Ultjandylyq – ulttardyń qorǵany
Forýmnyń qorytyndy kúni ultjandylyqtyń ǵalamdyq trendteri men alpaýyt elderdiń syrtqy saıasaty tóńiregindegi qyzý talqymen bastaldy.
BAQ ókilderi úshin forýmdy barynsha mazmundy, kásipqoılyq turǵyda tıimdi ótkizýge kúsh salynyp jatqan kezde bıylǵy XVI Eýrazııalyq medıa-forým hedlaıneri: Trampty bılikke ákelgen Donald Tramp saılaý shtabynyń basshysy Stıv Bennon (AQSh) ekendigi týraly aqparat taraǵan edi. Sondyqtan bıylǵy forýmnyń sońǵy kúni «2020 jyly AQSh prezıdenti kim bolady jáne kapıtalızmniń kúshi nede?» saýaldarynyń salmaǵy basym boldy.
Sońǵy kúnniń alǵashqy pikirtalqysy «Senimniń joǵalýy. Ǵalamdyq kúsh teńgerimi» taqyrybynda órbidi. Moderator – CGTN telearnasyndaǵy «The Agenda» júrgizýshisi ári atqarýshy dırektory Stıven Koýl (Ulybrıtanııa) spıkerlerden memleketaralyq qarym-qatynas ornatýdyń jańa tásilderi, tártibi men erejelerin qalaı qalyptastyrýǵa bolatynyn surady.
Donald Tramp saılaý shtabynyń basshysy Stıv Bennon (AQSh) dúnıejúzilik revolıýsııa júrip jatqanyn aıta kele, barlyq memleketter basshylarynyń bul shyndyqty qabyldaıtyn ýaqyty jetti deıdi. О́kinishke qaraı, «Jumys tobynyń tóńkerisi oryn alýda. Búginge deıin óndiristik memlekette ómir súrip kelgen turǵyndar táýelsizdenýde», deıdi Aq úıdiń aǵa keńesshisi jáne bas strategi (2016-2017) Stıv Bennon: «Lıberal demokratııa men buqaraǵa qarsy ekonomıkalyq soǵystyń qalaı ekpin alýyna kýámiz. Munyń basynda Qytaı kommýnıstik partııasy, halyqaralyq korporasııalar, Frankfýrt pen London saýda naryǵy tur. Bul másele sheshimin tabýy kerek», dedi. Al onyń sheshimi retinde «Durys qurylǵan kapıtalızm – bolashaqqa baǵdar, jańǵyrýdyń negizi» degen oıyn bildirdi. Buǵan qosa, saıasatker «2020 jylǵy AQSh saılaýynda bılikke umtylǵandardyń qyzý básekesine kýá bolamyz, óz basym Tramptyń jeńisine senemin», dedi.
Saıası qaıratker Djordj Gelloýeı (Ulybrıtanııa) jumysshy tabynyń barlyq ókilderi úshin násil men dinniń sonshalyqty máni bolmaǵanynan olardyń bılikke degen senimi seıilgenin aıtady.
Demokratııalyq partııa ulttyq komıtetiniń burynǵy atqarýshy dırektory jáne prezıdent kómekshisiniń orynbasary (1973-1977) Mark Sıgel (AQSh) óz kezeginde Qytaıdyń ekonomıkalyq jáne saıası turǵyda uly derjava bolýǵa umtylysynyń orasan ekenin aıtty. «Qazirgi tańda ekonomıkasy jóninen ekinshi orynǵa taban tiregen Qytaı aldaǵy ýaqytta bul álemdik kórsetkishte birinshi bolatyny anyq», degen senimin bildirdi sarapshy.
Bul oraıda, TASS bas dırektorynyń birinshi orynbasary Mıhaıl Gýsman (Reseı) Reseı-Qytaı arasyndaǵy qarym-qatynastyń ózindik erekshelikteri bar ekenin aıtyp ótti. «Bul – saýda qatynasymen shektelmeıtin, aýqymy keń strategııalyq seriktestik», dedi jýrnalıst.
«Aıkakan jamanak» gazetiniń bas redaktory Anna Akopıan (Armenııa) álemdik tepe-teńdikti ustap turý úshin senim qajettigin aıtty. «Bizdiń álem jalpy kúdik ataýlymen kúresýde. Mysaly, AQSh pen Iran nemese AQSh pen Reseı qarym-qatynasy arasynda kishkene senim bolsa, onyń osy eki memlekettiń halqyna da, basqaǵa da tıimdi bolatyny anyq. Talaı qaqtyǵystar da týyndamas edi», dedi qoǵam qaıratkeri. Al qazirgi kúrdeli kezeńde barlyq álem halyqtaryn ultjandy bolýǵa shaqyrdy: «Ultjandylyq zulmat zamanda Armenııanyń uly qorǵany bola aldy. Halyq osy ıgi qasıetinen ajyrap qalmaýy qajet», dedi ol.
Blog salasy: onyń sapasy men sanaǵa yqpaly
Sonymen qatar medıa-forým buqaralyq medıadaǵy júıe men ondaǵy syn-qaterlerge tótep berý máselesin aınalyp óte almaıtyny belgili.
Sheteldik jáne otandyq medıa sarapshylar forýmnyń «Blogerler: vırtýaldyq álemniń rok-juldyzdary ma?» májilisinde búgingi medıa tek jýrnalıstıkaǵa qatysty uǵym emestigi sóz etildi. Jańa medıa bizdiń ómirimizdiń bir bólshegine aınalyp otyrǵanyn, ol búgingi tirshilikti túbegeıli ózgertýge yqpaly bar ekenin aıtty mamandar.
