Medısınalyq týrızm: syrttan keletinderden syrtta emdeletinder kóp

Stomatologtarǵa suranys joǵary

Shetelden em izdegen otandas­tar­dyń 15 myńy Ońtústik Koreıaǵa at­tansa, taǵy 10 myń azamat Túr­kııada em­delipti. Qalǵandary Qy­taı, sol sekildi alys-ja­qyn shet memleket­terde den­­saý­lyqtaryn túzegen. Al sarap­shylardyń sózine sensek, osyndaı ahýaldyń oryn alýyna kezinde medısınalyq nysandar­dy materıaldyq-tehnıkalyq jab­dyqtaýdyń nasharlyǵy, zamanaýı apparattardyń azdyǵy, biliksiz medısınalyq kadrlar, sondaı-aq qyzmet kórsetýdegi olqylyqtar, stasıonarlyq oryndardyń jetis­peýshiligi áser etse kerek.

Áıtse de aýyzdy qur shóppen súrtýge de bolmaıdy. 2008 jyly el­ordada Ulttyq medısınalyq holdıng qurylyp, onyń qura­myna astanadaǵy jetekshi me­dı­­sınalyq uıymdar birikti. Qazir ataýy «University Medical Center» korporatıvtik qory bolyp ózgertilip, Nazarbaev Ýnı­versıtettiń qaramaǵyna ótken. 

Joint Commission International nemese JCI-dyń (medısınalyq klınıkalardaǵy joǵary qyz­met kórsetý sapasy men emde­lý­shi­lerdiń qaýipsizdigin kýálan­dyratyn halyqaralyq uıym) sapa talaptaryna elimizde 7 medı­sınalyq mekeme jaýap beredi eken. Onyń beseýi bas shaharda or­nalassa, qalǵan eki mekeme Al­matyda. JCI – medısınalyq uıym­dardy akkredıtteýdegi halyq­aralyq «altyn standart». Onyń talaptaryn úsh jylda bir márte oryndaý qajet. 

Budan bólek, medısınalyq týrısterdi tartýda shekaralyq aımaqtardyń da úlesi bar. Jam­byl, Mańǵystaý, Aqtóbe jáne Soltústik Qazaqstan oblys­ta­ry­­­nyń osy saladaǵy tabys­ta­ry jaman emes. Desek te, bul ın­dýs­trııanyń qarqynyna keder­gi kel­tirip turǵan jaıttar da jeter­lik. Ǵalymjan Seısenbek resmı sta­tıstıkanyń joqtyǵy salany ilgeriletýge qolbaılaý bolǵanyn, ony sheshý kezek kúttirmeıtin má­seleniń biri ekenin aıtady.

– Statıstıka komıteti bolsyn, basqa da organdardyń saıttaryn ashyp qarasańyz, elge qansha adamdardyń kelip emdelip jatqany týraly naqty málimetti taba almaısyz. Resmı organdar bul týraly esep júrgizbeıdi. Son­dyqtan bıyl Densaýlyq saq­taý mınıstrligine sanaq júr­gizý jóninde usynys jasaýdy kózdep otyrmyz. Ol úshin, Oń­tústik Koreıanyń statıstıka júr­gizýdegi modelin negizge aldyq. Ko­­reıa­lyqtar óz tájirıbesimen bó­lisýge daıyn, – deıdi Densaýlyq saqtaýdy damytý respýblıkalyq ortalyǵynyń bólim basshysy.

Koreı elinde týrıstik jáne bız­nes vızalarynan bólek, me­dı­sınalyq vıza qoldanysqa en­gizilgen. Ol – uzaq jáne qysqa mer­zimdi retinde ekige bólinedi. Atalǵan úrdis Qazaqstanda da iske qosylsa, upaıymyz túgendeler edi. Bul memlekettik deńgeıde she­­shiletin másele. Otandyq me­dısınalyq qyzmettiń ishinde, ási­rese neırohırýrgııa, kardıohırýrgııa, transplantologııa, ortohırýrgııa jáne reprodýktıvti medısına syndy baǵyttar sheteldikter arasynda úlken suranysqa ıe.

