Memleket pen mesenat tize qossa, turǵyn úı máselesi túbegeıli sheshile me?

Árıne, nıet bar. Qazir bul maqsatqa bıýdjet qorjynynan 370 mlrd teńge shamasynda qarjy eseptelip, muqtaj otbasylardy baspanamen qamtýdy 2024 jylǵa deıin aıaqtaý josparlanǵan. Bi­raq búgingideı ǵalamdaǵy ekono­mıkalyq daǵdarys pen baǵa qu­bylmalylyǵyn boljap bolmaıtyn kezeńde memlekettiń bul ýádesi oryndalmaı qalýy da yqtımal. Onyń ústine turǵyn úı qurylysy naryǵyndaǵy tutyný suranysy áli kúnge deıin syrtqy naryqqa táýeldilikten aryla alǵan joq. Demek, otandyq qu­rylys kompanııalarynyń áleý­mettik jeńildigi bar sanat úshin ar­zan úı salýǵa asa beıil bolmaı otyrǵanyn túsinýge bolady. Al memleket salynyp jat­qan úı baǵasynyń turǵyn­dar­ǵa qoljetimdi bolǵanyn qansha­lyqty qalaǵanymen, qurylys shyǵynyn bıýdjet aqshasyna sýbsıdııalaýdy doǵaratyny anyq. Demek, elimizdegi orta­sha statıstıkalyq ómir súrý deń­geıindegi adam úshin jınaq­taǵan jeke aqshaǵa páter satyp alý múmkindigi joq deýge bolady. 

Alaıda kóp balaly analar­dyń turǵyn úı problemasyn sheshý­ge qatysty qara aspandy tóndirýdiń de reti joq. Basqasha aıtqanda, memleket sheshýge úl­germegen máselede otandyq me­sanattar kómekke kelýde. Onyń bir dálelin jyl basynan beri jeke qarjysyna úı satyp alyp, ony muqtaj otbasylarǵa tartý etip jatqan jetisýlyq kásip­kerlerdiń ıgi isinen baı­qaýǵa bolady. Qaltalylardyń jer­gilikti atqarýshy bılikpen tize qosa qımyldap, muqtaj jan­­­dar­dyń máselesin túbegeıli she­shýge jasaǵan qadamy jaıly buǵan deıin de jazǵanbyz. «Jetisýlyqtar jaqsylyq jasaýdan jarysyp jatyr» degen sol maqalamyzda qańtar men naýryz aıy aralyǵynda jeke kásip ıeleriniń kóp balaly otbasylarǵa úı satyp alyp bergenine toqtalǵan edik. Osy izgi dástúr sáýir aıynda da toqtaǵan joq. Baspanaly bol­ǵandar qatary kóbeıdi. Qonys toıyn toılaý mamyr aıyndaǵy mere­kelerdiń qarsańynda da jal­ǵasyp, shańyraq shattyǵy áýelep turdy. 

Máselen, Tekeli qalasynyń turǵyny Nazgúl Kújekeevaǵa jer­gilikti kásipker úı syılady. Nazgúl – «Kúmis alqaly» jas ana. Buǵan deıin qalanyń shetki aýdanynan bir eski úıdi jalǵa alyp turyp kelgen eken. Jaqynda kóp balaly otbasynyń jaǵdaıymen tanysqan Tekeli qalasynyń ákimi Bahtııar О́nerbaev baspana máselesin sheshýge qol ushyn beretinin aıtqan. Qala basshysy óz kezeginde isker azamattarǵa qulaqqaǵys jasapty. Alǵashqy bolyp Tekelidegi «ASPMK-519» seriktestiginiń dırektory Vıktor Sychev kómek berdi. Kásipker Kújekeevter otbasyna qalanyń ishinen 4 bólmeli úı syılady.

– Tekeli qalasynda 415 kóp balaly otbasy turady. Olardyń ishinde 170 adam baspanaǵa zárý. Biz­ áleýmettik jaǵynan az qam­­tylǵan otbasylar men kóp bala­ly analardyń máselesin sheshýge únemi qoldaý jasap kelemiz. Jaqynda «Kúmis alqaly» ana Nazgúl Kújekeevanyń baspanaly bolý qýanyshymen bólistik. Isker azamattarǵa rahmet. Qıyn­­dyq týǵanda qaltaly azamattar qamqor bolýǵa ázir. Bul – adam­dyq boryshymyz, – deıdi Tekeli qalasynyń ákimi B.О́nerbaev.

