– Marat aǵa, gazet shyǵarýdyń «qara jumysynan» habardar árbir áriptesińiz sizdiń jankeshti eńbegińizdi erekshe baǵalaıdy. Kúndelikti bolyp jatqan saıası oqıǵalarǵa jedeldetip Bas redaktor retinde óz gazetińizde ún qosyp dereý baǵan jazasyz, avtorlar men tilshilerińizden tasqyndap túsip jatqan maqalalardy oqısyz, gazet shyǵatyn kúni kóz maıyńyzdy taýysyp saǵattap bet qaraısyz, «jaryqqa shyǵýǵa ruqsat» dep qol qoıasyz... Onyń syrtynda áleýmettik jelilerdiń «juldyzysyz», jelidegi «jaǵa jyrtysyp» daýǵa ulasqan máselelerde avtorlarǵa basý aıtatyn da Siz. Aıtyńyzshy, sonyń bárine ýaqytty qaıdan tabasyz?
– Onyń esh qupııasy joq. Balalyq shaqtan ýaqytymdy únemdeýge tyrysamyn. Kóshede bos selteńdep júrý maǵan jat. Bos ýaqytymdy «sharshaǵandy basatyn» syrahanaǵa jumsaǵan emespin. Tipti ózim unatatyn bılıard oınaýǵa da ýaqyt jete bermeıdi. Betin aýlaq etsin, araq-sharap, temeki degennen alshaq boldyq. О́mir degen ózi qamshynyń sabyndaı deıdi ǵoı. Osydan otyz jyl buryn tilime «Qyryqqa deıin ýaqyt ótpeıdi, qyryqtan keıin ýaqyt jetpeıdi» degen mátel úıirilip edi. Soǵan qazir kózim jete túskendeı. Jasymyz 70-ke jaqyndaǵanda ár mınýt, ár saǵattyń baǵasy burynǵydan da qymbattaı túskenin baıqaısyń. Meniń qazirgi tapshy ýaqytymdy únemdep, jazý-syzýyma úlken kómek jasaıtyn jan-jarym – jubaıym Raýshan Karshalova. Ol da qalamger, «Qazaqstan patrıoty» jýrnalynyń bas redaktory. Sóıtse de ýaqytynyń denin meniń qalypty jumys isteýime arnaıdy. Úıdegi eshbir sharýaǵa meni alańdatpaıdy, bárin ózi uıymdastyryp, ózi tyndyryp úlgeredi. Ǵumyr-tirshilik jýrnalıstıkaǵa arnalǵandyqtan qyzmet barysynda múmkindiginshe ýaqyt únemdeýdiń eń tóte joldaryn tańdaımyz. Redaksııadaǵy jas jýrnalısterdi de soǵan tárbıeleımin.
– Búgingi jýrnalıstıkanyń keshegiden eń basty aıyrmashylyǵy nede? Júregińizdiń bir buryshynda sol bir keńestik jyldarǵa, sol jýrnalıstıkaǵa degen saǵynysh eles bermeı me?
– Búgingi jýrnalıstıkanyń keshegi keńestik jýrnalıstıkadan aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Ádette «oı, keńes zamanynda biz jaqsy ómir súrip edik, memleketten tegin úı alýshy edik» dep keshegi kúnin ańsap turatyn zamandastarymyz áli de bar. Al endi onyń múlde teris jaqtary da boldy ǵoı. Máselen, adamdar bir standartpen ómir súrdi. Barlyǵynyń úıinde birdeı jıhaz, qabyrǵalarynda birdeı kólemdegi (2h3) kilem ilinetin. Úılerindegi ustaıtyn qyrly staqandaryna deıin bir-birinen aýmaıtyn. «SÝM-ǵa etik túsipti» dep túngi saǵat úshte kezekke turǵan kezderi talaıdyń esinde. Partııa, kásipodaq, komsomol uıymdary qyzmetkerlerdiń tóbesinen tónip turǵan semser sııaqty bolatyn. Otbasylyq bolmashy kıkiljińderge osy bılik uıymdary tóteleı aralasatyn, uıymdyq nemese ákimshilik jaza qoldanatyn.
