Elorda tórindegi L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde «Uly dala órkenıeti: tarıh, tulǵa, dástúr» degen ataýmen uıymdastyrylǵan jıynnyń betashar sózin aıtqan ýnıversıtet rektory Erlan Sydyqov: «Qazaq rýhanııatynda ult tarıhyn qalyptastyrýǵa atsalysqan aıtýly tulǵalar kóp emes. Solardyń biregeıi de, beldisi de Qoıshyǵara Salǵarauly. Ásirese, kóne túrkiniń, sonyń ishinde qazaq etnogeneziniń ózekti de ótkir máselelerin tereńnen tolǵap, zerdeli zeıinmen zertteýde bul kisiniń tájirıbesi zor. Elbasynyń tapsyrmasymen Qytaı eline ǵylymı issaparmen baryp, «Sıýńný», «Dýńhý. Gaýchy», «Túrikter. Jyýjandar», «100 qujat» atty jınaqtar daıarlap, halyqqa usyndy. Sonymen qatar ǵalymnyń qalamynan týǵan «Qazaqtyń qıly tarıhy», «Qazaqtar», «Ejelgi túrikter», «Shyǵystaǵy túrikter», «Ortaǵasyrlyq túrikter», «Qazaq qazaq bolǵanǵa deıin», «Qazaq qazaq bolǵannan keıin», «О́mirbaıan týǵan kúnnen bastalady» atty eńbekteri oqyrmandy tarıh tylsymyna baýrady» dep, sóziniń sońynda mereıtoı ıesine ǵylymı keńestiń sheshimimen «Qurmetti doktor» ataǵyn berdi. Sonymen qatar Erlan Báttashuly Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń toı ıesine joldaǵan quttyqtaýyn oqyp berdi.
Memleket basshysy óz hatynda: «Siz mereıli beleske asa kórnekti ǵalym, belgili qoǵam qaıratkeri, qarymdy qalamger jáne otandyq jýrnalıstıkanyń ardageri retinde qadam basyp otyrsyz. Elimiz egemendik alǵan tusta memlekettik qyzmet atqaryp, qasterli táýelsizdigimizdiń nyǵaıýyna úles qostyńyz. Qaı salada, qandaı qyzmette júrseńiz de, aınymas serigińiz – qalamyńyzdy tastamaı, halqymyzdyń tereń tamyry men tarıhynan syr shertetin kóptegen súbeli týyndylar jazdyńyz» deı otyryp, ǵalymǵa uzaq ǵumyr, shyǵarmashylyq tabys tileıtinin jetkizipti.
Odan keıin mereıtoı ıesine jyly lebizin bildirgen memleket jáne qoǵam qaıratkeri Myrzataı Joldasbekov, zamandasy Qoıshyǵaranyń ómir jolyn úsh kezeńge bólip, áýelgisi qoı baqqan balalyq shaǵy, ekinshisi, stýdenttik ómiri, úshinshisi eseıý jyldary, osynyń bári tek tolysýmen ótti, nátıjesinde nebir uly týyndylar jazdy, bul eńbekter búginmen ólshenbeıdi, ýaqyt ótken saıyn ishki syry ashylyp, jańa dáýirmen ushtasady degen shynaıy yqylasyn bildirdi.
Kelesi bolyp minbege kóterilgen Parlament Májilisiniń depýtaty Qýanysh Sultanov 1995 jyly Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasymen Qytaı Halyq Respýblıkasyna elshilik qyzmetke barǵanynda, Memleket basshysy qytaı muraǵattaryndaǵy qazaq tarıhyna qatysty qujattardy qarastyrý jaıyn tapsyrǵanyn aıtyp, bul isti oryndap shyǵýǵa Qoıshyǵara Salǵarauly tartylǵanyn, eki jyldyń ishinde qyrýar sharýa atqarylǵanyn, osyndaı kelesi istiń ónimdi bolýyna óziniń muryndyq bolǵanyn maqtanyshpen jetkizdi.