Elekten ótken kontentti usynýdy jasandy ıntellektiń meńgere bastaǵanyn eskertken EECJS málimetterdi basqarý strategııasy jónindegi halyqaralyq komandanyń múshesi Lýıs Mıgel Lopes (Meksıka): «Aldaǵy ýaqytta árkimniń jeke qyzyǵýshylyǵyn eskerip, soǵan sáıkes aqparatty iriktep otyratyn jasandy ıntellekt jumys isteıdi. Máselen men fýtbolǵa qyzyǵatyn oqyrman retinde tek osy taqyryp tóńiregindegi málimetterdi alyp otyramyn», dedi ol. Sondyqtan búgingi jýrnalıster jańa medıa múmkindikterin utymdy paıdalanýǵa mindetti delindi bul basqosýda. Úkimetpen baılanys jónindegi maman, serpindi jobalar boıynsha áleýmettik strateg Lýıs Mıgel: «Jýrnalıstıka men blogerlik arasynda eshqandaı qaqtyǵys kórip turǵanym joq. Kez kelgen jýrnalıst óz aýdıtorııasy úshin bloger bolýdy úırenýi kerek, sebebi bul olardyń tabysty bolýyna jol ashady», dedi.
Túıip aıtqanda, qazirgi tańda áleýmettik jelilerdi bir tártipke salyp, rettep otyrý, ıá bolmasa onyń búgingi qarqyndy damýyna tosqaýyl qoıý múmkin emes, deıdi mamandar, sondyqtan ony únqatysý alańy retinde paıdalaný kerek. Onyń ústine, jahandanýdyń jańa múmkindikteri men tyń tetikterin meńgerý dástúrli BAQ úshin múmkin dúnıe. «Jańa tehnologııalardyń kúshimen prezıdentti tańdaı alatyn zaman týdy. Ǵalamtor – kózge kórinbeıtin, basqarýǵa kelmeıtin qýatty resýrs», degen «Býlvar Gordona» gazetiniń bas redaktory Dmıtrıı Gordon (Ýkraına) BAQ ataýlynyń biregeıligi sonda, ol kez kelgen zamana talabyna beıimdelip, ondaǵy syn-qaterlerge tótep berýi tıis ekenin jetkizdi.
Áleýmettik jelilerdegi erkindiktiń saldarynan ondaǵy taratylatyn aqparat aǵynynyń barlyǵy derlik dáıeksiz, negizsiz, keı jaǵdaıda jalǵan ekenin kózben kórip júrmiz. Bul saýatty jýrnalıstıkanyń sapasyna degen senimdi joıady degen másele de kún tártibinen túspedi. Ol úshin dástúrli BAQ jańa medıanyń múmkindikterin meńgerýi, salalyq jýrnalıstıkany saýatty jazýy, oqyrman suranysyna qulaq asýy jáne kásibı mamandardyń biliktiligin jetildirýi kerektigi sóz etildi.
Zańsyz túrdegi zańdylyq
Forýmnyń úshinshi kúnin «Zańsyz túrdegi zańdylyq: marıhýana ashyq satylýda» taqyrybyndaǵy qyzý pikirtalas qorytyndylady. Ashyq derek kózderinde jarııalanǵan málimetterge sáıkes, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy marıhýanany dári dep tanýǵa daıyn otyrǵan kórinedi. Sóıtip ony esirtki men tyıym salynǵan zattar tiziminen alyp tastamaq. Marıhýanany qaýipsiz zat dep tanýdyń ózi kóp nárseni ózgertedi. Al ony zańdastyrý ýaqyt enshisinde. Marıhýanany zańdastyrýdyń ekonomıkalyq, áleýmettik jáne medısınalyq saldary qandaı bolmaq?
Pikirtalasqa qatysýshylar kannabıstiń qoldanysta paıdasy bar ekenimen biraýyzdan kelisti. Talqylaýda marıhýanany dári-dármek esebinde tutyný úshin onyń kólemi men mólsherin bekitý kerektigi sóz boldy. Spıkerler bul taqyrypty áli jan-jaqty zertteý kerektigin tilge tıek etti.
Smart Approaches to Marijuana (SAM) alıansynyń kommýnıkasııa jáne halyqaralyq baılanys boıynsha seriktesi Will Jones III (AQSh): «Marıhýanany zańdastyrý men ony medısınada qoldanýdyń arajigin ajyratyp alýymyz qajet. Esirtkini zańdastyratyn bolsaq, azamattar ony ishimdik, temeki ónimderi sııaqty burys paıdalanýy bek múmkin. Bul saladaǵy tabystyń 70 paıyzy atalǵan ónimderdi mólsherden tys paıdalaný esebinen túsip otyr, dedi.
Osy oraıda nevroz jáne Alsgeımer syrqatyn emdeý ortalyǵynyń jetekshisi, psıhoterapevt Jibek Joldasova (Qazaqstan): «Medısınada kez kelgen dári-dármek belgilengen erejege saı, eseptelgen mólsherde qoldanylady. Sol sııaqty emdeý sharalaryna qajetti kannabıstiń mólsherin anyqtap alýymyz qajet», ekenin atap ótti. Dárigerdiń aıtýynsha, 21 jasqa deıin marıhýana tutynbaǵan eresek adamnyń keleshektegi táýeldilik kórsetkishi áldeqaıda tómen. Sol sebepti jasóspirimderge psıhotropty ónimderdiń qaýip-qaterin túsindirýimiz shart.
Sóz sońynda sarapshylar Qazaqstan kún tártibindegi túıtkildi máselelerdiń túıinin tarqatýǵa septesetin mańyzdy alań ekenine erekshe toqtaldy. Eýrazııalyq medıa-forýmda kóterilgen ózekti máseleler osynyń bir dáleli desti.
Aınash ESALI,
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
