Memlekettik qoldaý kásipkerlikke jańa serpin beredi

Osy saýalǵa Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaev aıqyn jaýap bergen bolatyn. Nursultan Ábishuly «biz «Boeing» usha­ǵyn jasap Amerıkanyń aldyna túse almaımyz. Biz «Mer­­se­des» mashınasyn quras­ty­ryp, Germanııadan oza al­maı­­­myz. Qazaqstannyń jeri ulan­­-ǵaıyr, tórt túlikti ósi­rý­ge jaıy­lymdyq jer jetedi. Aýyl sharýashylyǵyn óris­te­tý arqy­ly óz jolymyzdy aıqyn­dap alamyz» degen sıpatta oı aıtqan edi.

Búginde Qazaqstan Elbasy kórsetken sara joldy nyq ustap keledi. Qyzylorda oblysy osy tapsyrmany oryndaýda elimizde aldyńǵy qatarda deýge bolady. Oblys ákimi Q.Kósherbaevtyń uıytqy bolýymen jańa jumys oryndaryn ashý, 2018-2020 jyl­dar­daǵy óńirlik ónimdegi sha­ǵyn jáne orta kásipkerlik sýb­­ek­tileriniń úlesin artty­rý jáne jumyssyzdar men ózin ózi nátıjesiz jumyspen qam­ty­ǵandardyń sanyn azaıtý maqsatynda aımaqta jappaı kásipkerlikti damytý men qoldaýdyń úsh jyldyǵy jarııa­landy.

Aýyldyq okrýg pen aýdan ákimderi, kýratorlar – aýyl­dyq jerlerdegi kásip­ker­lik­ti damytýǵa jaýapty aı­maq­tyq departamentter men ın­s­peksııalardyń, bas­qar­ma men óńir­lik qarjy ın­stı­týt­ta­ry­nyń basshylary qatys­qan jınalysta oblys ákimi:

«Jyldyń basynda jumys­syzdar men ózin ózi nátı­je­siz jumyspen qamty­ǵan­dar sany 97,5 myń bolsa, búginde olardyń sany 35,8 myń adamdy quraıdy. Iаǵnı, 62 myńǵa jýyq adam jumyspen qam­tyl­ǵan jáne resmı túrde tir­kel­gen. Onyń ishinde 14 myń­nan astam adam jappaı kásip­ker­­lik­ti qoldaý sharalary aıasyn­da jumys isteýde. 2018 jyl­dyń sońynda shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń úle­si keminde 15 paıyzdy qurasa, 2020 jyly 25 pa­ıyz­ǵa jetýi kerek. Memleket basshy­sy­nyń bastamasy boıynsha, «Bız­nes­tiń jol kartasy-2020» baǵ­dar­lamasy taǵy 5 jylǵa uzar­tyl­dy. Osyǵan oraı, aýyl­dyq okrýgterdegi kásip­ker­likti damytýǵa jaýapty tulǵalarǵa aýyl ákimderimen birlesip, naq­ty jobalar aıasynda, onyń ishinde zákirli jobalardy qoldaýdy jáne olar iske qosyl­ǵan­sha baqylaý jasaýdy tapsyramyn», dedi. Osy jumystar búginde jaqsy jemisin berip jatyr.

О́tken jyly jappaı kásip­ker­­likti damytýǵa ártúrli qara­jat kózderinen 32 mlrd teńge bólinse, bıyl 34 mlrd teńge qaraldy. Budan bólek, jappaı kásipkerlikti damytý maq­satynda aýmaq basshylary aýyldyq okrýgterge jaýap­tylyqqa bekitildi. Osy oraıda oblys ákimi turaqty túrde mem­le­kettik organdardyń basshy­larynyń esepterin tyńdap, tapsyrmalaryn berip turady.

О́ńirimizdegi memlekettik baǵdarlamalarǵa keleıik. Biz jyl basynan beri «Eńbek» mem­lekettik baǵdarlamasynyń qa­ra­­jatyn kútpeı-aq, «Qy­zyl­­orda» óńirlik ınves­tı­sııa­lyq ortalyǵy arqyly mık­ro­nesıeler berý úshin oblys­­tyq bıýdjetten 500 mln teńge bóldik. Qazirdiń ózinde, orta­lyqpen jalpy quny 525 mln teńgeni quraıtyn 106 joba qarjylandyrý úshin maqul­dan­dy.

«Bız­nestiń jol kartasy-2020» mem­lekettik baǵdar­la­­masy aıasynda jalpy quny 1,6 mlrd teńgeni quraıtyn 58 joba sýb­sıdııalaý úshin maquldandy. Oblys ákimi bul baǵdarlama boıynsha qala jáne aýdan ákim­dik­terine bankterden tıisti qara­jattardy tartýdy tapsyryp keledi. Baǵdarlamanyń 5 jylǵa uzartylǵany málim. Oǵan qosa bıyl elimizde óń­deý­shi ónerkásip salasyn damytý maqsatynda Úkimet «qara­pa­ıym zattardyń ekonomıka­sy» jańa baǵdarlamasyn iske asyryp jatyr. Bul úshin Ult­tyq bank arqyly ekinshi deń­geıli bankterge 600 mlrd teńge kóleminde qarajat qaras­tyryldy. Maqsat – osy baǵ­dar­lama aıasynda jańa óndiris kózderin ashyp, eksport kólemin ulǵaıtý, jańa jumys oryndaryn qurý, ınvestısııa kólemin ulǵaıtý. Baǵdarlamany iske asyrýdyń ózektiligin nasıhattaý maqsatynda oblystyq ká­sip­kerlik jáne týrızm, ın­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq da­mý, aýyl sharýashylyǵy bas­qar­ma­lary, kásipkerler palatasy men qarjy uıymdary barlyq qala jáne aýdandardy aralap, túsindirme jumystaryn júr­gizdi. Baǵdarlama aıasynda qa­ralǵan qarajatty oblysqa ba­rynsha tartý baǵytynda ju­mys­tardy jalǵastyryp keledi. Bul baǵdarlamanyń óńiri­mizde jańa óndiris kóz­de­rin ashyp, eksport kólemin ulǵaıtýǵa úl­ken múmkindik bere­tindigin túsinýi­miz qajet jáne oblysqa ınves­tısııa tartý baǵytynda jumys­tardy jan­dandyrýǵa tyry­samyz. Bul, árıne tek mem­lekettik baǵ­dar­lamalar aıasyn­da­ǵy qoldaý sharalary.

