Sonda deımiz-aý, táýelsizdik alǵanymyzǵa jıyrma jeti jyldan asty, tarıh úshin bul kóp ýaqyt bolmaǵanymen, Qazaqstan sııaqty shaǵyn memleket úshin eldiń qyrýar sharýasyn tyndyryp úlgerýge jeterlik-aq ýaqyt. Al biz bolsaq endi kiriskeli jatyrmyz. Basqany bylaı qoıǵanda, arnaıy baǵdarlama qabyldanyp, belgili bir kóńil bólinse de turǵyndardy baspanamen qamtamasyz etý isiniń ózi mandymaı qoıdy. Sonyń saldarynan myńdaǵan otbasy páter jaldap ómir súrýge májbúr. Qala shetindegi kútimsiz qalǵan saıajaılardy jaǵalap júrgender qanshama?..
2005 jyldan bastap elimizde jol qurylysynyń josparly túrde qolǵa alynǵanyna qaramastan bul másele de áli kúnge deıin kútkendegideı nátıje bergen joq. Tipti qyrýar qarjy jumsalyp salynǵan joldardyń ózi arada jyl ótkende qaıtadan jóndeýdi qajet etip jatyr. Avtokóligimizben ara-tura saparǵa shyqqanda ondaı jamaý-jasqaýlardy kózimizben kórip te júrmiz. Al temir jol týraly sóz qozǵaýdyń ózi artyq. Sózimiz dáleldi bolý úshin bir kezderi oblys ortalyqtary bolǵan Arqalyqtan Jezqazǵanǵa, Jezqazǵannan Qyzylordaǵa baratyn bolat joldyń bolmaı turǵanyn aıtsaq ta jetip jatyr. Qazaqtyń qasıetti jerleriniń biri sanalatyn Ulytaý óńiri, biryńǵaı jergilikti ult ókilderi qonystanǵan Amankeldi-Torǵaı-Yrǵyz óńiri temir joldy óńi turmaq tústerinde de kóre almaıtyn shyǵar. Áıteýir áýpirimdep júrip Shar-О́skemen, Altynsarın-Hromtaý jol úzikterin salý arqyly Reseı aýmaǵymen júrýden qutyldyq. Oǵan da shúkir dep otyrmyz.
Keıbir málimetterge sensek, Qazaqstandaǵy mal basy keshegi keńestik kezeńdegi mal sanyna múlde mańaılamaǵan da kórinedi. Sonyń saldarynan halyq densaýlyqqa zııandy ekenine qaramastan, untaqtan jasalǵan sút taǵamdaryn tutynýǵa májbúr. Eger et taǵamdaryna keler bolsaq, onyń da biraz bóligi syrttan ákelinip jatyr deıdi biletinder. Jemis-jıdek pen kókónistiń syrttan tasymaldanatynyn burynnan biletinbiz, al endi mal baǵatyn ulan-baıtaq jerimiz bola tura etti ózge elderden alý degen bizdiń paıymdaýymyzsha, kúlkili nárse.
Astyqtyń otany bola tura bul salada da óndirip tastaǵanymyz onsha bolmaı shyqty. Taıaýda bir telearna kórshi elderdiń Qazaqstan astyǵyn daıyn un kúıinde emes, shıkizat, ıaǵnı bıdaı kúıinde arzanǵa alyp, odan ózderiniń túrli taǵamdar ázirlep jatqandaryn jetkizdi. Nan baǵasynyń jyldan jylǵa qymbattaı berýiniń sebebi de osylaısha bıdaıdyń syrtqa satylyp ketip jatqanynda sııaqty.
Eldiń kúnkórisiniń negizgi qaınar kózine aınalǵan munaı salasynda da jańa ken oryndaryn ashyp ekologııany búldirgennen ózge maqtanarlyq is tyndyra qoımappyz. Búginde jumys istep turǵan munaı óńdeý zaýyttarynyń úsheýi de keńestik kezeńnen qalǵan muralar. Úsh aýysymdy mektepterdi joıamyz, taZa aýyz sýmen qamtamasyz etemiz degen ýádelerimiz de máresine jete alar emes.
Osyndaı olqylyqtardyń saldarynan bolsa kerek, Statıstıka agenttiginiń málimeti boıynsha elimizdegi jumyssyzdyq 2019 jyly 4,9 paıyzdy qurap otyr. Bul árıne, resmı tirkelgen málimet. Naqty jaǵdaıdaǵy kórsetkishtiń budan áldeqaıda joǵary ekenine esh kúmán joq. Al ortasha aılyq jalaqy 40-50 myń teńgeniń kóleminde ǵana eken. Maqtanýǵa tura ma, joq pa, ony oıly oqyrman ózi baǵamdaı jatar...
Atqaminerler ýáde berýden áli de jalyǵar emes. Ondaı qylyqty sharasyzdyqtyń saldary dep túsingen durys. Qazaq «Uıalǵan tek turmas» degendi de osyndaıda aıtqan. Biraq sońǵy jyldary elimizde oryn alyp jatqan keıbir oqıǵalardan ańǵarylyp júrgendeı, halyq qurǵaq ýádege senbeıtin bolǵan sııaqty. Soǵan qaraǵanda olar da tolyp jatqan ýádeniń oryndalýyn kúte-kúte jalyqqan bolsa kerek. Olaı bolsa, ańqaý eldi soıylmaǵan maldyń asylmaǵan etimen aldarqatýdy doǵaryp, sózden iske kóshken jón bolar edi deısiń. Onyń ózi bile bilgen adamǵa onsha qıyn da emes. Bar bolǵany jumysqa degen yntany oıatyp, barlyq salada tártip ornatyp, basshylar ózine de, ózgege de talapty kúsheıte tússe jetip jatyr.
Qalyń buqaranyń aldyna shyǵyp sóz sóıler shaqta «Bal tamǵan ótirikten, qan tamǵan shyndyq artyq» degen halyq naqylyn da esten shyǵarmaǵan abzal.
