdıtorııasynan jarııalaǵanyńyzǵa da 25 jyl bolyp otyr. Búgingi tańda Sizdiń ıdeıalaryńyz ben usynystaryńyzdyń durystyǵyn ómir kórsetti. Ol saıasatkerler men ekonomısterdiń tarapynan ǵana emes, barlyq turǵyndar tarapynan qoldaý tabýda. Naq Sizdiń osy ıdeıańyz bizdiń elderimizdiń strategııalyq damýynyń baǵdary boldy», dedi.

Sóziniń sońynda S.Smırnova beı­bit­shilik máselesi – barlyq álem qatys­qanda ǵana sheshiledi, sondyqtan bári­mizge uly maqsat jolynda birigý kerek. Jyl saıyn bolatyn Eýrazııa ha­lyqtarynyń forýmynda kezdesip, beı­bitshilik pen turaqtylyqty qam­­ta­masyz etetin etnomádenı erekshe­lik­terdi saqtaý joldaryn tal­qylap otyrýymyz qajet, dedi.

Osydan keıin sóz ál-Farabı atyn­daǵy QazMÝ-diń stýdenti Mı­lına Vavýlıdıge berildi. «Men Gre­kııaǵa barǵan saparymda jergilikti qaýymdastyqtyń tóraǵasymen kez­des­tim. Meniń Qazaqstannan ekenimdi bilgen ol «Nazarbaevtaı basshysy bar eldiń bolashaǵy jarqyn. Bizdiń Grekııada bári bar, tek Nursultan Nazarbaevtaı basshy ǵana jetispeıdi dep qatty kúrsindi», dedi M.Vavýlıdı. О́z ájesiniń «qazaqtar men grekter – ómir-baqı týysqandar» deıtin sózin eske alǵan ol men grek qyzy bolsam da, júregim qazaq dep soǵady», deı kelip, N.Nazarbaev óziniń ókilettigin toqtatý týraly jarııalaǵanda kózine jas alǵanyn jetkizdi. «Endi ne bolady dep qoryqtym. Biz kórshi elderdegi bı­likke talasqandardyń kıkiljińi nege soqtyrǵanyn kórip júrmiz ǵoı. Biraq men Sizdiń tańdaýyńyzǵa tań­ǵaldym. Siz naǵyz laıyqty adamdy atadyńyz. Siz qaı kúndegideı eń qıyn máselede eń durys sheshim qa­byl­dadyńyz. Sizge osy isterińiz úshin de rahmet aıtqym keledi. Olar bizdiń er­teńge degen senimimizdi arttyrady. Jýrnalıst retinde men eldegi ty­nyshtyq pen kelisimdi, beıbitshildik pen turaqtylyqty saqtaý jolyndaǵy ózimniń jaýapkershiligimdi túsinemin. Men ózimniń ómirimdegi eń basty jos­parymdy Elbasynyń ıdeıalaryn ilgeriletýge arnaıtyn bolamyn», de­di ol.

Minberge kóterilgen «Emır-Oıl» ken ornynyń basqarma bas­tyǵy Djamalaıl Elımhanov Sheshen­stan­da týyp, sábı shaǵy soǵysqa týra kel­genin jáne sol aýyr shaqta qazaq halqynyń kórsetken baýyrmaldyǵyn atap ótti.

– Sheshenstanda soǵys bastalǵanda men eki jasta edim. Soǵys – ár otbasy úshin zor aýyrtpalyq pen qasiret. Sol tusta bizdiń kópqabatty úıimiz qırap, ákemniń aǵasy opat boldy. Al meniń kózim kórmeı, zaǵıp bolyp qaldym. Myńdaǵan sheshender sııaqty bizge de týǵan jerimizdi tastaýǵa týra keldi. Sonda meniń ata-anam oılanbastan Qazaqstandy betke aldy. О́ıtkeni osydan 75 jyl buryn 1944 jyly qıyn-qystaý kúnderi keńpeıil qazaq halqy sheshenderdi panasyna alǵan edi. Qazaq jeri bizdi taǵy da qushaq jaıyp qarsy aldy, ózim qazaq otbasynda tárbıelendim, osynda ekinshi ómirim bastaldy. Qazaqstanda jasalǵan múmkindiktiń arqasynda mektep pen ýnıversıtetti úzdik bitirip, qazaq, aǵylshyn jáne qytaı tilin meńgerdim. Burynǵy bosqyn, soqyr, soǵys jyldarynyń urpaǵy – men 26 jasymda malaızııalyq «Emır-Oıl» ken ornynyń basqarma bastyǵy boldym. Endi maǵan kelip, óz eńbegińmen jetistikke jetý múmkin emes dep aı­týǵa eshkimniń dáti jetpes. Jastar, bi­lim al da, bilikti bol. Bári – óz qolyń­da. Meniń ómirim – soǵan dálel», dedi.