Al Panfılov aýdanynda­ bir kúnde 40 otbasy qonys toıyn toılady. Baspanaly bolǵan­dardyń arasynda kóp balaly 13 otbasy bar. Kilt tapsyrý salta­natynda qýanysh ıele­­rin qut­tyqtaǵan Panfılov aýdany­nyń ákimi Temirlan Bektasov bıyl óńirde taǵy 240 páterden tu­ratyn 5 qabatty úı salynatynyn jetkizdi. Sondaı-aq aýdan basshysy jyl sońyna deıin jergilikti kásipkerlerdiń kómegimen taǵy kóp balaly 10 otbasyna úı salyp be­rýdi josparlap otyrǵanyn aıt­ty. Osy sharada 3 bólmeli páterdiń kiltin qolyna alǵan 7 balanyń anasy Jupar Úmbetova kóp jyl boıy páter jaldap qı­­nal­ǵanyn jetkizdi. Ramazan aıy­nyń qarsańynda baspanaly bol­ǵan qýanyshty ana aýdan, oblys ákimdigine alǵysymnan basqa aı­tarym joq deıdi. Osyndaı qýanyshymen bólisken 7 balanyń anasy Tatıana Kamýrova bul kún­di 6 jyl kútkenin aıtyp, qýa­nysh­tan kózine jas aldy. Jalpy jyl basynan beri kásipkerlerdiń qoldaýymen Panfılov aýdanynda 11 otbasy baspanaly boldy. Qazir aýdanda úı kezeginde 2648 otbasy turǵan bolsa, onyń ishinde 268 kóp balaly otbasy bar eken.

Mamyrdyń merekeli kúnde­ri­niń qarsańynda Almaty oblysy­nyń Aqsý aýdanynda turatyn kóp balaly ana Samal Qojahmetova úshin kútpegen qýanysh boldy. 7 balasyn jetelep júrip ósirgen ana baspanaly boldy. Sý jańa úı­diń kiltin Aqsý aýdanynyń áki­mi Esim Bazarhanov saltanat­ty túrde tabys etti. Bıyl Jan­súgirov aýylynyń oń­tús­tik-shyǵysynan jańadan 20 úı salynyp, paıdalanýǵa be­rile bastaǵan edi. «Nurly jer» baǵ­darlamasy boıynsha boı kó­ter­gen baspanalarda qazir kún saıyn qonys toıy toılanýda. Ne­gizinen áleýmettik jaǵynan álsiz qorǵalǵan sanat ókilderi men memlekettik qyzmetshilerge berilip jatqan úıler jańa úlgide salynǵan. Samalǵa buıyrǵan 3 bólmeli úıdiń aýmaǵy 68,43 shar­shy metr eken. Endi «Altyn alqaly» ananyń Madııar, Danııar, Dıana, Beıbit jáne Álııa, Aqbota, Janarys atty ul-qyzdary osy keń saraıdaı úıde ósetin boldy. 

– Aýdandaǵy kóp balaly ot­ba­sylarǵa barynsha qoldaý kór­setip jatyrmyz. Qazir kóp balaly jáne áleýmettik jaǵdaıy tó­men 58 otbasy úı kezegine tir­kelgen. Onyń ishinde úsheýi «Altyn alqa», on ekeýi «Kúmis al­qa» ıegerleri. Olardyń da má­se­lesin retimen sheshemiz, – deıdi Aqsý aýdanynyń ákimi Esim Bazarhanov.

Alakól aýdanynda da baspana zardabyn tartyp júrgen kóp balaly otbasylar bar. Qazir aýdan­da kóp balaly jáne áleýmettik jaǵdaıy tómen 1384 otbasy esepke alynǵan, olardyń ishinde 165 áýlet turǵyn úı kezeginde tur eken. Jetisý kásipkerleriniń izgi aksııasynyń aıasynda aýdandaǵy isker azamattar 6 birdeı otba­syna úı satyp alyp berip, qýa­nyshqa keneltti. Mysaly, Ekpindi aýylyndaǵy «Maıqynov E» sharýa qojalyǵynyń basshysy Ermek Maıqynov aýyldasy, «Kúmis alqa» ıegeri Qaraqat Sart­baevaǵa 7 bólmeli úıdi syıǵa tartty. Úıi men kúıi kelisip, qýanyshqa kenelgen taǵy eki kóp balaly otbasy Qabanbaı aýylynan boldy. Oblystyq máslıhat depýtaty, «Qabanbaı jolaýshy tasymaly» seriktestiginiń dırektory Qanat Qojabekov pen Alakól aýdandyq meshiti tize qosyp, eki áýletke birden úıdiń kiltin tapsyrdy. «Kúmis alqa» ıegeri Svetlana Aqsholaqova men Zoıa Starchenkonyń otbasy endi óz shańyraqtarynda ómir súredi. Al «Dostyq – Tazalyq» seriktestiginiń dırektory Shalqar Jaqsybaev bolsa Qyzylashy aýy­lynda turatyn muqtaj otbasyna 4 bólmeli baspana alyp berdi.