Bes qyzdyń arasynda jalǵyz ósken Ádilbek úılenýge bel baılap, ol oıyn anasyna aıtqanda jarynan erte aıyrylǵan ana baıǵus qatty qýansa kerek. Muny bilgen soń Almaty oblysynyń Kerbulaq aýdanynda turatyn qyzdyń úıine balasyn ertip ózi attanady. Quda túsip kelipti degen habardy estigen aýyl adamdary men aǵaıyndary arasynan bir-eki kisi «Aýlyńyzda aldymyzdan ótýge arnaıy keletin erkek kindikti bolmady ma?», dep bazyna bildirse kerek. Sonda Ádilbektiń anasy Bátıma apaı: «Sizder sekildi saqaldy shaldar bizdiń elden de tabylady. Alaıda, olardyń aıtar sózin men de aıta alamyn. Bolashaq kelinimniń týyp-ósken jerin kórýge ózim arnaıy keldim. Jas-jastyń tilegi bir bolsa, solarǵa batamyzdy berip, saýabyn alaıyq!», deıdi.
Qyz jaǵy kelisimge keledi. Sóıtip uzatyp ákelgen kelin bosaǵadan attasymen-aq kóp uzamaı Ádilbekti ásker qataryna shaqyrady. Ol kezde áskerde qyzmet etý merzimi eki jyl. Sol jyldary tórkinin saǵynǵan kelinin enesi birneshe márte ózi ertip aparady. Tuńǵysh nemeresine «Balam áskerden aman kelsin!» degen izgi tilekpen yrym qylyp Beıbitkúl degen esim beredi. Beıbitkúlden keıin Mereke, Baqtygúl, Bıbigúl, Ardaq, Gaýhar jáne Aqbolǵan esimdi qyzdar dúnıege keledi. Altynaıdyń enesi bolsa «Saǵan qyz berýge Alla uıalmasa, bala kótergenge sen de uıalma. Qudaıdyń bergen jemisin tere ber, týa ber!», dep aqyl qosady. Altynaı kelin bolyp túskende 58 jasqa kelgen ana 73 jasynda fánıden baqıǵa kóshedi.
Sodan segizinshi balaǵa aıaǵy aýyr bolǵan kelin «Únemi qyz týa beretin boldym, endi boıyma bitken sábıdi aldyrtyp tastaıyn» degen sheshimge kelip, kúıeýin de kóndirip, aýrýhanaǵa keledi. Alǵashqy kúni enesiniń týǵan aǵasy Beısenbaı degen kisiniń úıine qonady. Túnde tús kóredi. Túsine enesi kiredi. «Ústinde aq kóılek, basynda aq jaýlyq, tań sibirlep atqan mezgilde enem aldymnan shyǵyp kele jatyr eken», deıdi Altynaı.
– Áı, Altynaı! Beri kel! – dep meni shaqyrdy.
– Mama, men qorqamyn! Siz ólip qalǵan joqsyz ba? – deımin.
– Oı, men saǵan tis saldyrýǵa kelip turmyn! – deıdi enem.
– Ol ne qylǵan tis? Qaı jerde saldyramyn? – dep keri qaraı sheginshekteımin.
– Qoryqpa! Áı, mine, tis! – dep ol eki birdeı jarqyraǵan altyn tisti alaqanyma tastaı saldy.
– Aýzyńa salyp kór, dál kele me eken?! Bazarda tis salatyn jeke jer bar, soǵan baramyz, – dep qoıady.
Aýzyma salyp edim, eki tis te eki ezý arasyna jabysyp qaldy. Tipti tartsam da alynbaıdy.
Oıanyp ketsem, túsim eken, Kórgen túsimdi jeńgeme aıttym. Ol kisiniń de esimi Altynaı edi. Ol túsimdi jaqsylyqqa jorydy jáne birden kesimdi sózin aıtty.
– Sózdi qoı, tez jınal, úıińe qaıt! Balany aldyram degendi umyt. Seniń eneń tegin kisi emes, Allanyń beretin syıyn kút! – dedi.
Sóıtip júrip bosanatyn kún de keldi. Aman-esen bosanyp, esimdi endi jıyp jatsam, Ermek degen bas dáriger basqarǵan birneshe dáriger saý etip kirip keldi.