Sondaı-aq sheshen halqynyń basyna kún týǵanda birinshi kómek qolyn sozyp, arnaıy tapsyrmasymen mektep pen kópqabatty úı salyp bergen Elbasynyń eńbegin erekshe atady. Búginde ol mektep pen úı turǵan kóshege qurmet retinde Nursultan Nazarbaev­tyń esimi berilipti.

Al kóp balaly ana, matematı­ka pániniń muǵalimi Larısa Krav­sova ata-anasymen Qaraǵandyǵa Bash­qurtstannan 1976 jyly kelgen eken. 43 jylda áýleti qazaq jerinde órken jaıypty. Ol óziniń jubaıy – orys, kúıeý balalary – tatar jáne qazaq, oǵan qosa tatý-tátti shańyraǵynda da­ǵys­tandyq pen koreı ultynyń ókil­deri baryn aıtyp, otbasymyz – qazaq­standyq birliktiń kishigirim úlgisi, dedi. L.Kravsova Qazaqstanda kóp ba­laly analarǵa barlyq jaǵdaı jasalǵanyn aıtyp, óziniń tórt qyz, bir uldyń anasy ekenin jetkizdi.

Ankaradan kelgen saıasattanýshy Kúrshad Zorlý Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Túrki álemindegi kósh­bas­shylyq tulǵasy týraly sóz qozǵady.

– Men Qazaq eli týraly eń alǵashqy zertteý maqalamdy 1999 jyly jazdym. Halyqaralyq sholýshy retinde Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdentiniń eńbekterin jıyrma jyldan beri zerttep kelemin. Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» atty maqalasy – tek qazaq halqy úshin ǵana emes, túrki halyqtary úshin de bolashaqqa jol kórsetken aıqyn baǵdarlama. Meniń jaqynda «Elbasy Nazarbaev» atty kitabym tórt tilde jaryq kóredi. Bul eńbekten álem kóshbasshylyqtyń jańa qyr-syrymen qanyq bolady. Eki jyl buryn Túrkııada áleýmettik jelide saýalnama júrgizdim. Qatysqandar El­basyny biraýyzdan Túrki áleminiń eń kórnekti jáne tanymal tulǵasy dep tanydy. Sizdi búgingi kúnniń Bil­ge qaǵany dep biledi. Sırııaǵa qatysty kelissózder Elbasynyń bitim­gerlik qasıetin aıqyn tanytty. Sizdiń prezıdenttik ókilettiligińizdi óz erkińiz­ben toqtatqanyńyzdy estigende Túrkııanyń mıllıondaǵan halqy alańdaýshylyq bildirdi. Qazaqstan – qazir táýelsizdigin endi alǵan jas memleket emes, bolashaǵyna nyq senimmen qaraǵan Máńgilik el. Sizdiń táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary kótergen Túrki álemin biriktirý ıdeıa­ńyz búginde tolyq júzege asty. Sizdiń bastamańyzben qurylǵan Túrksoı, Túrki keńesi, Halyqaralyq Túrki akademııasy túrkitildes memleketterdiń temirqazyǵyna aınaldy», dedi túr­kııalyq saıasattanýshy.

Ońtústik Koreıanyń Seýl qalasynan kelgen Chý Iong-Mın – L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń doktoranty. Koreıada júrip, qazaq tilin meńgergen ol óz elinde 97 paıyz koreıler turatyn, monoultty memleket ekenin, sondyqtan Qazaqstannyń kópetnosty quramy qatty áser etkenin tilge tıek etti. Chý Iong-Mın osy jer­degi tatýlyq, teńdik, aýyzbirshilik tań­ǵal­dyrǵanyn, Qazaqstan koreıleri shy­naıy patrıot, qoǵamnyń belsendi mú­she­leri ekenine kóz jetkizgenin sóz etti.

