Tamyryn tereńnen tartqan týystyq

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev keshe keshkisin eki kúndik resmı saparmen О́zbekstan Respýblıkasynyń astanasy – Tashkent qalasyna keldi. Qazaqstan Prezıdentin Tashkent halyqaralyq áýejaıynda О́zbekstan Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Shafkat Mejeev bastaǵan ózbekstandyq joǵary laýazymdy tulǵalar saltanatty jaǵdaıda qarsy aldy. Qazaqstan men О́zbekstannyń ózara qatynastary Ortalyq Azııa aýmaǵynda saıası turaqtylyqty qam­tamasyz etýde erekshe mańyzdy ról atqarady.

О́ıtkeni, kórshiles or­nalasqan eki memleket te ózderi­niń jer kólemi men turǵyn halqy, ekonomıkasy men tabıǵı resýrs­ta­ry, sondaı-aq syrtqy saıasattaǵy alatyn orny jaǵynan osy óńirdegi jetekshi memleketter bolyp taby­lady. Onyń ústine Qazaqstan da, О́zbekstan da óz aýmaqtarynda ishki turaqtylyqty qamtamasyz etken iri elderdiń qatarynda tur. Qazaqstan men О́zbekstan yn­ty­maqtastyǵy Keńester Odaǵynyń kezinde de oıdaǵydaı damyǵan bolatyn. О́zara qarym-qatynas eki eldiń táýelsizdikterin alǵannan keıingi kezeńderde jańasha damyp, belsendi túrde júrgizile bastady. Buǵan memleketter basshylarynyń ár jyldardaǵy joǵary deńgeıdegi resmı kezdesýlerinde qol qoıylǵan qujattar negiz qalady.

Búginde eki el arasynda 100-den astam mem­le­ket­aralyq jáne úkimetaralyq qu­jat bar. Bul qujattar ekijaqty qa­ty­nastardyń barlyq salasyn qamtıdy. Eki memleket yntymaqtastyǵyn tereńdetýge baǵyttalǵan qujattar­dyń ishinde Qazaqstan Respýblı­ka­synyń Prezıdenti Nursultan Na­zarbaevtyń 1998 jylǵy 30-31 qa­zanda О́zbekstanǵa jasaǵan resmı saparynyń barysynda qol qoıyl­ǵan Qazaqstan Respýblıkasy men О́zbekstan Respýblıkasy arasyn­da­ǵy Máńgilik dostyq týraly shartty erekshe ataǵan jón. Atalǵan qujat Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy halyq­ara­lyq qatynastardaǵy ǵana emes, álemdik dıplomatııalyq tájirıbe­de­gi biregeı qujat retinde erek­she­le­nedi, ári tarıhı qujat bolyp ta­by­lady. Sebebi, bul shart Qazaq­stan­nyń О́zbekstanmen uzaq mer­zimdi yntymaqtastyǵynyń quqyq­tyq turǵydan berik irgetasyn qalady.

Osy Máńgilik dostyq týraly tarıhı sharttyń negizinde, sondaı-aq tatý kórshilik qatynastardyń dá­leli retinde Qazaqstan men О́z­bekstan TMD elderiniń arasynda al­ǵashqylardyń biri bolyp Mem­le­kettik shekaralardy delımıta­sııa­laý týraly shartqa qol qoıdy. Qa­zaqstan men О́zbekstannyń mem­le­kettik shekarasyn delımıtasııalaý jónindegi úkimettik komıssııa 2000 jyldyń aqpanynan beri jemisti jumys istep, qazirgi kezde taraptar memlekettik shekarany demarka­sııa­laýdyń sońǵy kezeńine taıap qaldy. Qazaqstan da, О́zbekstan da eki memleket arasyndaǵy shekaranyń dostyq pen tatý kórshilik shekarasy bolatynyna zor senim artyp otyr. Búginde kórshiles Qazaqstan men О́zbekstan kópjaqty yntymaqtas­tyq­tyń aıasynda ózara is-qımyl jasap keledi. О́ıtkeni, memleketter EQYU, ShYU, AО́SShK, TMD, sondaı-aq UQShU-ǵa qatysýshylar bolyp tabylady. Jalpylaı alǵan­da, eki eldiń saýda-ekonomıkalyq baı­lanystarynda da ilgeri basý­shy­lyq bar.