Qazir eshbir ımenbeı jazyp júrgenimizdeı Keńes Odaǵy shyn máninde «halyqtar túrmesi» edi. Shetelge, ásirese kapıtalıstik elderge shyǵý óte qıyn bolatyn. Qarapaıym jýrnalıstiń ondaı saparlarǵa shyǵýy ǵaryshqa baryp kelgenmen teń sanalatyn. О́tken ǵasyrdyń 80-shi jyldary tuńǵysh ret Shvesııa, odan keıin Polsha, Chehoslovakııa elderinde bolý meniń ómirge degen kózqarasymdy túbegeıli ózgertip jiberdi. Ininen shyqpaı ómir súrgen kórtyshqanǵa jerdiń astynan asqan peıish joq. Ol jer betinde kúlimdegen kúnniń, saf aýa men tamyljyǵan tabıǵattyń baryn bilmeıdi ǵoı... Alla taǵalam keshirsin, keńestik adamdardyń ómiri maǵan sol kórtyshqannyń tirligin elestetedi.
– Almatyda sońǵy ótken XV Eýrazııalyq medıa forýmda (2018 jyl, 22-24 mamyr) aýzyn aıǵa bilegen álemdik áriptester áleýmettik jeli avtorlaryna eshbir kedergisiz erkindik berilýi kerek, al jýrnalıster olardyń «eńbeginiń» kásibı turǵydaǵy kem-ketigin túzetip óz basylymynda keńeıtip jazýǵa qymsynbaı mashyqtanýy tıis degen pikirler bildirdi...
– Eýrazııalyq medıa forýmnyń qazaq jýrnalıstıkasyna esh yqpaly joq. Onda talqylanǵan taqyryptar boıynsha álemdik saıasat nemese álemdik jýrnalıstıka tushymdy tujyrymdarǵa ıe bolǵan emes. Áleýmettik jeli onsyz da erkindikte. О́tken ǵasyrdyń 95-shi jyldary Amerıka eline alǵash aıaq basqanda sondaǵy jetekshi gazetterdiń jýrnalısterinen azamattyq jýrnalızm termınin alǵash estigenbiz. Bul tańsyq kóringen. Al qazir qolyna qalam ustaı alatyn kez kelgen adam áleýmettik jelide memleket pen qoǵamǵa baılanysty óz oıyn jasyrmaı ashyq aıta alady. Azamattyq jýrnalızm buqaralyq sıpattaǵy qubylysqa aınaldy. Kásibı jýrnalıster olarǵa nysana bolǵan oqıǵalardy saralap, oqyrmannyń nemese kórermenniń taldaýyna usynady. Bul kádimgi aqparattyq jýrnalıstıkanyń saraptamalyq jýrnalıstıka deńgeıine kóterilgen satysy.
– Sizdiń otbasyńyzdy jýrnalıster otbasy degen jón shyǵar. Jubaıyńyz Raýshan Karshalova jýrnalıst-redaktor, ulyńyz Qaırat ta gazet shyǵarýdaǵy oń qolyńyz, dızaıner. Kenjeńiz mektep oqýshysy Janerkeniń júrek qalaýy qandaı boldy eken?
– Ol alǵash táı-táı qadam basqan sátinen ózimizben birge, redaksııada ósti. Gazet óndirisi kezinde buryshtaǵy besik arbada jatatyn. Qazir 8-synypta. «Gazettiń jumysy aýyr eken ǵoı, jýrnalıst bolmaıtyn shyǵarmyn» deıdi. Biraq óte jaqsy oqıdy. Internetten qajetti derekter taýyp, óziniń kórgen-bilgenderin qosyp jýrnalǵa táp-táýir maqala jazatynyn qaıtersiz? Dúnıetanymy keńeısin dep sheteldik saparlarǵa birge alyp shyǵamyn. Aldyńǵy jyly ejelgi Troıany kórsettim. Onyń aldynda Osmanly ımperııasynyń tarıhı oryndarymen tanystyrdym. Sonyń arqasynda Mysyr, Qytaı, Moǵol, Osmanly tarıhyn jetik biledi. Oqýlyqtan alǵan dárisi óz aldyna, ony kózben kórip qolmen ustaǵanǵa ne jetsin.
– О́tken ǵasyrdyń 80-shi jyldary halyqaralyq esperanto tilimen aınalysqanyńyz, osy til boıynsha oqýlyq ázirlegenińiz esimizde. Osy tildiń Qazaqstandaǵy ary qaraıǵy taǵdyry ne boldy?
