Tarıhtan syr shertken
Sársenbi, 22 mamyr 2013 1:17
Katonqaraǵaı aýdandyq tarıhı-ólketaný murajaıynyń ashylǵanyna kóp ýaqyt ótpese de jergilikti turǵyndar men kelgen qonaqtardyń jıi bas qosatyn jerine aınalǵany shyndyq. Aýdan ákimi Arman Bekbosynovtyń qamqorlyǵymen jergilikti bıýdjetten 14 mıllıon teńge qarjy bólinip burynǵy eski ǵımarat kúrdeli jóndeýden ótkizildi. Jaqyn arada burynǵy meshit janynan etnoaýyl boı kótermekshi. Bul tipti shalǵaıdaǵy aýyl úshin úlken jańalyq bolǵaly tur.
Sársenbi, 22 mamyr 2013 1:17
Katonqaraǵaı aýdandyq tarıhı-ólketaný murajaıynyń ashylǵanyna kóp ýaqyt ótpese de jergilikti turǵyndar men kelgen qonaqtardyń jıi bas qosatyn jerine aınalǵany shyndyq. Aýdan ákimi Arman Bekbosynovtyń qamqorlyǵymen jergilikti bıýdjetten 14 mıllıon teńge qarjy bólinip burynǵy eski ǵımarat kúrdeli jóndeýden ótkizildi. Jaqyn arada burynǵy meshit janynan etnoaýyl boı kótermekshi. Bul tipti shalǵaıdaǵy aýyl úshin úlken jańalyq bolǵaly tur. Bul jerde qazaq, orys, nemis, tatar, ýkraın, basqa etnostardyń birlestikteri bolmaq. Kıiz úıge ulttyq jádigerler qoıylmaq.
Murajaı dırektory Oralǵazy Qajaevtyń mamandyǵy –tarıhshy. Munyń aldynda aýdandyq mádenıet bólimin basqarǵan, atqarý komıtetinde jaýapty qyzmet atqarǵan, ustaz bolǵan pysyq ta isker azamat óńirdegi murajaıdyń ashylǵany bolashaq urpaq úshin paıdaly ekenine toqtalyp, jádigerler jaıly keńinen áńgimelep berdi.
– Eýrazııanyń kindigi – bizdiń ólkede bir myńǵa tarta eski qorǵandar bar. Onyń 5 paıyzy ǵana qazylyp, ondaǵy jádigerler el ıgiligine berildi. Tipti, sonaý HIH ǵasyrda patshalyq Reseı kúızeliske túsip, elderine altyn qajet bolǵanda Petr 1-shi patsha arnaıy ekspedısııa jaraqtap qorǵandardyń birazyn qoparyp, jer betine taıaý baılyqty sypyryp alyp ketkeni tarıhtan málim. Odan keıin de qorǵandaǵy el baılyǵy talan-tarajǵa tústi. Al ataqty Berel qorǵanyndaǵy Saq patshasy, onyń anasy, ábzel, er-turmanymen birge qatyp qalǵan 13 attyń tabylýy bizdiń altyn qazynamyzdyń halyqpen qaýyshýy dep túsingen jón. Ataqty arheologymyz Zeınolla Samashev pen fransýz arheologtary Berel qorǵanyn aldaǵy ýaqytta da zerttese, talaı qundylyqtardyń ortaǵa oralatyny sózsiz, – dedi Oralǵazy Qajaev.
Budan eki jarym myń jyl buryn patshalyq qurǵan Saq patshasynyń músini, tabylǵan jádigerlerdiń sýreti, 1843 jyly shyǵarylǵan tıyndar, Lenınniń 1917 jyldyń 2 sáýirinde Fınlıandııadan «Tarnao» kedeni arqyly Reseıge óter kezde toltyrǵan qujaty, Tomsk gýbernııasyna qarasty Buqtyrma ýeziniń, ol-ol ma, Aqsý, Aqqaınar aýyldary men Shabanbaı jaılaýynyń kartasy murajaıdyń qundy jádigerlerine aınalǵan. Bir qyzyǵy, arada bir ǵasyr ótse de aq qaǵazǵa qara týshpen jazylǵan karta anyq saqtalǵan.
Murajaıda Uly Otan soǵysynan oralmaǵan 6 myń adamnyń esimderi jazylǵan. Olardyń erlikteri, alǵan orden-medaldary týraly da málimetter bar. Katonqaraǵaı aýdanynan shyqqan otyzǵa tarta aqyn-jazýshy, birneshe ǵalym, alty Keńes Odaǵynyń Batyry men Sosıalıstik Eńbek Eriniń eńbek joly men sýretteri de osynda ilinbek. Taý-tasqa oıylyp jazylǵan tańbalar, Uly Jibek joly boıyndaǵy qundylyqtar da murajaı eksponatyn tolyqtyra túsken.
– Murajaıǵa degen qyzyǵýshylyq basym. Aýdandaǵy mektep oqýshylary kelip, óńir tarıhymen tanysýda. Aýdan ákimi Arman Ilııasulyna alǵysymyz sheksiz. Ol bizge jıi kelip, qandaı kómek qajet ekenin surap otyrady. Eki joǵary bilimi bar Sattarhan Talaphan, qaraýshy Nadejda Abrıkovskaıa óz mindetterine jaýapkershilikpen qaraıdy. Murajaıǵa kelgenderge Berel qorǵany, Saq patshasy týraly beıneklıpter kórsetiledi. Aldaǵy ýaqytta kompıýter synybyn ashsaq degen oı bar. Kólik satyp alýǵa jáne elektrondy kitap jasaýǵa aýdan basshylary demeýshilik jasasa, alǵystan basqa aıtarymyz joq,–dep Oralǵazy Qajaev áńgimesin túıindedi.
Ońdasyn ELÝBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Katonqaraǵaı aýdany.
–––––––––––––––––––––––––––
Sýrette: murajaıdaǵy Saq patshasynyń músini.
Sýretti túsirgen avtor.
