Úsh kún boıy aqparat aıdynynyń eń ózekti máselelerin talqyǵa salatyn kásipqoı alańda jahandanýǵa qarsy úderister, tutyný daǵdarysynyń tereńdeýi, halyqaralyq quqyq pen jasandy aqyl-oıdy paıdalanýǵa baılanysty qaýip-qaterler kún tártibine shyǵady. Sondaı-aq medıa saladaǵy kásibı taqyryptar – sıfrly álemdegi jýrnalıstıkanyń bolashaǵy men blogosfera yqpalynyń artýy aıtylmaı qalmaıtyny belgili edi.
Forýmnyń alǵashqy kúni alys jáne jaqyn shetelderden kelgen medıa-sarapshylardyń 7 birdeı sheberlik dárisine arnaldy. Sheberlik dáris degennen góri, jýrnalıstik pikir almasý, oı bólisýge kóbirek uqsaıtyn áriptesterdiń basqosýynda árkim ózine kerekti taqyrypty tapty.
О́zara pikir almasý barysynda adamzat balasy úshin asa qater týdyryp otyrǵan máseleler – ormandardyń joǵalýy, ǵalamdyq qýańshylyq qaýpi de keńinen sóz boldy. Baıqońyr, Aral, Semeı taqyryptaryna qatysty da usynystar aıtylmaı qalǵan joq. Jer betindegi barlyq ıgilik adam balasynyń qajeti úshin. Osy muratty kózdegendikten de bul taqyryp eshqashan ózektiligin joımaq emes.
Uzyn sany 60 memleketten kelgen medıa áriptesterimiz úshin tájirıbe almasýdyń turaqty alańyna aınalǵan júzdesýde reseılik tanymal prodıýser Sergeı Bodrov «Kınodaǵy prodıýserlik óner» taqyrybynda sheberlik sabaǵyn ótkizdi. О́ziniń alǵashqy jumysyn Qazaqstanda bastaǵanyn tilge tıek etken «Oskar» syılyǵynyń eki dúrkin nomınanty adamzat múddesin biriktiretin týyndylar túsirýde ozyq mamandardyń bas biriktirgeni abzal dep esepteıdi. «Eski qalyptasqan júıede bar shyǵyndy memleket kóteretin. Osynyń nátıjesinde álem moıyndaǵan talaı talanttar qanat qaqty. Iаǵnı, mamandar taza ónermen shuǵyldanyp, materıaldyq qajettilikterge bas qatyrǵan joq. Qazir bári múlde basqa arnaǵa buryldy. О́zińdi óziń qarjylandyratyn zaman. О́ndiris, qarjy, ónimińdi nasıhattaý jumystary bir-birimen jymdasyp jatqan úlken eńbek. Prodıýser osynyń bárin meńgergeni durys. Jan-tánińmen ter tógip, jolda kezdesken kedergilerdi kóktep ótkende ǵana naǵyz irgeli dúnıe jasaı alasyń. Úırenýge esh ýaqytta kesh emes. Ár adamnan bir jaqsy úlgi alasyń», deıdi. Prodıýser búginde bir ǵana Qytaıda 60 myń kınoteatr bar ekenin, kıno óndirisinde AQSh pen Qytaı arasyndaǵy qyzý básekelestikti mysal retinde keltirip, olardyń eńsergen jetistikterine toqtaldy.
«Kóptegen oıshyldar balanyń talant qýaty 4 jasqa deıin qalyptasatynyn aıtady. Buǵan meniń de anyq kózim jetti jáne osyny kınoda kórsetýge tyrystym. Qazaqstandyq mamandardan Tımýr Bekmambetovti joǵary baǵalaımyn», dedi Sergeı Bodrov.
Al «Vırtýaldyq aqıqatty qalyptastyrý» taqyrybynda ótken dáristiń tizginin «Ál-Jazıra» telekompanııasynyń quramyndaǵy «Contrast» agenttiginiń jetekshisi Zahra Rasýl qolyna aldy. «Ekologııalyq, ıakı klımattyq máselelerge qoǵam nazaryn aýdarý úshin VR tásilderin qoldansaq, kóp nárseden utar edik» degen áriptesimiz 360 gradýsta beınematerıaldar jasaıtyn qurylǵylardyń kómegimen aýdıtorııa tartýdyń zamanaýı ádisterimen bólisti.
«Partızandyq jýrnalıstıkaǵa» arnalǵan sheberlik dárisi utqyr (mobıldik) jýrnalıstıkaǵa qysqasha kirispe ispettes boldy. Onda smartfonnyń kómegimen beınereportaj túsirý, redaksııalaý men ony jarııalaý jaǵy sóz boldy. Utqyr jýrnalıstıka haqyndaǵy dáristi aýstralııalyq medıa pánder oqytýshysy, kolýmnıst, prodıýser Ivo Býrým júrgizdi.
Qarap otyrsaq, qazirgi tańda ár býynnyń óz talǵamy men úrdisi bar. Kózqarastary da sáıkes kele bermeıdi. Muny televızııa men sıfrly medıa úshin kontent óndirýshiler árdaıym qaperinde ustaýy tıis. Qandaı da bir telebaǵdarlama, beınebaǵdarlamalar men aıdarlardy kim úshin jasaımyz? Endi qandaı qundylyqtar jóninde sóz qozǵaýymyz kerek? Qandaı quraldar paıdalanamyz? Ártúrli býynnyń pikirler qarama-qaıshylyǵyn úılestire alamyz ba? Osy saýaldarǵa tanymal jýrnalıst, Reseıdegi Birinshi arna mektebiniń negizin qalaǵan ári jetekshisi Elena Afanaseva áriptesterimizben birigip jaýap izdedi. Oraıy kelip turǵanda, Elena Afanasevanyń «TV-ǵa qalaı kelýge bolady?» bestselleriniń avtory ekendigin aıta ketý kerek.
Sol sııaqty «Frılanser bolý kerek pe, joq pa?» taqyrybynda ótken Ulybrıtanııanyń táýelsiz jýrnalısi Djennı Klımannyń da dárisi ózindik ózektilikke ıe.
Sondaı-aq forým aıasynda «Ortalyq Azııadaǵy aımaqtyq ıntegrasııa» taqyrybynda dóńgelek ústel ótip, AQSh, Reseı, Qytaı, BAÁ, Túrikmenstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan jáne Qazaqstan saıasatkerleri sóz aldy.
Aınash ESALI,
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