– Biz mektepte júrgen shaqta shet tili durys úıretilmedi. Boıymda til úırenýge degen qushtarlyq bar edi. Kezdeısoq esperantomen aınalysatyn jastar kezdesip, álgi til qatty unady. Qoldanylýy ońaı, grammatıkasy qarapaıym. Eýropanyń keń taraǵan segiz tiliniń negizinde jasalynǵan esperanto meniń dúnıetanymymdy keńeıtti. Úıge álemniń ár túkpirinen esperanto tilinde jazylǵan hattar kele bastady. Boıda býyrqanǵan energetıkalyq kúsh-qýat bar, esperantomen qatar úndiniń hatha-ıogasymen aınalystym. Bir ǵasyr buryn polıak dárigeri Lazar Zamengof oılap tapqan bul tilde 2015 jyly 2 mln ústinde adam sóılegen. Al men 80-shi jyldyń basynda Qazaqstanda ol tildi tuńǵysh qoldanýshy sanatynda alǵash ret kópshilikke arnap oqýlyq jazdym. Ony ózim qyzmet isteıtin «Bilim jáne eńbek» jýrnalynda úzbeı jarııaladym. Esperanto BUU-nyń qujattyq mártebesi úshin talasqan emes. Biraq ony oqyp úırenýdiń, satylap damytýdyń óz qyzyǵy jetkilikti. Osy esperanto tiliniń arqasynda birqatar shet- elderge shyqtym, halyqaralyq sımpozıýmdar men forýmdarǵa qatystym. Basymda áleýmettik, ekonomıkalyq salystyrmaly oılar paıda boldy.
Balalarym mektepke baratyn kezde Almatyda qazaq mektebi joqtyń qasynda ekenin kórdik. Ana tilimizdiń múshkil hali meni qatty oılandyryp, aqyry 1984 jyly esperantodan sanaly túrde qol úzdim. Jazýshylar odaǵynyń janynan ult janashyry, satırık, qoǵam qaıratkeri Shona Smahanuly qurǵan mektep keńesiniń jaýapty hatshysy, tóraǵanyń orynbasary retinde qazaq tilindegi balabaqsha men mektep ashý qozǵalysyna bilek sybana atsalystyq. Qazaq mektebi máselesimen barlyq oblys ortalyqtarynda boldym. Jergilikti jýrnalıster nazaryn qazaqsha bilim oshaqtaryn ashý isine aýdarýǵa umtyldyq. Partııalyq bıliktiń túkirigi jerge túspeı turǵan 1984-85 jyldar emes pe, birqatar jaǵdaıda áńgime aýanyn estigen soń oblystyq gazettiń redaktorlary jıyn ótkizý úshin bólmesin berip, ózderi syltaýmen ketip qalatyn. Kókshetaý oblystyq gazetiniń redaktory Janaıdar Mýsın ǵana Almatydan kelgen bizdiń «sharýamyzǵa» ashyqtan ashyq qoldaý bildirgeni esimde. Qazaq mektebin ashý týraly sóz qozǵaý ol tusta Keńes memleketiniń saıasatyna tikeleı qarsy shyǵýmen teń. Ol zamannyń da artta qalǵanyna shúkir!
– Qazaq qoǵamy ana tili úshin kúrestiń basynda 1989 jyly áıgili til janashyry, akademık Ábdýáli Qaıdar aǵamyz turǵanyn biledi. Qazaq jýrnalıster qaýymy osy otyz jyldyń ishinde ana tili degende bir sát te qalǵyǵan emes. Áli de at ústinde. Osy eki arada orys tildi qazaqtardyń jańa býyny ósip jetildi...
– Dál osy taqyryp júrek syzdatady. Kóp ýaqyttan beri qatty oılanyp júrmin. Bul qalaı? Qadam basqan jerińnen orys tili shyǵady. Qazaq tiliniń memlekettik til ekendigi Konstıtýsııada jazýly tur. Biraq ol oryndalar emes. Ony qoı, ózimiz arqamyzǵa salyp, aıalap ósirgen balalarymyzdan týǵan nemerelerimizdi kóre qalaıyn dep elordaǵa barsań, týǵan nemereń atasyna oryssha shúldirleıdi. Qazaq qoǵamy úshin osynaý teris qubylystyń kóp oılanyp aqyry sheshýin taptym. Bul eń aldymen 261 jylǵa sozylǵan bodandyqtyń, sanaǵa sińgen quldyq psıhologııanyń saldary. Oryssha sóıleýdi órkenıet kórinisi sııaqty sezindik. Odan bul qasiret kóptegen otbasynyń ómirlik normasyna aınalyp ketti. Aýyldan kelgen qazaq qyzdary turmysqa shyqqan soń óz perzentterimen bóten tilde sóılesetin daǵdy tapty. Buǵan bılik organdarynyń orysshaǵa beıimdiligin qosyńyz.Bılik organdarynyń zań aktileri balalaryn orys tilinde tárbıelep otyrǵan qazaq áıelderinen áldeqaıda qaýqarsyz bolyp shyqty. Bul qasiretti joıý úshin biz otarshyldyq kezeńinde qul bolǵanymyzdy moıyndaýymyz kerek. Eń ókinishtisi – qul adamnyń óziniń qul ekenin moıyndamaýy. Eldegi soraqy jaǵdaı sodan týyndap otyr.
