Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev prezıdent saılaýynyń ashyq ári ádil ótýin qamtamasyz etetinin aıtty. Sondyqtan buǵan árbir estııar azamatymyz eleń etpeýi múmkin emes. О́zim kez kelgen saılaýshynyń tańdaý quqyǵyn, kózqaras-pikirin qurmetteımin, tek qalys qalýdy jón kórmeımin. Saıasattanýda «Absenteızm» degen uǵym bar. Oǵan saıası túsindirme sózdikte: «Absenteızm (lat. absent, absentis) – qatyspaýshy, saılaýshylardyń saılaý kezinde sanaly túrde daýys berýge qatyspaýy. Bılik etip otyrǵan basqarý túrine, saıası tártipke enjar narazylyǵy, óziniń quqyqtary men mindetterin júzege asyrýda selqostyq tanytýy. Keń maǵynada – adamdardyń saıası ómirge «meniń isim emes», «meniń daýsymnan eshteńe ózgermeıdi» dep nemquraılyqpen qaraýy», degen anyqtama beredi de, ári qaraı sebepterin túsindiredi. Men de osy ustanym ıelerine óz pikirimdi bildirgim keledi. Sózdikte: «Úırenshikti sanada absenteızm «saıasattan sharshaý» túrinde kórinis tabady. Buqaralyq absenteızm qoǵamdy basqarýdyń demokratııalyq tetikterin kúıretip, halyqty aılaly áreketterdiń nysanyna aınaldyrýy, «joǵaryǵa» táýeldi, samarqaý tulǵalardy qalyptastyrýy ábden múmkin. Absenteızm damyǵan nemese damýshy demokratııalyq, totalıtarlyq jáne kez kelgen qoǵamda da bolady. Ol saıası ınstıtýttardyń tıimdiligine kúmánmen qaraý, saıası mádenıettiń tómendigi, t.b. sebepterden týady», – deıdi. Azamattyq qoǵam qalyptasqan otyz jylda, tańdaý quqyǵy berilgen táýelsizdik tusynda óz múmkindigińdi óziń paıdalanbaý, ıaǵnı absenteızm – azamattyq emes dep esepteımin.
Abyz Ábish Kekilbaıuly Parlamentti basqarǵan tusta túrli sebeptermen merziminen buryn taratylǵanyn bilemiz. Júregi jumsaq jazýshy oǵan qatty kúızeledi. Yzalanady, toryǵady. Biraq muqalmaıdy. Keıin suhbat ústinde sol jaǵdaıdy esine salǵan qalamdas-zamandasy Sultan Orazaly suraq qoıyp: «Osydan keıin saıasatqa qoldy bir siltep, birjola ketkińiz kelgen joq pa?» – degende, jaryqtyq Ábekeń: «Fýtbol mensiz de oınalady. Al Qazaqstannyń táýelsizdik alyp jatqan tarıhı oqıǵasy – meniń tusymda bolyp jatqan eń basty tarıhı oqıǵa, men úshin eń qymbat oqıǵa. Men onyń ortasynda taıaq jesem de júrýim kerek, ólip qalsam da júrýim kerek!» dep nyǵarlap, qysqasha jaýap beredi.
Tipti oppozısııamyz dep júrgen keı partııamyzdyń ózi jaıshylyqta júıeni synap júrip, mańyzdy saılaýlarǵa kelgende qalys qalyp, boıkot jarııalaǵan jyldary boldy. Bul da keıbir saıasat serkeleriniń sózine sengen qoǵamdy belgili bir deńgeıde absenteızmge alyp barady. Biraq eshkimdi aıyptaı almaımyn, qaısybir partııaǵa daýys berýge, úgit-nasıhat júrgizýge shaqyrmaımyn da. Tek saılaýǵa qatysýdyń mańyzyn ǵana aıtqym keledi.
О́z tájirıbemnen aıtar bolsam, buǵan deıingi birneshe prezıdenttik, parlamenttik saılaýlarda ózim qyzmet etetin Mańǵystaýdaǵy jalǵyz memlekettik joǵary oqý orny Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı memlekettik tehnologııalar jáne ınjınırıng ýnıversıtetine tıesili saılaý ýchaskeleriniń jumystaryna atsalysyp, saılaý komıssııasymen tyǵyz baılanysta qoǵamdyq qyzmettermen aınalystym. Sol tájirıbemdi osy joly da paıdalanýǵa yntalymyn jáne ony ózimniń azamattyq boryshym dep esepteımin. Mańǵystaýlyqtar árqashan qaı-qaı saılaýǵa da belsendi qatysyp keledi. Bul joly da barsha qazaqstandyqtar eldigin tanytyp, memleket basshysyn tańdaýǵa túgel qatysady dep senemin.
Naǵbdý QAMAROVA,
Yessenov University professory
Mańǵystaý oblysy