Jergilikti koreılerdiń arasynan 60-tan asa ǵylym doktory, 400 ǵylym kan­dıdaty shyqqanyna qýanyshty ekenin jetkizgen onyń zerttep júrgen taqyryby – Qazaqstannyń kópetnosty qoǵamy jáne Qazaqstan halqy As­sam­bleıasy. Ol bul zertteýi arqyly monoultty memleketterge tatýlyq pen kelisim saltanat qurǵan Qazaqstandy tanytqysy keledi eken.

Qazaqstanda dúnıege kelip, búginde tarıhı Otanyna oralǵandardyń arasynan Gaýks Valter sóz aldy. Bizdiń elden 15 jasynda kóship ketken ol qazirgi tańda Germanııaǵa shetten kelgen nemisterdiń jastar uıymyn basqarady.

«23 jyl buryn men týǵan aýylym Qońyrattan Germanııaǵa qonys aýdardym. Búgin qaıtadan Qazaqstanǵa oralý baqyty buıyrdy. Qazaqstan qashanda meniń Otanym bolyp qala bermek. Osy sátte Elbasyna Eýropadaǵy mıllıondaǵan nemis­tiń atynan alǵys bildirgim keledi. 800 myńnan asa nemis tarıhı Otanyna ora­lyp, týysqandaryn tapty, otbasyn qurdy. Alǵys aıtý kúnin biz nazar­dan tys qaldyrmaı, qazaq halqyna shyn júrekten alǵys aıttyq. Bizdi Ger­manııada qazaqstandyq nemister dep ataıdy, al Qazaqstanda 180 myńnan asa nemis qazaq halqynyń bir bólshegine aınalyp ketti. Elbasyna nemis mádenıeti men tiline kórsetken qoldaýy úshin rızalyǵymyzdy bildiremiz», dedi G.Valter.

Al Qazaqstanda kásipkerlerge ja­sal­ǵan qoldaý týraly Elena Svechnıkova áńgimeledi. ZIBROO brendimen belgili sporttyq kıimder tigetin kompanııanyń negizin salýshy Elena táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda óz kásibin qalaı bastaǵanyn baıandap, Elbasy júrgizgen sarabdal saıasattyń septigi tıip, búginde jetistikke jetkenin aıtty. Ol Elbasynyń «Kez kelgen daǵdarystan jańa múmkindikter izdeý kerek» degen sózin basshylyqqa alady eken. Qazir ZIBROO brendimen tanymal ónimder keńge jaıylyp, olardyń tikken kıimderin ulttyq quramamyz Azııa oıyndary men Olımpıada oıyndaryna kıip barypty.

Atajurtqa Mońǵolııadan 2005 jyly 17 jasynda oralǵan Durvýdhan Suraǵan – búginde matematıka ǵy­lymy boıynsha fılosofııa doktory, D.A.Qonaev atyndaǵy syılyqtyń laýreaty, Ulttyq ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi. 2018 jyly matematıka salasyndaǵy zertteýimen halyqaralyq Ferran Synyer i Balaguer syılyǵyn ıelengen, bul jyl saıyn álem boıynsha matematıka salasyndaǵy eń úzdik eńbekke beriledi.

Ol Elbasynyń arqasynda shettegi qazaqtarǵa elge qaraı jol ashylyp, ata-baba amanaty oryndalǵanyn erekshe atap ótti.

«Mońǵolııada orta bilimdi syrttaı aıaqtadym. Qazaqstanǵa kelip Ulttyq biryńǵaı test tapsyryp, sonyń nátı­jesinde Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetiniń mehanıka-matematıka fakýltetine grant jeńip aldym. Ýnıversıtetten keıin «Bolashaq» baǵdarlamasymen Londonda teorııalyq fızıka mamandyǵy boıynsha magıs­tratýrany úzdik aıaqtadym. Elge kelgen soń konkýrstan ótip, Nazarbaev Ýnıversıtettiń oqytýshysy boldym. Bul – oryndalǵan ǵajaıyp arman. Sizdiń bastamańyzben qurylǵan Nazarbaev Ýnıversıtet – qazir álemge tany­mal oqý oryndarynyń biri. Bizdiń oqy­týshy-zertteýshilerimizdiń ǵylymı eńbekteri álemniń eń basty basylymdarynda jaryq kórip jatyr. Bastysy elimizdiń jastary halyqaralyq deńgeıdegi joǵary sapaly bilim alatyndaı tolyq múmkindikterge ıe boldy», dedi D.Suraǵan.