Elordalyq zeınetker Shar­baný Quljanovanyń kelini 2017 jyly jol-kólik apatyna túsip, jas kelinshektiń bet ál­petine plastıkalyq ota jasaý qajeti týyndady. Otbasy mú­sheleri aqyldasa kele, Ońtústik Koreıada emdetýge bel býady. Tań­daý Kvandjý shaharyndaǵy klı­nıkalardyń birine túsken. Nátıjesi kútkennen de artyq shy­ǵypty. Káris mamandary jol apatynyń saldarynan paıda bolǵan tyrtyqtardyń izin de qaldyrmaı otandasymyzdyń júzine kúlki uıalatqan. Buǵan qosa, Qazaqstan azamatshasy kópten beri urpaq súıe almaı kelgen. Tańǵy jupar eliniń dárigerleri bul má­seleniń de sheshimin tabýǵa kúsh sa­lypty. Keshendi medısınalyq tekserýge jáne emdelýge 6 myńdaı AQSh dollary ketken.

Ras, Ońtústik Koreıa medısı­nasy búginde anaǵurlym ilgerilep ketken. 50 mln halqy bar koreı eli nomınaldy ishki jalpy ónim boıynsha álemde 15-shi orynda tur. Ekonomıkasy joǵary tehno­logııalyq ındýstrııa­landyrýǵa negizdelgen elde basqasha bolýy múmkin emes ekeni anyq. Jyl­da Koreı túbegine basy aýy­ryp, baltyry syzdaǵan shama­men 400 myńdaı týrıst barady. Medısınalyq týrızm ındýs­trııasynyń jahandyq reıtınginde koreıler úzdik ondyqtyń qata­ryna nyq ornalasqan. Sarap­shylardyń málimetinshe, osy sa­­ladan túsetin jyldyq tabys – 1,34 mlrd dollardyń shamasynda. Al bul tabystyń qupııasy – joǵary tehnologııalyq emdik-dıagnostıkalyq jabdyqtarmen jaraqtandyrylýynda, joǵary deńgeıli mamandar men qyzmet kórsetý sapasynyń qatań baqy­laýyn­da bolsa kerek.

Jan basyna shaqqandaǵy shyǵystar kólemi boıynsha, Oń­tústik Koreıa ortasha tabys­ty el­derdiń sanatyna jatady. Báse­kelestik deńgeıi jaǵynan álem­dik tizimde 26-shy orynda. Uly­brıtanııa, Fransııa, Germanııa jáne Sıngapýr syndy memleketterden artta qalǵanymen, bul eldegi medısınalyq qyzmettiń aqy­sy anaǵurlym arzanyraq. Sapasy da kem túspeıdi. Mysaly, saqtandyrylǵan koreılik turǵyn úshin kúrdeli otanyń quny 2 myń dollarǵa túsýi yqtımal. Dál mun­daı operasııanyń túri damyǵan el­derde 20 myń dollarǵa deıin baratyn kórinedi. Aıyrmashylyǵy jer men kókteı.

Sıngapýrda medısınalyq qyz­met 10 esege qymbatqa shyǵady eken. Koreıadaǵy medısınalyq kó­mek negizgi úsh kezeńde júzege asy­rylady. Atap aıtqanda, ambý­latorlyq emdeý, jalpy beıindegi sta­sıonarlyq qyzmet, sondaı-aq joǵary tehnologııalyq klınıkalar men úshinshi deńgeıli klınıkalardyń qyzmeti kiredi. Barlyq mekemeleri zamanaýı qon­dyrǵylarmen qamtylǵan, bul óz kezeginde sapaly emdeý isin júrgizýge ári naqty dıagnos­tı­ka jasaýǵa múmkindik týdyryp otyr. Aqparattyq tehnologııa­lary da­myǵan eldiń robottandyrylǵan hı­rýrgııa baǵytynda da jetis­­­tik­t­e­­­ri barshylyq. Koreı klınıkalarynda 30-dan asa «daVinci» ozyq hı­rýrgııalyq júıesi orna­tylǵan.