– Siz maıdanger ofıserdiń ulysyz: qatar júrgen kóbimiz baıqaı bermeıtin boıyńyzdaǵy asqan tártiptilik sol atanyń qanynan juǵysty bolǵan qasıet te shyǵar dep oılaımyn.
– Ákem Báıdildányń taǵdyry qyzyq, 22 jasynda, 1938 jyly Qyzyl ásker qataryna alynyp, Otan aldyndaǵy boryshyn abyroımen oryndap júrgende fın soǵysyna qatysýyna týra keledi. Áskerı borysh merzimi aıaqtalyp, úıge áne-mine oralamyn dep turǵanda Uly Otan soǵysy bastalyp ketedi. Qandy shaıqasta áldeneshe ret jaralanyp, keýdesin ordenge toltyrǵan ákemiz – kapıtan Báıdildá Janysbaev (meniń qazirgi famılııam naǵashylarymnan jazylyp ketken) óziniń tank rotasymen Qıyr Shyǵysqa attanady. Japon mıllıtarısterin talqandaýǵa qatysady. Týǵan jerge 1947 jyly oralady. Qazirgi Abaı atyndaǵy pedýnıversıtette oqyp júrgen kezinde 1948 jyly sol ınstıtýttyń stýdenti Kúlsharııa anamyzben tanysyp, ekeýi dám-tuz jarastyrady. 1949 jyly men dúnıege kelippin. Úsh soǵysty bastan ótkergen, ot pen oqqa oranyp, birneshe ret jaralanǵan ákemiz soǵys jaraqatynan meniń kishkentaı kezimde dúnıeden ótipti...
– Osydan bir apta buryn Jeńis toıy toılandy. Sizdiń «Jeńis qaıǵysy» degen kitap jazǵanyńyzdy bilemiz. Jeńistiń qaıǵysy degenińiz qalaı?
– Men uzaq ýaqyttan beri 1941-1945 jyldardaǵy soǵys taqyrybymen aınalystym. Sóıtsek keńestik ıdeologııa bul taqyrypty óreskel burmalap kelipti. Eń sumdyǵy Ekinshi jahan soǵysyn tek Germanııa emes, Keńes Odaǵy da birge bastaǵan. 1939 jyly 23 tamyzda Germanııa men KSRO arasynda bir-birine shabýyl jasamaý týraly kelisimshart jasalǵan. Rıbbentrop pen V.Molotov qol qoıǵan kelisimniń «Qosymsha hattama» dep atalatyn qupııa bóliginde Germanııa men KSRO Polsha eliniń aýmaǵyn bólisip alýdy uıǵarypty. Sol qujattyń negizinde 1939 jyly Germanııa 1 qyrkúıekte, KSRO 17 qyrkúıekte Polshaǵa basyp kirgen. Iаǵnı, Ekinshi jahan soǵysynyń bastalýyna tek Germanııa ǵana emes, KSRO da jaýapty. Keńes Odaǵy budan keıin 1939 jyly jeltoqsan aıynyń sońynda Fınlıandııany basyp almaqqa nıettenedi. Biraq fınder óz Otanyn qorǵap qaldy. Esesine KSRO 1940 jyly Baltyq jaǵalaýy elderin ózine qaratty. Iаǵnı, «Uly Otan soǵysy» degen soǵys ótirik. KSRO 1939 jyldan toqtaýsyz soǵys júrgizip jatty. Sondyqtan bul tusta KSRO qatysqan urys qımyldarynyń bári Ekinshi jahan soǵysyna jatady. Stalın zamanynda keńes áskerleriniń myqtylyǵyn kórsetý úshin shyǵyn Germanııa shyǵynynan da az, 7 mıllıon dep kórsetildi. Brejnevtiń zamanynda soǵys shyǵyny 20 mıllıon delindi. Gorbachev zamanynda aqıqattar ashylyp, shyǵyn kólemi 27 mıllıonǵa