Jıynda talapty jastardyń biri, qazaq­stan­dyq jas IT-maman, 11-synyp oqýshysy Ev­genıı Demıdenko ózi jasaǵan bire­geı jobalary týraly málimet berip, múm­kindigi mol urpaqtyń ókili retinde Elbasynyń qamqorlyǵyna alǵys bildirdi. Evgenıı byltyr arnaıy bilimsiz-aq sıfrlyq tehnologııanyń kómegimen Boeing 757 ushaǵynyń bazasy negizinde tehnıkalyq jáne jobalyq ushaqtardyń apgreıdi boıynsha joba ázirlepti. Bul jobany Boeing kompanııa­sy satyp alyp, qazir Ulybrıtanııanyń Krenfıld aeroǵarysh ýnıversıtetinde júzege asyrý boıynsha jumys istep jatyr eken. Bul joba áýe kemelerin qurastyrý qunyn tómendetip, jolaýshylar sanyn kóbeıtýge, laınerdiń qaýipsizdigin jáne energııa tıimdiligin arttyrýǵa arnalǵan.

Buǵan qosa E.Demıdenko YouTube-tiń balamasy – «I LEARN» mobıldi qosymshasyn daıyndap jatqanyn aıtty. Jańa býynnyń suranysyna saı keletin bul qosymsha «Google scinse fair» olımpıadasynda 25 myń qatysýshynyń ishinen ekinshi oryndy ıelenipti. Ol aldaǵy ýaqytta Nazarbaev Ýnıversıtette bilimin shyńdaǵysy keletinin, jastar bir-birimen bilimin bólisý kerektigin aıtyp, «Zeren» jazǵy lagerinde Assambleıanyń arnaıy jas­tar maýsymyn ótkizýdi usyndy.

Tájirıbeli jýrnalıst, Qostanaı oblystyq telearnanyń júrgizýshi-re­daktory Alla Chechetkına memle­ket­tik tildiń mártebesin kóterýge qatysty pikirin bildirdi.

«Ultym – moldavan. О́zim qazaqtyń salt-dástúri jáne mádenıetimen sýsyndap óskenmin. Qazaq tilin bilý úshin men sııaqty ájeniń tárbıesin kórip ósý kerek. Qoldyń sary maıy qosylyp daıyndalǵan taba nannyń dámi áli tańdaıymnan ketpeıdi. Ata-anamnyń aqylymen qazaq synybynda oqydym. Qazir Ahmet Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetinde jýrnalıstıka mamandyǵy boıynsha magıstratýrada oqımyn. Elbasynyń «Qazaq qazaqpen qazaqsha sóılesin» degen sózi – men úshin ómirlik maqsat. Sondyqtan men qazaqtyń nanyn jep, sýyn iship óskendikten, eń aldymen qazaq tiline qurmet kórsetilýin jón dep bilemin. Memlekettik tilde sóılemesek, bilýge tyryspasaq, bizdiń egemendigimizge qosqan úlesimiz nemen ólshenedi?! Barlyq qandas ba­ýyrlarymdy qazaq tilin bilýge, súıýge, ómirlik rýhanı azyq etýge shaqyramyn. Jahandaný zamanynda qazaqı tárbıe umytylmasa eken dep tileımin», dedi A.Chechetkına.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuń­ǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev sessııa jumy­syn qory­tyn­dylap, «Aıtylǵan sóz, ja­sal­ǵan baıandama – barlyǵy baǵytymyzdyń durys eke­niniń dáleli» dedi. Sondaı-aq ortada sóz sóılegen Alla Chechetkına sııaqty jastarǵa qa­rap, ár sessııa saıyn qazaq tiline degen qurmettiń arta túskenin baıqaǵanyn jetkizdi.