Mereıtoı ıesin quttyqtaýǵa shyqqan kelesi qonaq «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» AQ Basqarma tóraǵasy, Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli: «Qoıshyǵara aǵamyz qazaqtyń kóp aıtatyn qadirli sózi «segiz qyrly – bir syrly» degen uǵymǵa syıyp turǵan tulǵa. О́ıtkeni, bul kisi tek tarıhshy ǵana emes, lırık aqyn, sózi zildi satırık. Ekinshiden, el gazeti «Egemende» 17 jyl eńbek etken alymdy qalamger. Aǵamyzdyń 1986 jyly jaryq kórgen «Altyn tamyry» úlken jazýshy Ilııas Esenberlınnen keıin qazaq qoǵamyna zor serpilis ákelgen shyǵarma boldy. Iаǵnı bul týyndy shuraıly tilimen, shyraıly keıipkerimen alash balasyn arǵy babasy hunmen qaýyshtyrdy, saqpen tabystyrdy. Sol sebepti, ǵalymnyń eńbegin aǵartýshylyq baǵytyndaǵy alash joly desek qatelespeımiz. Sonymen qatar Qoıshekeńniń tatymdy týyndylary talaı jastardyń tarıhı sanasyn oıatyp, olardyń tegin tanýyna jol ashty» deı otyryp, jalpy tarıhshynyń mindeti halyqqa tarıhty túsindirý emes súısindirý ekenin, ol mindetti tolyq atqarǵan adam búgini toı ıesi ekenin aıtyp, Qoıshyǵara Salǵaraulyn Halyqaralyq Túrki akademııasynyń «Tomsen» medalimen marapattap, búgingi «Egemenniń» jasyna jetińiz» degen tilegin joldady.
Ary qaraı ǵylymı baıandamashylarǵa sóz berilip «Qazaqtyń Qoıshyǵarasy» degen taqyrypta kósile sóılegen fılologııa ǵylymdarynyń doktory Namazaly Omashevtyń paıymynan túıgenimiz: Qoıshyǵara ulttyq tarıhty tarazylaýda eski súrleýdi buzǵan tulǵa. Ǵalymnyń ózindik pikirleri men batyl boljamdary, oryndy ýájderi, endigi jerde tarıhty tyń kózqaras turǵysynan qarastyrýǵa baǵyttalýy tıis eken.
Sol sııaqty «Tarıh tuńǵıyǵynan syr shertken ǵalym» taqyrybynda baıandama jasaǵan taǵy bir oqymysty, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Shákir Ybyraev, san myńdaǵan ǵasyrlar tarıhyn bir adamnyń taratyp berýi múmkin emes, bul máselede mádenıettanýshylar, arheologtar, etnograftar, antropologtar t.b. birlesýi kerek. Ázirge mundaı istiń basynda tek óz isine berik entýzıastar júr. Qoıshyǵara Salǵarauly osyndaı jankeshti ǵalym. Qoıshekeńniń eńbegi bolashaqta álemdik ǵylymı izdenisterdiń nátıjesimen órelesetin bolady dese, kelesi bir baıandamashy tarıh ǵylymdarynyń doktory Hankeldi Ábjanov: «О́z basym eshqandaı ákimshilik resrýstarǵa arqa súıemeı ýaqyt pen keńistiktegi údiristerdi ǵylymı oı-sanasymen qamtyǵan eki adamdy bilemin. Sonyń biri – akademık Álkeı Marǵulan bolsa, ekinshisi – Qoıshyǵara Salǵarauly» dedi.
Budan keıin jıynǵa qatysýshylar fılosofııa ǵylymdarynyń doktory T.Bóribaev, Djons Hopkıns ýnıversıtetiniń professory A.Kampı, professor Q.Anartaevtyń baıandamalarynan keıin úziliske shyǵyp, tústen keıin konferensııa jumysy seksııalarda jalǵasty.
Sýretti túsirgen Erlan OMAR
