Qazaqstan Respýblıkasynyń Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasynyń sheńberinde júzege asyrylǵan hımııa zaýyty aýyl sharýashylyǵy úshin ftorsyzdandyrylǵan mıneraldy tyńaıtqysh shyǵarady. Prezıdentke óndiristiń qazirgi kórsetkishteri men eksport kólemin ulǵaıtý jóninde esep berildi. Sonymen qatar 1951 jyly irgesi qalanǵan kásiporyn – «Qazfosfat» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bas dırektory, Qazaqstannyń Eńbek Eri Muqash Eskendirov 2016 jyly júrgizilgen zaýytty qaıta jabdyqtaý jumystary óndiris kólemin eki esege ulǵaıtýǵa múmkindik bergenin atap ótti. Jyl basynan beri zaýyt 29,1 mıllıard teńgeniń ónimin óndirgen. Onyń 24 myń tonnasy azot tyńaıtqyshy bolsa, 122 myń tonnaǵa jýyǵy – fosfor tyńaıtqyshy.
О́nim ishki naryqty tolyq qamtamasyz ete otyryp, Amerıka Qurama Shtattary, Qytaı, Birikken Arab Ámirlikteri, Reseı sııaqty elderge eksporttalady. Búgingi tańda atalǵan kásiporynda barlyǵy myńnan astam adam jumys isteıtin bolsa, onyń 344-i áıel adam. Mundaǵy ortasha jalaqy mólsheri 148 myń teńgeden asady. Aıta keteıik, elimiz boıynsha Jambyl oblysy hımııa salasynyń damyǵan aımaǵynyń birinen sanalady. О́ńirdiń hımııa ónerkásibin damytý salasyndaǵy áleýeti joǵary. Hımııa salasy óńirdiń búkil ónerkásip óndirisiniń 20 paıyzdan astamyn quraıdy. Qazirgi kezde aımaqta zamanaýı hımııa klasterin qurý jóninde jumystar atqarylýda. Sonymen qatar Qarataý jáne Jańatas qalalaryndaǵy jobalardy, «Hımpark-Taraz» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn iske qosý arqyly oblystyń ónerkásip óndirisiniń kólemin edáýir arttyrý sharalary qolǵa alynǵan.
– Bul – hımııa ónerkásibinde, sonyń ishinde sary fosfor óndirýge mamandanǵan halyqaralyq deńgeıdegi jetekshi kásiporyn. Halyqaralyq naryqtarǵa óz taýarlaryńyzben shyǵýǵa osy artyqshylyqtaryńyz septigin tıgizedi. Básekelestikke qabilettilikti odan ári arttyrý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
О́ńirge jumys sapary barysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Halyq Qaharmany Ǵazız Baıtasovtyń shańyraǵyna bardy. Taraz qalasynda asa qaýipti lańkes qylmyskerdi quryqtaý barysynda qaza tapqan batyrdyń jary men balalarynyń jaǵdaıymen tanysqan Memleket basshysy olardyń qajettilikterine de kóńil bóldi. Qasym-Jomart Kemeluly Ǵazız Baıtasovtyń eren erliginiń búgingi urpaqqa úlgi-ónege ekendigin atap ótip, batyr esiminiń el jadynda árdaıym saqtalatynyn jetkizdi. Qazaqstan Prezıdentine qyzmet barysynda erlikpen qaza tapqan Ǵazız Baıtasovtyń qurmetine qoıylǵan eskertkish taqta, fotosýretteri, medaldary men jeke zattary kórsetildi. Qaharmandyqtyń úlgisin kórsetken Ǵazız Baıtasovtyń atyna Taraz qalasynda kóshe berilip, turǵan úıine eskertkish taqta ornatylǵan bolatyn.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev kelesi kezekte Taraz qalasyndaǵy «Kóne Taraz» tarıhı-mádenı ortalyǵyna bardy. Munda Memleket basshysy «Kóne Taraz» kesheniniń saıabaǵy aýmaǵynan arheologııalyq qazba jumystary barysynda tabylǵan eksponattarmen tanysty. Eksponattar I – XIX ǵasyrlar aralyǵyn qamtıdy.
Atalǵan ortalyqta 20 gektar alqapta sholý munarasy, «Dostyq úıi» men kongress-holly bar mádenı ortalyq, «Taraz sazdary» stellasy, «Myńbulaq» saıabaǵy, qazba jumystary barysynda tabylǵan eksponattar qoıylǵan mýzeı ornalasqan. «Kóne Taraz» tarıhı-mádenı ortalyǵy – Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna oraı ashylǵan mańyzdy nysannyń biri.
Atalǵan ortalyqqa ótken jyly 145 myńnan astam týrıst kelse, ústimizdegi jyldyń birinshi toqsanynda 16 myń kelýshi Taraz tarıhymen tanysqan.
