Tárbıe ońalmaı, bilim ońalmaıdy

Mine, osy jaǵdaıdyń barlyǵy jıyla kelip, balalardyń jan-dúnıesine, psıhologııasyna áser eteri anyq. Nátıjesinde, qazirgi balalar tárbıeniń kóbin ata-anasynan emes, kósheden, teledıdarlar men smartfondardan alýǵa aınaldy. Ulttyq tálim-tárbıeniń júıesi buzyldy. Bizdiń oıymyzsha, mundaı jaǵdaıda tár­bıe­niń úlken bir bóligin mektep moınyna alýǵa tıis. Tym quryǵanda, kósheden, balalardyń aýladaǵy ortasynan, teledıdar men smartfondardan jınaqtalatyn san túrli tárbıeni retteýshilik mindetin atqarýǵa tıis. Mine, sondaı jaǵdaıda ǵana biz ulttyq tárbıe biregeıligin saqtap qala alamyz.

Qandaı halyq bolyp qalyptasatynymyz, kóp jaǵdaıda búgingi mektepterde beriletin tár­bıe máselesine qatysty sheshilmek. Ult mektebiniń uly murat­tarynyń biri osy bolý kerek. Muǵa­lim­der balanyń aqyl-oıymen ǵana emes, júre­gimen de jumys isteýi kerek. О́ıtkeni jú­rekke jetpegen nemese taza júrekten shyq­pa­ǵan bilim aldaǵy ýaqytta durys bilim bolyp ja­rytpaıdy. Bálkim, mundaı bilim balanyń ózine, ıaǵnı jeke adamǵa qyzmet etetin shyǵar, biraq ultqa, adamzatqa qyzmet etpeıtin bolady. 

Mektep tárbıe kózine aınalý úshin eń aldymen oqýlyq tárbıe kózine aınalýy kerek. О́ıtkeni qazirgi qoǵamda kóshi-qonnyń jıiligi, ýrbanızasııa úderisiniń údeýi esebinen mu­ǵa­lim­derdiń ózderi de árkelki bolýy múmkin. De­mek, mektep oqýlyqtary báriniń basyn birik­tirip turatyn quralǵa aınalýy tıis. Son­­­dyqtan mektep oqýlyqtarynan olar baza­lyq deńgeıde durys bilim berýimen qatar oqýshylar boıyna ulttyq tárbıeni sińire alatyndaı minsiz bolý talap etiledi.

Osydan shırek ǵasyr buryn jalpyǵa ortaq orta bilim beretin mektepterge arnalyp til men ádebıet salasyndaǵy táýelsiz eldiń alǵashqy oqýlyqtary jaryq kóre basta­ǵan kezde onyń sapasyn kórip túńilgen edik. О́ıtkeni oqýlyqtardaǵy keıbir sózderdi bastaýysh synypqa barǵan balala­ry­myzdy qoıyp ózimiz túsine almaı dal bolǵanbyz. Shirkin-aı, myna oqýlyqty jazǵan ma­man­dar men qabyldaǵan sheneýnikterdi jurt­shy­lyq­tyń aldyna alyp shyǵyp aıaýsyz dúre­le­se ǵoı dep kijingen edik sol kezde.

Al qazirgi oqýlyqtardyń jaǵdaıy qalaı eken?

Osyny bilmek bolyp, elimizde mektepterge arnap oqýlyqtar shyǵarýmen aınalysatyn «Oqýlyq» ortalyǵynyń saıtyna kirdik. Onda memlekettik saraptamadan ótip jatqan jańa oqýlyqtardyń jobalary usynylypty. Saıtta ata-analar jańa oqýlyqtarǵa qatysty óz usynystary men pikirlerin aıta alady. Bul – oqýlyqtardyń sapasy endigi kezekte qoǵam tarapynan baqylaýda bolady degen sóz. Árıne muny bir qadam bolsyn alǵa basý dep qabyldadyq.

Taǵy bir oń qadam mektep pánderin bir-birine kiriktirý, oqý­shylar­dy turmys-tirshilikke, kásipke qaraı beıim­deý talabyna baılanysty oqýlyqtardan ınnova­sııa­­lyq baǵyttaǵy taqyryptardy, adam­zat­tyń aldynda turǵan keleli máselelerdi kór­setý jaǵy kóbirek baıqalady. Degenmen oqýlyqtardyń sapasyna baılanysty áli de kóptegen syn aıtýǵa bolady. Grammatıkalyq qatelikter kezdesedi. Árıne bul oqýlyq avtorlary men baspalardyń shalaǵaılyqtary.

Qoryta aıtqanda, ár oqýlyqtyń sapasy árkelki. Keıbir oqýlyqtar usaq-túıek dúnıege deıin nazar aýdaryp, tym táptishteı túsin­di­rýge beıim. Derekter shamadan tys mol be­ri­­ledi. Demek, mektep baǵdarlamalarynyń oqý­shy­lar úshin júktemesin jeńildetý máselesi áli de tolyq eskerilmegen.

Qazirgi eńbek naryǵynyń talaptaryna baılanysty adamdar ómir boıy oqyp, úı­renýge kiristi, bir mamandyqtan ekinshi ma­mandyqqa jıi aýysatyn boldy. Keıbir jas­tar­dyń qolynda 3-4 dıplomnan júr. Sebebi uzaq jyldar boıy atqaratyn turaqty jumys túr­leri barǵan saıyn azaıýda. Ásirese óndiris pen qyzmet kórsetý salalarynda. Sondyqtan orta mektepti baza­lyq bilim deń­­­geıinde qaldyryp, muǵa­limder men oqý­­shylar júk­te­melerin je­ńildetý kerek. О́ıtkeni adam­dar endi ómir boıy oqýǵa ki­risse, orta mek­tep jaǵ­daıynda balaǵa qajetti-qajetsiz bilimdi tyqpalap, basyn qatyrýdyń qajeti qansha?!

Mine, osy jeńildetý esebinen endigi kezekte oqýshylar tárbıesine kóbirek kóńil bólgen jón sııaqty...