«Men keshe ǵana Beıjińnen kel­dim. «Bir beldeý, bir jol» ekinshi halyq­aralyq yntymaqtastyq forýmyna 40-tan asa memleket basshylary jı­nalyp, birlesip ekonomıkany damytý máselelerin talqylady. Jibek joly 150 eldi jalǵaıdy, sol joldyń bo­ıynda ekonomıka ósip-órkendeıdi. Bu­ǵan biz de kirisip kettik, óz joldarymyzdy saldyq. Qazaqstan arqyly júk tasymalyn ótkizip, byltyr 2 mlrd dollar paıda taptyq. Men qashanda ıntegrasııalyq prosesterdi qoldap kelemin. 25 jyl buryn Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty qurý týraly ıdeıany usyndym. Osy ıdeıany júzege asyrǵanymyzǵa bıyl bes jyl bolady. Endi elordada EAEO-nyń besinshi mereıli sessııasy ótedi», dedi Nursultan Nazarbaev.

Sóz sońynda Elbasy tatýlyq pen turaqtylyq jáne eńbek qana alǵa jeteleıtinin aıtyp, jastardy eńbekqor bolýǵa, bilikti maman atanýǵa shaqyrdy.

Qatysýshylar lebizi

Álı BEKTAEV,

Parlament Senatynyń depýtaty:

– Qazaqstan halqy Assambleıasy – álemde teńdesi joq erekshe ınstıtýt. Ol – bizdiń hal­qy­myzdyń, elimizde turyp jatqan barlyq etnos ókild­eriniń basyn qosatyn, bárimiz jınalyp aqyl­dasatyn, bir-birimizge tileýles bolatyn, elimiz­degi yntymaq pen birlikti arttyrýǵa zor qyz­met jasap júrgen keremet uıym.

Assambleıanyń kezekti sessııasyna respýb­lı­kamyzdyń túkpir-túkpirinen azamattarymyz, túrli etnos ókilderi jınalyp, elimizdiń eldigin tý etip kóterip otyrmyz. Tek bul ǵana emes, As­sam­bleıanyń ár sessııasynda ózekti, mańyzdy máse­leler qarastyrylady. Qazir elimiz jańa ómir­ge aıaq basyp kele ja­tyr. Alda memleket úshin mańyzdy prezıdenttik saı­laý bar. Halyq­aralyq qoǵamdastyqta bolyp jatqan turaq­syz­dyq, álbette, elimizge áser et­peı qoımaıdy. Táýel­sizdik alǵan jas memleket úshin el tutastyǵy, ynty­maq­tastyǵy, birligi úlken mańyzǵa ıe. El yntymaǵy men birligine negiz­del­gen ınstıtýttar, qarym-qatynas, tatýlyq jal­ǵasyn taba berýi kerek.

Nurlan DÝLATBEKOV, Parlament Májilisiniń depýtaty:

– Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jetis­tikterin sózben jetkizý múmkin emes. Túrli etnos ókilderi turyp jatqan elde aýyzbirshilik pen tatýlyqtyń bolýy – osyndaı ınstıtýttardyń jemisi. Bir-birimizben bas qosyp, úlken strate­gııa­lyq mánge ıe josparlar quryp, keleshekke maqsat qoıý el úshin mańyzdy dep esepteı­min. Qazaqstan Respýblıkasy eń aldymen tynysh­tyǵymen, beıbit ómirimen maqtanady. Elba­sy­nyń salıqaly saıasaty jáne salyp bergen dań­­ǵyl jolynyń arqasynda bir-birimizge degen mahab­batpen, súıispenshilikpen, qurmetpen bir úıdiń ba­la­laryndaı tatý-tátti ómir súrip jatyrmyz. Bul óz jal­ǵasyn taýyp, máńgilikke ulassyn deımin.

Meniń oıymsha, qoǵamnyń yntymaǵyn nyǵaıtýǵa arnalǵan sharalar jaqsy nátıjesin kórsetip jatyr. Alda da mańyzdy is-sharalar kútip tur. Elimizde tynyshtyq bolsyn. Qoǵamda, ómirde bolyp jatqan máseleler mindetti túrde sheshimin tabady. Bizge keregi – eń aldymen birlik. Birlik bar jerde – tirlik bar.