Qasym-Jomart Kemeluly atalǵan ortalyqqa taıaý «Shahrıstan» tarıhı-mádenı kesheninde boı kóteretin nysandardyń eskızderimen de tanysty. Prezıdentke «Shahrıstan» kesheni aýmaǵynda aldaǵy ýaqytta kórkemsýret galereıasy, ólketaný mýzeıi, kórme zaly jáne rýhanııat ortalyǵy, arbat, qolóner sheberhanasy, amfıteatr, sonymen qatar kólemdi saǵat stellasy sııaqty nysandardyń boı kóteretindigi baıandaldy. Olardyń qurylys jumystary bıylǵy 25 mamyrda bastalyp ta ketken.
– Kóne Tarazdyń tarıhy áli de zerttele beredi. Bul jumystarǵa turaqty qoldaý kórsetiledi. Bul salada halyqaralyq deńgeıdegi mamandar kóp. Bizge ýnıversıtetterde týrızm bıznesi boıynsha mamandar ázirleýdi qolǵa alý kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Araı Plaza» kesheninde ardagerler, zııaly qaýym, azamattyq qoǵam ókilderi jáne jastarmen ótken jıynǵa qatysyp, óńirdiń bilim berý, densaýlyq saqtaý, t.b. mańyzdy salalaryna toqtaldy. Jambyl oblysynda atqarylyp jatqan jumystarǵa oń baǵasyn berip, óńirdiń ekonomıkalyq múmkindikterin atap ótti, sondaı-aq túıini tarqatylmaǵan birqatar máselege nazar aýdardy.
– Oblystaǵy ortasha jalaqy mólsheri – 112 myń teńge. Bul – eldegi eń tómen kórsetkishtiń biri. 1 maýsymnan bastap tabysy tómen bıýdjettik sala qyzmetkerleriniń jalaqysy ósti. О́ńir kásiporyndary bul bastamadan shet qalmaýy tıis. Barlyq deńgeıdegi ákimderdiń basty mindeti jańa jumys oryndaryn ashyp, halyqty qyzmetpen qamtý ekenin eskertemin. Jumys oryndaryn ashýda bıznestiń róli joǵary. Sondyqtan jergilikti kásipkerlerdi qoldaýdy jalǵastyrý qajet, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev ónerkásiptiń múmkindigin tolyq paıdalanyp, ındýstrııalandyrý jobalaryn iske asyrýda zamanaýı tehnologııalyq óndiriske basa mán berý kerektigine toqtaldy.
– О́ńdeý ónerkásibine, ásirese, hımııa klasterine iri ınvestorlardy tartý qajet. Úkimet pen ákimdikke osy máseleni naqtylaýdy tapsyramyn. Bul – ekonomıkanyń ornyqty damýyna yqpal etedi, eńbek ónimdiligin arttyrady. О́ńirdegi óndiristiń damý kózi «Taraz» hımııalyq parki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy bolýy qajet, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy óńirdiń aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy eńbek ónimdiliginiń tómen ekenin aıtty.
– Jergilikti ákimdik agrosektor salasynyń mamandarymen tyǵyz jumys isteýi qajet. Oblysta qant qyzylshasy, jemis jáne kókónis daqyldarynyń kólemin kóbeıtýge múmkindik bar. Úkimet kelesi jyldan bastap shetelden ákelinetin shıki quraq qantyna ımporttyq baj salyǵyn salý týraly sheshim qabyldady. Osyǵan oraı, oblys ákimine qant qyzylshasy men jemis-kókónis daqyldarynyń egis kólemin ulǵaıtyp, óńdeý kásiporyndarynyń qýatyn arttyrýdy tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezıdenti óńirde týrısterdi qyzyqtyratyn tarıhı oryndar barshylyq ekenin atap ótip, týrızmdi damytý qajettigin atap kórsetti.
– Aımaqtyń týrıstik áleýetin arttyryp, ınvestısııa tartý úshin júıeli sharalar qabyldaý qajet. Bul baǵytta sheteldik ozyq tájirıbelerdi eskergen jón. Úkimet týrızmdi damytýǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlama daıyndaýda. Jambyl oblysy tarıhı kórnekti oryndarǵa óte baı. О́ńirdegi Aısha Bıbi jáne Qarahan keseneleri, Jaısań kıeli jeri, Kóksaı shatqaly jáne basqa da tarıhı oryndar – halqymyz úshin ortaq mádenı qundylyqtar. Úkimet pen ákimdik bul salany birlese damytýǵa kúsh salýy kerek. Oǵan oblystyń resýrstary jetkilikti, – dedi Memleket basshysy.
Aımaqtar arasyndaǵy alshaqtyqty azaıtý qajettigin aıtqan Qazaqstan Prezıdenti Jambyl oblysyndaǵy shaǵyn qalalardy damytý týraly oıyn ortaǵa saldy.
– Mono jáne shaǵyn qalalar – óz aldyna bólek másele. Jańatas, Qarataý sekildi shaǵyn qalalardyń áleýmettik, kólik jáne ınjenerlik ınfraqurylymyn damytamyz. Bul sharalar, eń aldymen, halyqtyń ómir súrý sapasyn arttyrý úshin jasalyp otyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy sybaılas jemqorlyq máselesine de toqtaldy.
