“AIShA BIBI ­– ShOŃ QAQPADAǴY” AIQAI

nemese qazaq-qyrǵyz halyqaralyq bazaryn salýǵa ne kedergi? Qyrǵyz elimen keń aýqymda tıimdi saýda-eko­nomıkalyq ár­iptestik jasaý Jambyl ob­lysy syrtqy ekonomıkalyq strate­gııa­sy­nyń basty baǵyttarynyń biri. Ol eki el ara­syn­daǵy taýar aı­na­lymynan da anyq baı­qalýda. My­saly, eki el arasyndaǵy taýar aı­nalymy ótken jyldyń qańtar-jel­toqsan aıl­a­rynda 148,6 mln. AQSh dollaryn quraǵan. Búginde Qyrǵyz eli men Jam­byl oblysy sharýashylyq sýbek­tileri arasyndaǵy ın­te­gra­sııalyq baılanystardyń damý qarqyny da jaman emes. Ústimizdegi jyldyń 1 qańtaryna ob­lysta Qyrǵyzstan kapıtalyn tartý arqyly tirkelgen 19 birlesken kásiporyn bar. El Úkimeti eki el arasyndaǵy alys-beris pen barys-kelisti damytý maqsatynda osydan tórt jyl buryn “Aısha bıbi-Shoń Qaqpa” jáne “Aýqatty Keń-Bulun” shekaralyq áriptestik jónindegi halyqaralyq ortalyǵyn (bazar – K.S.) qurý jóninde qaýly qabyl­daǵan bolatyn. “Aısha bıbi-Shoń Qaqpa” jo­ba­synyń operatorlary bolyp “Ońtústik” ÁKK men Jam­byl oblysynyń ákimdigi, al qyr­ǵyzdar jaǵynan Talas oblysynyń ákim­shiligi men “Talasresýrsy” MKK belgilengen. Jambyl oblysynyń ákimdigi halyqaralyq ortalyqty qurý úshin qurylys salynatyn shekaralyq aýmaqtan 49 jylǵa 5 gektar jer bóldi. Búginde ol jerdiń qunarly qabaty alynyp, shaǵal tas tóseldi. Bazar aýmaǵyn qorshaý úshin qurylys bloktary satyp alyn­dy. Aýyl sharýashylyǵy jeriniń ótemaqysy úshin 6605 myń teńge tóleý máselesi de sheshimin tapty. Biraq qazirgi kezde “Aısha bıbi- Shoń Qaqpa” halyqaralyq orta­lyǵy qurylysy qarjynyń joqtyǵynan toqtap tur. Jambyl aýdanyndaǵy “Aısha bıbi-Shoń Qaqpa” men Qordaı aýdanyndaǵy “Aýqatty-Keń-Bulun” halyqaralyq ortalyǵynyń qu­ry­lysyn jedeldetý úshin Jambyl oblysy ákimdigi jumys baǵ­dar­la­ma­syna engizip, qarjy bólý múm­kin­dik­terin qaraý týraly “Ońtústik” ÁKK-ge usynys jasaǵan. Biraq “Ońtústik” ÁKK Jambyl aýda­nyn­daǵy “Aısha bıbi-Shoń Qaqpa” halyqaralyq ortalyǵyn tıimsiz dep, sanapty. Nege degen saýalǵa “bul aımaqta mol júk tasymaly men qyrǵyz eline shyǵarylatyn eks­porttyq taýarlar joq” dep jaýap beredi. Sondaı-aq, olardy qazaqtar jaǵynan bólingen jer kóleminiń azdyǵy men jobany júzege asyrýdyń zańdyq bazas­y­nyń joqtyǵy da alańdatady eken. О́z kezeginde jambyldyqtar 5 gektar jerdi 50 gektarǵa deıin ul­ǵaı­týǵa ýáde bergen. Biraq “Oń­tústik” ÁKK “ol jer arqyly Buqara-Tashkent-Almaty baǵy­tyn­daǵy joǵary qysymdy gaz qu­by­rynyń magıs­traly ótedi” dep teris aınaldy. Qordaı aýdanyndaǵy “Aýqatty-Keń-Bulun” halyqaralyq orta­lyǵyn salý jobasyna keletin bolsaq, “Ońtústik” ÁKK-niń bul joba týraly da pikiri bar sııaqty. Olardyń júrgizgen saraptamasy boıynsha, Qordaı aýdanyndaǵy Qarasý shekaralyq beldeýinen she­karalyq áriptestik jónindegi ha­lyq­aralyq ortalyq qurý ana­ǵur­lym aqylǵa qonatyn jumys. “Nege” degen saýalǵa beretin ja­ýaptary da daıyn. Mysaly, eli­miz­diń keden departamenti tarapynan res­pýblıkalyq bıýdjetten “Qa­rasý” baqylaý-ótkizý pýnkti men “Qordaı” keden beketin kúsheıtýge baılanysty jobany júzege asyrýǵa qyrýar qarjy qarastyrýǵa usynys jasalǵan. Bul joba boıynsha aýmaǵy 3,6 gektar bolatyn jerge qa­zirgi zamanǵy baqylaý-ótkizý jaraqtarymen jabdyqtalǵan termınaldyń qurylysy salynady dep kútilýde. Termınal iske qos­yl­ǵan kezde taýar tasymaly “Qarasý” keden beketi arqyly ótkiziledi de, týrıster men maıda saýdagerler bu­rynǵysynsha “Qordaı” beketi ar­qyly jalǵasa bermekshi. Bul joba bólingen jerge qajetti kom­mý­nı­kasııa tartýdy da umyt qal­dyr­maıtynyn alǵa tartqan “Ońtústik” ÁKK atalǵan halyqaralyq orta­lyq­ty (bazardy) Aýqatty aýy­ly­nan emes, kerisinshe Qarasýdan sa­lýdy usynady. Onyń túrli je­ńil­dikteri men yńǵaıly jaqtaryn da kórsetedi. Shekaralyq áriptestik jónin­degi halyq­aralyq ortalyq qurýǵa múddeli taraptardyń osyn­daı kózqarastar alýandyǵynan keıin elimizdiń Indýstrııa jáne saýda mınstrliginiń bastamasymen keńes ótkizildi. Onda “Aısha bıbi” keden beketiniń strategııalyq máni bar ekenine silteme jasaı otyryp, sol jerden “Aı­sha bıbi-Shoń Qaqpa” shekaralyq árip­testigi jónindegi halyqaralyq ortalyq salýdyń du­rystyǵy jáne qazaq-qyrǵyz elderine taýar tasymaly “Qordaı” keden beketinen endigi jerde “Aısha bıbi” keden beketine qaraı baǵyt­talatyny jóninde usynys aı­tyl­dy. Al “Qordaı” keden beketi jeke tulǵalardy ótkizetin baqylaý-ótkizý beketi bolyp qala beredi dep kelisildi. “Aısha bıbi-Shoń Qaqpa” shekaralyq áriptestigi jónindegi halyqaralyq ortalyq salý Jambyl oblysy úshin qandaı mańyzdy máselelerdi sheshedi? Birinshiden, Jambyl oblysynyń ındýstrııa­lyq-ınnovasııalyq ınfra­qu­ry­lymyn damytady, ekinshiden, “Batys Eýropa – Batys Qytaı” ta­ranzıttik dá­lizine qosylý múm­kindigine qol jetkizedi, úshinshiden, ónerkásip taýarlarynyń eks­port­tyq ósimin arttyrady, tórtinshiden, Almaty, Taraz, Shymkent jáne Qyzylorda qalalary geoeko­no­mı­kalyq negizinde kólik dáliziniń boıymen arnaıy tehnopark aıma­ǵyn damytýǵa múmkindik jasaıdy, besinshiden, Almaty-Bishkek avto­jolyna shamadan tys túsken júkti jeńildetedi, Qazaq eliniń ha­lyqaralyq baı­la­nys­taryn mem­le­kettik organdar men bıznes qa­ýymdastyǵy deńgeıinde nyǵaıtyp, damytady, jetinshiden, Jambyl oblysy arqyly ótetin júk tas­qynynyń  kólemi jer­gilikti bıýd­jet túsimderin ulǵaıtady. Bul jo­balar júzege asqan jaǵdaıda, ási-rese, dotasııada otyrǵan Jambyl oblysy úshin úlken ekonomıkalyq sekiris pen serpilis bolyp tabylar edi. Búginde Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi men múddeli organdar tarapynan týyndaǵan máselelerdi zertteý boıynsha jumys toby qu­ryldy. Oǵan Jambyl oblysy ákiminiń birinshi orynbasary Kárim Kókirekbaev pen oblys ákim­diginiń kásipkerlik jáne ónerkásip bas­qarmasynyń bastyǵy Gúljaýhar Qushanova usynyldy. – Búginde oblystaǵy qyrǵyz elimen shekaralas aımaqtarda 9 keden beketi jumys istegenine qaramastan, halyqaralyq júk tasymaly júıesindegi Jambyl oblysynyń áleýeti tolyqqandy iske asyrylmaı otyr. Halyqa­ra­lyq kólik dálizderiniń negizgi múm­kindikteri aımaqta tolyq qu­ryl­maǵan. Kólik joldarynyń sapasy men servıstik qyzmettiń deńgeıin halyqaralyq standarttarǵa sáıkes kóterý de máz emes. Jambyl ob­lysy ákimdigi saýda-eko­no­mı­kalyq qarym-qatynasty damytý maq­sa­tyn­da shekaralyq áriptestik jó­nindegi halyqaralyq ortalyqty qurýda óz jumysyn jalǵastyrýda. Eki el sarapshylary ju­mys istedi. Degenmen, túrli pikirler aı­ty­lýda. Sondyqtan, bul máseleni búge-shigesine deıin zerttep, oblys eko­no­mıkasyna qolaıly she­shimge toq­taý qajet. Meniń oıymsha, bul jo­bany júzege asyrǵan jaǵdaıda oblys eko­no­mıkasy burynǵydan da damyp, kórshi eldermen árip­tes­tik-tiń jańa múmkindikteri ashylady, – deıdi oblys ákiminiń birinshi orynbasary Kárim Kókirekbaev. Jambyl oblysynyń ákimi Qanat Bo­zym­baev aımaqtaǵy ınves­tı­sı­ıa­lyq saıasattyń joqtyǵyn, ob­lystyń dotasııada otyrǵanyn aı­typ, mundaı ekonomıkalyq ty­ǵy­ryq­tan shyǵýdyń joldaryn jan­talasa qarastyryp jatqany belgili. Máselege oblys basshysynyń osy múddeli kózqarasy turǵysynan qarap, oı qorytsaq, “Aısha bıbi-Shoń Qaqpa” jobasy bizge óńir ómirin jandandyratyn Jibek joly sııaqty kórine beredi. Kósemáli SÁTTIBAIULY, Jambyl oblysy.