Byltyr AQSh turǵyndary em-dom sharalaryna jan basyna shaqqanda 9400 dollardan jumsapty. Qurama shtattar dúnıe­júzi boıynsha densaýlyq saqtaý salasyna eń kóp qarajat aýdaratyn birden-bir memleket. Alaıda alpaýyt eldegi ómirdiń ortasha uzaq­tyǵy - 75-78 jas. Al damyǵan mem­leketterdegi bul kórsetkish 80 jas­tan asyp jyǵylady. Sol sebepti ame­rıkalyqtar syrt elderde emdelýge májbúr. AQSh-ǵy statıstıka derekteri kóńil kónshitpeıdi. Máse­len, myń bala dúnıe esigin ash­sa, ókinishke qaraı altaýy she­tinep ketedi eken. Ana ólimine qa­tys­ty derekter de osyǵan uqsas. 100 myń áıeldiń arasynan 26-sy júktilik kezeńi men bosaný barysynda kóz jumady. Basqa damyǵan memleketterdegi ortasha kórsetkish – 8,4. Sarapshylar densaýlyq saqtaý salasyna jumsalǵan shy­ǵys­tardy azaıtýdyń esebinen Qu­rama shtattaǵy ahýaldy retteý­ge bolatynyn aıtady. Usa.one por­talynyń aqparatyna súıensek, Amazon, Berkshire, Hathawaý jáne JPMorgan Chase sekildi kom­panııalar bul baǵyttaǵy kúres­ti qyzmetkerlerge arnalǵan medı­sınalyq saqtandyrýdyń qunyn tómendetýden bastapty.

Alǵashqy zańmalyq qujat

Aıtýly salanyń taǵy bir avan­gardy – Izraıl. Bul el­de medısınalyq týrızmnen tú­setin jyldyq tabys – 1,5 mıl­­lıard shekeldi quraıdy (159 mlrd teńge). Eldegi saýda-óner­kásip palatasynyń deregine sáı­kes, jylma-jyl ızraıldik aýrý­hanalarǵa sheteldik týrıs­ter­den 500 mıllıon shekel kóle­minde kiris túsedi. Taıaý Shy­ǵys­­­­taǵy memleket álemde al­ǵash­­­­qylardyń biri bolyp me­dı­sınalyq týrızm týraly zań qa­byldady. Zań jobasyn knesset depýtattary byltyr shilde aıynda bekitip, aǵymdaǵy jyly qujat óz kúshine endi. Osy reformanyń negizinde medısınalyq týrıster óz quqyqtaryn resmı ınstansııa­larda qorǵaý múmkindigine ıe. Bul álemdik tájirıbede buryn-soń­dy bolmaǵan ózgeris. Áıtse de Izraıl saýda-ónerkásip palatasy jańa zańnyń kemshin tustary az emes ekenin rastady. Mundaı pikirdi knesset depýtattary jáne Izraıldiń medısınalyq týrızm qaýymdastyǵynyń ókilderi de qýattaı kele, qujattaǵy keı­bir talaptardy oryndaý qıyn­ǵa soǵatynyn alǵa tartty. Me­dı­sınalyq týrızm qaýym­das­tyǵynyń prezıdenti Mark Ka­senelson endi sheteldik emde­lýshilerge ońaıǵa tımeıtinin aıt­yp, bul ózgeriske kúmánmen qaraýda. Onyń sózinshe, Izraıl­degi medtýrızm kásibi qazir negizgi tutynýshy elderdegi daǵda­rys­tyń saldarynan toqyraý ke­ze­ńin ótkerýde. Jergilikti aq ha­­­lattylar bılikti klınıkalar men medısınalyq kompanııalar jáne sheteldik emdelýshiler ara­syn­daǵy baılanys tetigin odan saıyn kúrdelendirip jiberdi dep kiná­laıdy. Mamandar jańa zańdy jetil­d­irmeıinshe oǵan qatysty daý uzaqq­a sozylatynyn boljap otyr.

Jaqsylyq MURATQALI,

«Egemen Qazaqstan»