Mysaly, jahandyq eko­no­mıkalyq daǵdarys saýda aına­lymyna qanshalyqty keri áser et­kenimen, ótken jyly ol 1 mıl­lıard 196,3 mıllıon AQSh dol­la­ryn qurady. О́zara saýda aınaly­mynda Qazaqstannyń úles salmaǵy edáýir basym ekenin aıta ketken jón. Qazirgi kezde baıqalyp otyr­ǵanyndaı, Qazaqstan men О́zbek­stan bir-birine baǵyttaǵan ınves­tı­sııasy burynǵyǵa qaraǵanda bir­sha­ma óse túsken. Aıtalyq, О́zbekstan­nyń Qazaqstan ekonomıkasyna salǵan tikeleı ınvestısııasynyń kólemi 3,7 mıllıon AQSh dollary bolsa, al Qazaqstannyń О́zbekstan ekonomıkasyna salǵan tikeleı ınvestısııasy 134,4 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy. Bul rette de elimizdiń úlesi basym ekeni anyq ańǵarylady. Qazirgi kezde de, bolashaqta da eki memlekettiń munaı-gaz, kólik-kommýnıkasııalar salalary boıyn­sha yntymaqtastyǵy erekshe ma­ńyz­dy bolyp tabylady. О́ıtkeni, búginde Qazaqstan elimizdiń oń­tús­tik óńirlerin tabıǵı gazben qam­ta­ma­syz etý úshin jyl saıyn О́zbek­stannan 3,5 mıllıard tekshe metr gaz satyp alady.

Sonymen qatar, Ortalyq Azııa elderinde óndirilgen “kógildir otyndy” álemdik rynok­qa shyǵarý maqsatynda taraptar ózara kelisim turǵysynda saıasat júrgizip keledi. Mysaly, búginde osy óńirden Qytaı men Eýropa rynogyna gaz jetkizý úshin jańa jeliler salý jónindegi máseleler qarastyrylýda. Bul qazirdiń ózinde bastaldy dep aıtýǵa bolady. Oǵan Túrkimenstan – О́zbekstan – Qa­zaqstan – Qytaı gaz qubyrynyń ashy­lýy naqty dálel. Osy qubyr arqyly Túrkimenstan gazy Qytaıǵa tasymaldanady. Budan qubyr ótetin memleketter óz úlesterin alatyny belgili. Ortalyq Azııa elderiniń aýmaq­tary arqyly aǵatyn transshe­ka­ra­lyq ózenderdiń sý-energetıkalyq resýrstaryn tıimdi paıdalaný osy óńirdegi elder úshin de, Qazaqstan úshin de ózekti máseleniń biri bolyp tabylady. Sebebi, óńirlerdegi azyq-túlik máselesin sheshý transshekara­lyq ózenderge tikeleı baılanysty. Al Qazaqstanǵa da, О́zbekstanǵa da ortaq ózen – Syrdarııa.

Eki el ara­synda osy Syrdarııa ózeniniń sý resýrstaryn paıdalanýda shamaly kelispeýshilik bar. Bul máselede bizdiń elimizdiń ustanymy aıqyn. Eger taratyp aıtar bolsaq, Qazaq­stan Syrdarııa ózeniniń sý resýrs­taryn Memleketaralyq sý kózderin paıdalaný men qorǵaýdy birlesip bas­qarý salasyndaǵy yntymaqtas­tyq týraly kelisim jáne 1988 jylǵy Syrdarııa ózeni basseıniniń sý-energetıkalyq resýrstaryn paıdalaný týraly kópjaqty kelisim negizinde sheshken jón dep sanaıdy. Sonymen qatar, transshekaralyq ózenderdiń sý resýrstaryn paıda­laný men qorǵaýdy retteýdiń ámbebap tetigin jasap, óńirlik konsorsıým qurýdy jaqtaıdy. Búgin Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń О́zbekstanǵa resmı sapary ári qaraı jalǵasady. Al keshe keshkisin Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev О́zbekstan Respýb­lıkasynyń Prezıdenti Islam Karımovpen kezde­sti.

Álısultan QULANBAI – Tashkentten.