Qazaqbaı TAShTEMIRULY, QHA múshesi, fılosofııa  ǵylymdarynyń doktory:

– Aldymen, tatýlyǵy men kelisimi jarasqan elimizdiń jurtshylyǵyn 1 mamyr – Qazaqstan halqynyń birligi kúnimen quttyqtaımyn!

Búgin qazaqtyń qasıetti jerinde elimizde beıbit ómir súrip jatqan barlyq etnostardyń ókilderi alqaly jıynda bas qostyq. Osyndaı birlikti tý etken jıyndarda Qazaqstannyń bola­shaǵy jarqyn bolaryna senimiń arta túsedi.

Asyly OSMAN, qoǵam qaıratkeri:

– Qazaqstanda ornyqqan tynyshtyqty nyǵaı­týda Assambleıanyń qyzmeti zor ekenin atap kór­setý kerek. Alaıda Qazaqstanda turaqtylyq pen beıbitshiliktiń ornyǵýy, osy baǵyttaǵy ıgi ister­diń barlyǵy topyraqtyń, eldiń ıesi, bárimizdi baýy­ryna basqan, týmysynan taza, qııanattan shet qazaǵymyzdyń arqasy ekenin aıtpaı ketýge bolmas. Eldegi ıgilikterdiń negizgi uıytqysy bol­ǵan qazaq halqynyń, sol halyqtyń arasynan shyqqan, kemel de parasatty Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń saıasatynyń jaqsylyǵyn esten shyǵarmaýymyz kerek.

Elbasynyń eren eńbegin, etnosaralyq birlikti nyǵaıtýǵa qosqan zor úlesin únemi tilge tıek etkenimiz jón bolar dep oılaımyn. Elim, jurtym aman bolsyn. Táńir bergen baǵynan aıyrmasyn. At­tary báıgeli, ózderi áıgili bolsyn dep, elime tynysh­tyq, dostyq, birlik, yntymaq tileımin. О́zge­niń de jany qazaqtyń janyndaı darqan bolsa eken. Darqandyǵy dalasynan daryǵan, tektilikke babasynan jaryǵan qazaǵym aman bolsyn!

Darhan MYŃBAI, Parlament Májilisiniń depýtaty:

– Jetken jetistikterimizdiń negizi – ha­lyq­tyń birligi, yntymaǵy, aýyzbirshiligi. Bizdiń eldi mekendeıtin etnostar tatý-tátti tirliginiń ar­qa­synda bir-birinen kóp nárse úırenip, úlgi al­dy, osy úndestik memleket damýynyń kepili bol­­dy. Elbasynyń otyz jyl boıy birlikti us­tyn etip, ony mańyzdy baǵyt retinde alǵa tartyp kel­geni teginnen-tegin emes. Shyn máninde, bir­lik ol sóz kú­ıinde qalyp qoımaı, ispen de dáleldenip keledi.

Sonyń bir aıǵaǵy – Assambleıanyń jylda ótetin osy dástúrli jıyny. Ár ses­sııanyń maqsat-mindeti bar. Sol joldan aınymaı, búgingi sessııada da mańyzdy baǵyttar naq­tylanyp, Qazaqstannyń aldaǵy damýyna serpin beretin, tuǵyr bolatyn dúnıeler áńgime boldy. Etnosaralyq tatýlyq jalpyulttyq birlik deńgeıine shyqty. Jalpyulttyq kelisim – buryn sóz bolyp júrgen etnostar arasyndaǵy dostyqtan joǵary turatyn sapaly saty. Al sapa jaǵynan qaraǵanda bul uıym ósken, órkendegen. Ol Qazaqstannyń ortaq maqsatyna qyzmet ete beredi dep oılaımyn.

Bekzat ALTYNBEKOV, Qaraǵandy oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasy tóraǵasynyń orynbasary, oblystyq máslıhat depýtaty:

– Bul sessııanyń mańyzdylyǵy úlken saıa­sı oqı­ǵa – saılaýdyń aldynda ótip jatqany. Ta­rı­hı ótpeli kezeńge sáıkes kelgen sessııanyń ta­­qy­­­ry­by – tatýlyq pen kelisimniń, birlik pen ja­ńa­­rý­dyń formýlasy. Búgin tynyshtyq pen birlik­­tiń ar­­qasynda jetken jetistikterimiz baıan­dal­­dy. En­digi maqsatymyz – prezıdenttik saılaý­da uıym­shyl­dyq tanytyp, órkendi el ekenim­izdi kórsetý.

