Iаdrolyq qarýdy taratpaý beıbitshilikke bastaıdy

70 memleket qol qoıdy

Ázirge 70 memleket qol qoıǵan shartty qabyldaý ıadrolyq qarýsyzdaný úderisinde kóptegen jylǵa sozylǵan toqyraýǵa jáne ıadrolyq derjavalardyń bul másele boıynsha ortaq pátýa taba almaýyna jaýap retinde ári ıadrolyq emes memleketter tarapynan qabyldanǵan májbúrli shara retinde qarastyrylýda.

Zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Erjan Ashyqbaevtyń málimdeýinshe, ıadrolyq qarýǵa zańdy turǵyda tyıym salý ıadrolyq qarýdyń tolyq joıylýy úshin qajetti alǵashqy qadam retinde qarastyrylyp otyr. Sondyqtan da bul qujat ıadrolyq qarý nemese ıadrolyq jarylǵysh qurylǵyny óndirýge, synaýǵa, satyp alýǵa, berýge, saqtaý men óz aýmaǵynda ornalastyrýǵa tikeleı tyıym salady. Sonymen qatar sharttyń erejelerine sáıkes ıadrolyq qarýdy paıdalanýǵa ári qoldaný tur­ǵy­synan qorqytýǵa tyıym salynǵan. 

– Shart 2017 jylǵy 20 qyrkúıekten bastap Nıý-Iorktegi BUU Bas Assam­bleıasynyń 72-sessııasy aıasynda qol qoıylýy úshin túzildi. Qujat 50 memleket ratıfıkasııalaǵannan keıin kúshine enetin bolady. Qazirgi ýaqytta shartqa 70 memleket qol qoıdy, 23 memleket ratıfıkasııalady. Baǵamdar boıynsha sharttyń kúshine enýi 4-5 jylǵa sozylýy múmkin, – dedi E.Ashyqbaev.

Baıandamashynyń paıymdaýynsha, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2045 jylǵa qaraı ıadrolyq qarýsyz álem qurý ıdeıasy sózsiz Qazaqstannyń bas­ty syrtqy saıası bastamalarynyń biri bolyp sanalady. Al sharttyń tez arada kúshine enýine járdemdesý – joǵary mindetke qol jetkizýdiń mańyzdy elementteriniń biri. 

– Sońǵy 20 jylda ıadrolyq qarýsyzdaný salasynda aıtarlyqtaı progrestiń joqtyǵy baıqalyp otyr. Iаdrolyq synaqtardyń toqtatylýyna qaramastan, qarý-jaraqtyń jańa túrlerin shyǵarý jáne olardy jetkizý quraldaryn jetildirý máselesi áli ózekti. Bul óz kezeginde Iаdrolyq qarýdy taratpaý týraly sharttyń 6-babyna qaıshy keledi. Atalǵan bapqa sáıkes osy sharttyń ár qatysýshy memleketi taıaý bolashaqta ıadrolyq qarýlardyń básekesin toqtatý jónindegi tıimdi sharalar týraly jáne ıadrolyq qarýsyzdanýǵa, sondaı-aq qatań jáne tıimdi halyqaralyq baqylaýdyń jappaı jáne tolyq qarýsyzdaný jónindegi shart týraly óz erkimen kelissóz júrgizýge mindetteledi, – dedi Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary. 

Oǵan qosa sońǵy kezderi orta jáne jaqyn qashyqtyqtaǵy zymyrandar­dy joıý týraly kelisim aıasynda qalyp­tas­qan jaǵdaı álemniń ártúrli óńirlerinde jantalasa qarýlaný qaýpin týdyryp keledi. 

– Elbasynyń Semeı synaq polıgo­nyn jabý týraly tarıhı sheshimi Qa­zaqstan halqynyń keń qoldaýyna ıe. Shartty ratıfıkasııalaý Qazaqstannyń ıadrolyq qarýsyzdaný salasyndaǵy bas­tamalarymen tolyq sáıkes keledi, – dep atap ótti E.Ashyqbaev. 

Depýtattardyń saýaldaryna oraı baıandamashy Atom energııasy jónin­degi halyqaralyq agenttiktiń tómen baıytylǵan ýran bankin Qazaqstanda or­nalastyrý jobasyn iske asyrý boıynsha Energetıka mınıstrligi men halyqaralyq agenttik arasynda teh­nıkalyq kelisim aıasynda qabyldanǵan naqty sharalar, sonyń ishinde onyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý boıynsha da túsinik berdi. Sonymen qatar aýaǵa taralatyn zııandy gazdardyń mólsherin esepteıtin halyqaralyq deńgeıdegi stansa salynatyny týraly aıtyp ótti. 

– Qazaqstanda tutas Jer sharyn qamtıtyn Halyqaralyq monıtorıng júıesi dep atalatyn 5 stansa jumys istep tur. Olar seısmıkalyq ári ınfradybystyq bolǵandyqtan ıadrolyq synaqtardy anyqtaı alady. Búginde kanadalyq seriktesterimizben birge Qazaqstan aýmaǵynda gazdyń taralýyn baqylaıtyn kezekti stansa salý jobasy aıaqtalyp qaldy. Bul joba da Halyqaralyq monıtorıng júıesine engiziledi degen úmitimiz bar, – dedi E.Ashyqbaev. 

Depýtattar atalǵan zań jobasyn qyzý talqylaı kele tolyq maquldady. 

Áskerı yntymaqtastyq múddesi

Jalpy otyrys barysynda Qazaqstan Úkimetiniń jáne Respýblıkalyq bıýd­jettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetiniń 2018 jylǵy respýb­lıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týra­ly esepteri boıynsha qorytyndy ázirleý týraly zań jobasy jumysqa alynyp, «1992 jylǵy 15 mamyrdaǵy Ujymdyq qaýipsizdik týraly shartqa qatysýshy memleketter arasyndaǵy Áskerı-tehnıkalyq yntymaqtastyqtyń negizgi prınsıpteri týraly kelisimge ózgerister engizý týraly tórtinshi hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da maquldandy. 

Atalǵan qujat boıynsha Sıfrlyq damý, qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Asqar Jumaǵalıev baıandama jasady. 

2017 jylǵy 30 qarashada Mınskide qol qoıylǵan hattama arqyly kelisimge tolyqtyrý engizilip, oǵan sáıkes áskerı maqsattaǵy ónimniń baǵasy ónim berýshi taraptyń ulttyq qarýly kúshter, ózge de áskerler, áskerı qurylymdar, quqyq qorǵaý organdary men arnaıy qyzmetter ózderiniń muqtajy úshin satyp alatyn áskerı maqsattaǵy ónimge baǵa belgileýdi retteıtin ulttyq zańnamasyna sáıkes qalyptastyrylady. 

Oǵan qosa óz muqtajy úshin satyp alynbaǵan áskerı maqsattaǵy ónimniń baǵasyn ónim berýshi taraptyń áskerı-tehnıkalyq yntymaqtastyq sýbektileri onyń ulttyq qarýly kúshter, ózge de áskerler, áskerı qurylymdar, quqyq qorǵaý organdary men arnaıy qyzmetter múddesinde ónim berýlerdi oryndaý kezinde áskerı maqsattaǵy ónimge baǵa belgileýdi reglamentteıtin ulttyq zańnamasyna sáıkes qalyptastyrady.