deıin ulǵaıdy. Al taıaýda KSRO Memlekettik josparlaý komıtetiniń qupııalyq rejiminen shyǵarylǵan derekteri boıynsha Keńes Odaǵynyń Uly Otan soǵysyndaǵy shyǵyndary 42 mıllıon ekendigi anyqtaldy. Onyń 19 mıllıonnan astamy áskerıler, 23 mıllıony qarapaıym azamattar. Fashıstik Germanııa búkil Ekinshi jahan soǵysynyń barysynda eń kóp degende 8,3 mıllıon adamynan aıyrylǵan. Onyń 4,7 mıllıony áskerıler, 3,6 mıllıony jaı adamdar. Araqatynasyna qarasańyz óltirilgen bir fashıske bes keńes soldaty janyn bergen (keıbir avtorlar shyǵyn 1:10 bolǵanyn da aıtady). Bul sıfrlar neni bildiredi? Bul sıfrlar orys qolbasshylarynyń topastyǵyn, soǵys júrgizý tásilderin jetkilikti meńgermegendigin, komandırlerdiń taktıkalyq jáne strategııalyq oılaýdan maqurym ekendigin, óz jaýyngerlerin ajalǵa kózsiz aıdaı bergenin, qynadaı qyrylǵan halqyna qylshyǵy da qısaımaǵandyǵyn kórsetedi. Jeńis aqıqatynda keńes adamdarynyń joıdasyz qurbandyqtary arqasynda kelgen. 42 mıllıon ómir! Nemis pýlemetshileri oqqa aıdalǵan Qyzyl Armııa jaýyngerlerin qatar-qatarymen qyrǵanda qaza tapqandardyń kóptigi sonshalyq, keıbir pýlemetshiler esinen adasyp jyndy bop ketken...
– Siz eńbek jolyńyzdy qatardaǵy jýrnalıstik qyzmetten bastap, birqatar buqaralyq aqparat quraldarynda basshylyq qyzmetter atqardyńyz. Únemi qoǵamdyq oıdyń ushynan kórinesiz...
– Iá, birneshe basylymdarǵa basshylyq etkenim ras. Biraq ómiri basshy bolsam dep umtylǵan emespin. Áıteýir reti solaı kelgen sııaqty. Eń qyzyǵy, men sol gazet-jýrnal, televızııa salasyndaǵy basshylyq qyzmetimdi partııa qatarynda bolmaı basqardym. 1990 jyly Qazaqstan Kompartııasynyń 2-hatshysy Anýfrıevtiń ana tilimizdiń memlekettik til mártebesin alýyna qarsy bolǵany úshin «Halyq Keńesi» gazetinde narazylyq maqala jazyp, partııa músheliginen shyǵyp ketkenmin. Mundaı qadamǵa barý bir kúnde paıda bola qalǵan ójettik emes. Sonaý bir jyldary «Bilim jáne eńbek» jýrnalynda alǵan tárbıeniń jemisi. Onda qatyp qalǵan partııalyq format bolǵan joq. Jýrnal basshysy Ahańnyń-Aqseleý Seıdimbektiń bir keremettigi sol – ol ózin partııanyń ıdeologııalyq deńgeıinen joǵary ustady. Sondaı mektepten ótkendikten bolar men de ózimdi partııalyq temir jaqtaýdyń ishinde sezinip kórgen emespin.
– HVIII ǵasyrdan beri oqyrmany izdep júrip oqıtyn gazet ataýlynyń basyna bult úıirilip keledi. Internet jýyq arada gazet ataýlyǵa tıisti úlesti túp-túgel «jep» qoımaq eken. Reseılik sarapshylardyń «merzimdi baspasóz quraldarynyń 3-4 jyldyq qana ómiri qaldy» degen sáýegeıligimen kelisesiz be?
