Qazaq tilin akademııalyq deńgeıde oqytý qajet

Semınardyń ashylýynda sóz alǵan Nazarbaev Ýnıversıtet Áleýmettik gýma­nıtarlyq ǵylymdar mektebiniń dekany Denıel Pıý birneshe jyldan beri jumys istep kele jatqan birlestiktiń joǵary oqý oryndary oqytýshylaryn ǵana emes, mektep muǵalimderin de tartýdy qolǵa alǵanyn jetkizdi. Al atalǵan oqý ornyndaǵy Qazaq tili jáne túrkitaný departamentiniń meń­gerýshisi múddeli mamandardy qazaq tiliniń mártebesin kóterýge atsalysýdy maqsat etken birlestikpen belsendi qarym-qatynas or­natýǵa shaqyrdy.

Spıkerler arasynda alǵashqylardyń biri bolyp Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq or­taly­ǵynyń mamany, Úkimette ma­qul­­danǵan latyn álipbıi nusqasy avtor­lary­nyń biri Anar Fazyljan baıandama jasap, latyn álip­bıiniń emle erekshelikterin tú­sin­dirdi. Ol baıandamasynyń basynda álip­bı men onyń emlesin jasap shyqqan toptyń úl­ken jaýapkershilikpen qosa qa­jyrly eń­bek etip otyrǵanyn jetkizdi. «Bir ja­ǵy­myzda kırıll grafıkasynan alys­taǵysy kel­meıtin orystildiler, ekinshi ja­ǵymyzda til tazalyǵynyń saqtalýyn qalaıtyndar, úshin­shi jaqta bolashaqtyń kóz­qarasymen qa­raıtyn jas býyn bar. Osy úsh toptyń kóńi­linen shyǵatyn álipbı jobasyn jáne jazýǵa ońaı bolatyn emlesin jazyp shyǵý ońaı emes. Dese de kóptegen el latyn gra­fıkasyna ótti, birqatary ótýdi josparlap jatyr. Bastysy la­tyn álipbıi álemdik til sanalatyn aǵyl­shyn grafıkasyna uqsaıtynymen de órisi keń. Sondyqtan ata-analar aıasy tarylyp bara jatqan kırıll grafıkasymen emes, latyn grafıkasymen oqytatyn mektepterge bergeni jón», deı­di ol. 

Baǵdarlama barysynda sheberlik saba­ǵyn ótkizgen KIMEP ýnıversıtetiniń pro­fessory Záýresh Ernazarova orys sy­nybyn bitirip ýnıversıtetke kelgen stýdentterdiń sońǵy on shaqty jyldaǵy deńgeıi túsip ketkenin tilge tıek etti. «2008-2009 jyldary balalar ádette qazaq tilin intermediate deńgeıinde bilip keletin. Al qazir pre-intermediate, tipti elementary deńgeıinde bilýi kóp kezdesedi. 11 jyl boıy qazaq tilin oqysa da, nege 4 deńgeıdi meńgerip kelmeıdi? Osyny zerttep jatqan ǵalymdar az. Meniń paıymdaýymsha, onyń sebebi – qoǵamdyq qajettiliktiń azaıǵany. Sonymen qatar ata-analardyń arasynda 90-shy jyldardan berige deıin jappaı qazaqtaný qarqyndy boldy. Al bertin kele qajettilik joǵalyp barady», deıdi. Z.Ernazarova. Onyń aıtýynsha, orys nemese basqa tildi synyp balalarynyń qazaqshaǵa shorqaq bolýyna tildi úıretýdiń zaman talabyna saı ádistemesiniń bolmaýy áser etip otyr. «Mysaly, esse jazý degen tapsyrma bar. Biraq muǵalimniń ózine sol esseni qalaı jazdyrý kerektigin kórsetetin ádisteme joq», dedi professor. Oǵan qosa oqýlyqtar óz aldyna, ony tolyqtyratyn, balalardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyratyn qosymsha oqytý quraldarynyń joqtyǵy da qol baılaıtyn kórinedi.

Bes kúnge sozylatyn semınar-trenıng­te qazaq tilin akademııalyq tilge aınaldyrý, ǵylymdy qazaqsha sóıletý, mýzyka arqyly úıretý, oqytý quraldaryn je­til­dirý boıynsha ýnıversıtetaralyq táji­rıbe almasý josparlanǵan. Sondaı-aq Ka­nadadan kelgen, akademııalyq aǵylshyn tili boıynsha dáris beretin Nazarbaev Ýnı­versıtettiń oqytýshysy  Deanne Cobb-Zygadlo, Túrkııadan kelgen til mamany Tugba Yildirim, AQSh-tan kelgen lıngvıst Erik Aasland óz tájirıbelerimen bólispek. Aıta ke­teıik, Qazaqstanda 7-8 jyl turǵan atalǵan lıngvıst ǵalym elimizdegi bes óńirdi aralap, jastar arasynda maqal-mátelderdiń qoldanylý aıasy týraly ǵy­lymı jobasyn tanystyrady.