– Jemqorlyqty túbegeıli joıǵansha kúresemiz. Ákimderge erekshe jaýapkershilik júkteledi. El ekonomıkasynyń damýy jáne halyqtyń ál-aýqatynyń artýy osyǵan tikeleı baılanysty. Jemqorlyqpen kúres – meniń Prezıdent retinde negizgi maqsattarymnyń biri. Bul iske aımaq ókilderi belsene aralasýy kerek, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Qasym-Jomart Toqaev aýdandyq, aýyldyq eldi mekenderdegi joldardy jaqsartýdy, bilim berý nysandaryn kóptep salýdy, sol arqyly úsh aýysymdy jáne apatty jaǵdaıdaǵy mektepter máselesin retteýdi tapsyrdy. Sonymen qatar Memleket basshysy jastarǵa árqashan qoldaý kórsetiletinin jáne bilikti mamandardyń shyǵarmashylyqta, qyzmettik satyda ósýi úshin kedergi bolmaýy kerektigin aıtty.
– Ákimdikterdiń janyndaǵy Jastar keńesi olardyń qyzmet babynda ósýine qajetti baspaldaq bolýy tıis. Biz memlekettik qyzmette ǵana emes, bilim men ǵylym, mádenıet pen sport, bıznes jáne basqa da salalarda daryndardyń dara shyǵýyn qoldaımyz. «Jas kásipker» baǵdarlamasy aıasynda jastardyń bıznes bastamalary men startaptary qoldaý tabady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Sonymen qatar quqyq qorǵaý organdarynyń jumysyn kúsheıtý qajettigin eskertip, óńirdegi mal urlyǵy men esirtki saýdasyna tosqaýyl qoıý kerektigin atap ótti.
– Adal eńbek etip, kúnin kórip otyrǵan malshylardy qorǵaýymyz qajet. Zańdy qataıtyp, qylmyskerlerdi sybaılastarymen qosyp, qatań jazalaý kerek. Sondyqtan ákimdikter men jergilikti polısııa barymtaǵa qarsy shuǵyl sharalar qabyldaýy tıis. Qylmystyq kodekske tıisti ózgertýler engizý qajet. Esirtki qylmysynyń ýshyǵýy – búkil qoǵamdy alańdatqan ózekti máseleniń biri. О́kinishke qaraı, qazirgi ozyq tehnologııa damyǵan zamanda «esirtki bıznesiniń» dáýreni júrip tur. Bul, eń aldymen, jastardyń sanasyn jáne densaýlyǵyn ýlaıtyn kesel. Muny toqtatý qajet! – dedi Memleket basshysy.
Prezıdentpen kezdesý kezinde Jambyl oblystyq máslıhatynyń depýtaty Meırambek Tólepbergen eńbek qaýipsizdigin saqtaý týraly aıtsa, kásipker Anar Beksultanova I jáne II toptaǵy múmkindigi shekteýli azamattarǵa nesıe berilmeıtini týraly másele kóterdi. Sonymen qatar Baızaq aýdany Ǵ.Muratbaev atyndaǵy gımnazııanyń bıologııa pániniń muǵalimi Evgenıı Kravchýk, «Biz birgemiz» volonterlar qozǵalysynyń tóraǵasy Ýálıhan Bolatbek memlekettiń jastarǵa jasap otyrǵan qamqorlyǵy jóninde áńgimelese, Taraz ınnovasııalyq-gýmanıtarlyq ýnıversıtetiniń rektory Erbolat Saýryqov ǵylym salasyn ilgeriletý týraly oıymen bólisti.
О́z sózinde Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev jaryssózge shyqqan azamattardyń usynysy oryndy ekenin, tıisti máseleler boıynsha Úkimetke tapsyrma beriletinin atap ótti.
Qasym-Jomart Toqaev kezdesý sońynda dáriger, muǵalim jáne kásipkerlerdi Alǵys hattarmen marapattady. Marapattalǵandar: Moıynqum aýdandyq aýrýhanasynyń bas dárigeri J.Aıtıshev, «Knaýf-gıps Taraz» JShS dırektory M.Beknazarov, «Jasau Taraz» jeke kásipkerliginiń basshysy A.Beksultanova, oblystyq daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-ınternattyń qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi P.Ozyqbaeva jáne «Agrospesstroı» JShS bas dırektory M.Rahymberdıev.
Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev jumys saparynyń sońynda «Áýlıe ata» halyqaralyq áýejaıyna bardy. Memleket basshysyna Jambyl oblysynyń ortalyǵyndaǵy halyqaralyq áýejaıdyń elimizdegi jańa, qazirgi zamanǵa saı áýe aılaqtardyń biri ekeni baıandaldy.
Qazaqstan Prezıdentine áýejaıdyń áleýeti artyp, jańadan halyqaralyq jáne aımaqtyq baǵyttar ashý josparlanyp jatqany jaıly málimet berildi. 250-ge jýyq qyzmetker jumys isteıtin áýejaı byltyr 63 myńnan astam jolaýshyǵa qyzmet kórsetken.
Jambyl oblysy