– Kelispeımin! Jýrnalıstik issaparmen álemniń qyryqtan astam elin araladym. О́zim bas suǵyp kórgen «Vashıngton post» gazeti ınternet zamanynyń ózinde 500 myń, jeksenbilik sandary 800 myń danamen taraıdy. «Nıý-Iork taıms» gazetiniń kúndelikti taralymy 900 myń, jeksenbilik sandary 1 mln 300 myń. Japonııanyń ulttyq bas gazeti «Asahı sımbýn» dál búgingi kúni 8 mln danamen taraıdy. Qıyn kezderdiń ózinde 7 mıllıonnan tómen túsken emes. «Iomıýrı sımbýn» gazetiniń taralymy 9 mıllıon. Tańǵy jáne keshki basylymdaryn qosqanda taralymy 13 mıllıonnan asyp ketedi. Kúnshyǵys eli qolǵa shytyrlatyp ustaıtyn qaǵazdyq gazetterden qol úzer emes. Basqany qoıǵanda ózimizdiń «Egemenniń» taralymy 200 myń bolyp otyr emes pe! Reseılik sarapshylardyń tujyrymy álemge qaǵıda emes. Mundaı jelsózder dúnıege radıo, televızııa kelgende de aıtylǵan. Qazir áleýmettik jeliler yqpaly kúsheıgen tusta aıtylýy zańdylyq. Alaıda, qaltafonnyń da teris jaqtary boı kórsetýde. Bizdiń gazet jýrnalısteriniń saraptamalyq zertteýlerine qarasańyz tóbe shashyńyz tik turady. Almatydaǵy Kóz aýrýlary ınstıtýtynda, Onkologııa ınstıtýtynda 10 jasqa deıingi balalardyń arasynda qaýipti dertterdiń úles salmaǵy kúrt artyp ketken. Demek, elimiz boıynsha gadjetterdi, elektrondy qurylǵylardy paıdalanýdyń ózindik normatıvteri engizilýi tıis. Elimizdiń jańa taǵaıyndalǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri K.Shámshıdınova aıtqandaı, «Jas óskindi jattaýǵa emes, oılaýǵa daǵdylandyrýymyz qajet». Ol úshin ınternet basylymdardan góri qaǵaz basylymdardyń atqaratyn róli erekshe zor.
– Rahmet, Marat aǵa. Ádette suhbat sońynda tilshi retinde «meniń suraqtarym bitti, endi óz tarapyńyzdan alyp-qosaryńyz bolsa marhabat» deýshi edik qoı: endeshe, marhabat...
– Meni qazaq pýblısısi retinde qazaq halqynyń, qazaq memlekettiginiń taǵdyry qatty alańdatady. Keshe de. Búgin de. Erteń de... Qazaqtyń Alashorda qozǵalysynan jalǵasqan ultjandylyq, ultshyldyq ushqyndary 1986 jylǵy Jeltoqsan kóterilisi kezinde jalyn atyp laýlady. Sonyń bárin kózimizben kórdik. 90-shy jyldardan bastalǵan demokratııalyq ózgerister men jańarýlar bizge óte qymbat. Sońǵy otyz jyldyq kezeńde qazaq halqynyń taǵdyrly sátteriniń bárine kýá bolyppyn. 1990 jyldyń 25 qazanyndaǵy Qazaq KSR-niń memlekettik egemendigi týraly Deklarasııa, 1991 jyly 16 jeltoqsanda Qazaqstannyń memlekettik táýelsizdigi týraly konstıtýsııalyq zań qabyldanǵanda Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń zalynda depýtattarmen birge otyrdym. Ol kezde «Halyq Keńesi» gazetiniń jýrnalısterine sondaı quqyq berilgen. О́mirimniń eń jarqyn sáti sol shyǵar dep oılaımyn. «Bilim jáne eńbek» jýrnalynda (taralymy 180 myń) júrgende kórnekti memleket qaıratkeri Nurtas Ońdasynovtyń, áıgili akademık Álkeı Marǵulannyń sanadan óshpes áńgimelerin tyńdadyq. Kezinde Máskeýde ult azattyǵyn ańsap qurylǵan «Jas tulpar» uıymynyń músheleri Sovetqazy Aqataev, Maqash Tátimov, Marat Sembın, Murat Áýezov sekildi ult zııalylarynyń materıaldaryn jýrnal nómirine ázirleý barysynda oı-pikirlerine qanyqtyq. Aıta berse ondaı áńgimeler óte kóp...
Áńgimeniń toq eteri ultym, elim, jerim degen árbir qazaq tarıhı táýelsizdigimizdiń mánin júregimen uǵynýy tıis. Memleket taǵdyry óz qolymyzda.
Áńgimelesken Talǵat SÚIINBAI,
«Egemen Qazaqstan»