– Súıinshi! Perzentti boldyńyz. Sizdi quttyqtaýǵa keldik! – dedi.
Kózimnen jas burq ete qaldy.
– Taǵy da qyz shyǵar. Oǵan nesine qýanaıyn? – deppin.
– Joq, apaı! Olaı demeńiz. Siz ómirge soldat ákeldińiz! – dedi dáriger.
Men ol sózge de senbeı, aldamańdar, dep jatsam, medbıke balany alyp keldi.
– Ekinshisi qaıda? – dep surasam kerek. Olar ań-tań. «Ne aıtyp tur?» degendeı betime qaraıdy. Meniń oıymda baıaǵy kórgen túsim. Egiz bala bolsa kerek degen dáme.
Sol mańaıdaǵy Eńbekshil, Aqjaıyq, Ortaqshyl degen qatarlas jatqan aýyldarǵa súıinshi habar tez tarady. Enemniń taǵy bir aǵasy elge qadirli Jumabaı degen kisi edi. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysyp, ot pen oqty keship kelgen ardager. Jaqsy habardy estigende «Bul ǵalamat boldy ǵoı!», dep máz bolypty. Sol kisi ulymyzdyń atyn Ǵalamat dep qoıdy.
Rasynda da, barlyǵy bir Allanyń qolynda eken. Kenje balam da ul boldy. Enemniń túsimde aıtqany óńimde dál keldi. Bekmaqsat atanǵan kenjemiz de úılenip, nemere súıgizdi, – dep Altynaı kózine jas aldy.
Endi jeti qyzdan, Gúlsara men Dınara esimdi kelinderinen ata-anasy ondaǵan nemere jáne jıenderin súıip otyr. Ǵalamat ata-anasymen bir shańyraqtyń astynda birge turady. Bı-Bátıma, Nur-Ǵaısha jáne Rashıda esimdi úsh baldyrǵan jelkildep ósip keledi. Kelin de ene topyraǵynan degen shyndyqqa saıady. Aıy-kúni jetip otyrǵan kelinniń kelesi perzenti ul bolady degen habardan barlyǵy da qulaqtanyp alypty. Baıaǵy zaman emes, ÝZI degen osy zamanǵy tehnologııa bárin aldyn ala aıtyp qoısa kerek. Al Bekmaǵambettiń shańyraǵynda atasy men ájesine qolqanat bolǵan Nemat pen Aızere júgirip júr.
– Taǵy bir qyzyqty aıtaıyn, – deıdi Altynaı. Enemiz ómiriniń sońǵy jyldarynda syrqattanyp júrgen kezinde qyzdaryn túgel shaqyrtyp aldy. «Meniń jasym kelip qaldy, endi jyltyraq taǵyp baratyn jer de azaıdy, ózimniń de áýestigim basyldy», – dep jınaǵan altyn jáne kúmis buıymdaryn, tipti bilegi men saýsaqtaryna salyp júrgen bilezik pen saqınalaryn, qulaǵyndaǵy syrǵasyna deıin qyzdaryna taratyp berdi. «Apa-aý, maǵan eshnárse syılamadyńyz ǵoı!», dep naz aıttym.
– Qaraǵym-aı! Bul buıymdardy ózimdeı bolmasa da kózimdeı kórsin dep ádeıi berdim. Al seniń jeti qyzyń erteń-aq ózińdi úlde men búldege bóleıdi. Olardyń saǵan syılaǵan saqına, bilezikterin salýǵa tipti qolyńdaǵy on saýsaǵyń da jetpeı qalady, – dedi.
«Enemizdiń aıtqany aınymaı keldi. Sondyqtan da onyń kózi tirisinde aıtqan ár sózin saǵynyshpen eske alamyn!», deıdi kelini. Shynynda da ene men kelin arasyndaǵy syılastyq keıingi urpaqqa da juǵysty boldy.
Bir keshte aıtylǵan osy áńgimeni men de qaǵazǵa qaz qalpynda túsirýge tyrystym. Búgingi qyzdar da erteń ana atanady, olar da bireýge kelin bolsa, keıin ózderi kelin túsiredi. Osyndaı aqyldy eneler kóp bolsa, kelinder olardyń tilin alsa, elimiz aırandaı uıyp otyrar edi.
Aqylbek ShAIаHMET,
jazýshy, Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy QMÝ professory