Assambleıa – ult pen ulystyń arasyndaǵy aýyz­birshiliktiń, kelisimniń uıytqysy. Buǵan biz QHA múshesi retinde kóz jetkizip kelemiz. Bıyl El­basy sessııaǵa ózi tóraǵalyq jasady. Qo­ǵamdyq ne­giz­degi eki orynbasary taǵaı­yn­dal­dy. Kún ótken saıyn Assambleıa ha­lyq­tyń arasynda be­deli óspese, túspeıtinin dá­lel­dep kele jatyr. Munyń bar­lyǵyn jaqsylyqtyń nyshany dep esep­teımiz. Al­daǵy 1 mamyr – Qazaq­stan hal­­­qy­nyń birligi kúni qut­ty bolsyn, ynty­ma­ǵy jaras­­qan, tatý-tátti hal­qymyz jasaı bersin!

Hasan SAGAEV, Aqtóbe oblysy «Vaınah» etno-mádenı ortalyǵynyń tóraǵasy:

– Biz jyl saıyn Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Qazaqstan halqynyń birligi qarsańynda kezdesip otyramyz. Assambleıa Tóraǵasy bizdiń aldymyzǵa jańa mindetter qoıyp, jańa tapsyrmalaryn beredi. Elimizdiń turaqtylyǵy men tynyshtyǵyn kózdegen ondaı tapsyrmalardy oryndaýǵa biz árqashanda ázirmiz.

Bizdiń Tóraǵamyzdyń alǵa qoıǵan jańa mindeti eldiń jarqyn bolashaǵyna baılanysty bolyp otyr. Búgingi tańda elimizdiń aldynda óte úlken jaýapty naýqan tur. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ózi prezıdenttik ókilettigin toq­tatty. Qasym-Jomart Toqaevtyń kandıdatýrasy Nur Otan partııasynyń atynan prezıdenttik saılaýǵa usynyldy.

Bizdiń mindetimiz – Elbasy bastap, irgesi qa­lanǵan Táýelsiz elimizdi tutasymen saqtap, keler urpaqqa aman-esen jetkizý. Kelisim bolǵan jerde birlik bar. Al birlik bolsa, bári de bolady, bıik tabystarǵa jete beretin bolamyz.

Baqytbek SMAǴUL, Parlament Májilisiniń depýtaty:

– Qazaqstan halqy Assambleıasynyń, El­ba­synyń ustanymy – eldiń yntymaǵy, qoǵamnyń birligi. Elbasynyń el úshin, týǵan jer úshin sińirip jatqan eńbegi eren. Tynyshtyqty tý etken halyqtyń birligi myzǵymaıdy. Ol birlikti bir uıada qanaty qataıǵan balapandaı bolǵan, tonnyń ishki astaryndaı bir-birine etene jaqyn, aýyr kezeńderdi basynan birge ótkizgen ata-baba­larymyzdan úlgi alǵan urpaq qana saqtaıdy.

Búgingi tarıhymyzdy erteńgi urpaq «meniń tarıhym» dep tanyǵany mańyzdy. О́ıtkeni taǵ­dyr­las halyqtardyń qıly kezeńderde kelgeni belgili. Olardy qazaq halqy qushaǵyn ashyp, baýyry­na tartqan. Búgingi tańda qazaq halqynyń aıa­synda yntymaǵy jarasqan el atanyp otyrmyz. Osynyń barlyǵyn meniń tarıhym dep qa­raýy úshin tatýlyq pen birlikti tý etip, naqty istermen bolashaqqa qadam jasaý kerek.

Álemde beıbitshilik ornaǵanyn qalasaq, óz elimizdegi yntymaǵymyzdy saqtaı bilgenimiz jón.

Jaqsybaı SAMRAT, 

Orynbek О́TEMURAT,
«Egemen Qazaqstan»