Budan ózge oblysta ákim­shi­­lik kedergilerdi azaıtý ba­ǵy­tyn­daǵy jumystar da jalǵasyn taýyp, ártúrli taqy­ryp­taǵy is-sharalar, ıaǵnı forýmdar, semınarlar, kórme-baıqaýlar, trenıngter de ótkizilýde.

О́tken jyly kásipkerlik sala­­syndaǵy barlyq mekeme­ler bir bıznes ortalyqqa birik­tirilgen «Kásipkerler úıi» ashyldy. Onda 40-tan asa qyz­metti, onyń ishinde jer máse­lesi boıynsha, sáýlet jáne qurylys, ınjenerlik jeli­ler­­ge qosylý qyzmetterin tegin kórsetetin Kásipkerlerge qyz­met kórsetý ortalyǵy ju­mys isteıdi. Kásipkerlerdiń, jalpy kásippen aınalysamyn degen oblys turǵyndarynyń kez kelgen qyzmet túrin «bir tereze» qaǵıdatymen alý múm­kin­­dikteri bar. Oǵan qosa ká­sip­­kerlik salasyndaǵy is-sha­ra­­lardyń basym bóligi osy Kásipkerler úıinde ótkiziledi. О́tken jyly kásipkerlik salasyn, áıel kásipkerligin, múgedek kásipkerlerdi, sondaı-aq jas­tardy qoldaý maqsatynda oblystyq deńgeıde «Jastar forýmy», «Isker áıel kásipkerler forýmy», «Baıqońyr startap 2», «О́zińe sene basta» sııaqty kórme-baıqaýy jáne ózge de semınarlar ótkizilip, nátıjesinde aqshalaı, yntalandyrý syılyqtarymen jáne alǵys hattarymen marapattaldy. Atalǵan is-sharalar bıyl da óz jalǵasyn tabady jáne qosymsha Jastar jylyna arnap «Aýyldyń jas kásipkerler forýmy», Jastardyń 2 forýmy, «Baıqońyr startap 3» kórme-baıqaýy jáne ózge de is-sharalar ótkiziledi. Iаǵnı, shaǵyn jáne orta bıznesti jap­paı damytý jáne qoldaý baǵy­tyn­daǵy jumystar jalǵa­sa­dy.

Halqymyzda «kóz qorqaq, qol batyr» degen ataly sóz bar. Kóp adamdar óz múmkindigine kóńili sene bermeıdi. Sonaý Keńes Odaǵynan qalǵan «Úki­met óltirmeıdige» maldanyp júrgender áli de bar. Qazir – naryq zamany. «Alma – pis, aýzy­ma tústiń» ýaqyty ótti. Táýe­kel­diń qaıyǵyna min­genderdiń búginde asyǵy alshy­synan tu­ryp, kásibin jaqsy ıgerip, paı­daǵa shyqty. Mem­le­kettik qol­daýdy tıimdi paıdalanyp, kási­bin nyǵaıtýmen qatar jańa ju­mys oryndaryn ashyp jatyr.

Oblys ákimdigi ár aýdannyń damý josparyn aıqyndap, ár aýyldaǵy shaǵyn jáne orta kásipti kóptep ashýǵa járdem berý úshin óz orynbasarlarynan bólek basqarma basshylaryn da jaýapty etti.

«Memleket barlyq jaǵdaı­dy jasaýda: qarajat bólindi, baǵ­dar­lamalar ázirlendi, siz­der­­den tek osy jumystardy óńi­rimizde uıymdastyrýǵa degen nıet qajet. Biz oblys tur­ǵyn­darynyń ál-aýqatyna jaýaptymyz. Nátıjeli jumys isteýge tıispiz. Jyl sońynda árqaısyńyzdyń esepterińiz tyń­dalyp, jergilikti kásip­ker­likti damytýǵa qosqan úles­te­ri­ńiz qarastyrylatyn bolady», degen bolatyn oblys ákimi.

Atqarylyp jatqan jumys­tar­ǵa aýdan, aýyl ákimderimen bir­ge sala basshylarynyń ja­ýap­­kershilikte bolýy jos­par­da­ǵy jumysty jandandyrdy. Oblysta qolǵa alynǵan, jappaı kásipkerlikti damytýdyń jobasyna «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy jáne «Damý» kásipkerlikti damytý qory da aıtarlyqtaı úles qosyp keledi.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq ınves­torlar keńesiniń otyrysynda kásipkerlikti damytý boıynsha atqarylatyn sharalardy ne­giz­gi 9 baǵytta atap ótti. Atal­ǵan qujat kásipkerlik salasyn da­mytýǵa negizdelgen ózekti má­se­lelerdi sheshe otyryp, el eko­nomıkasynyń lokomotıvi bol­ýy tıis.

Oǵan qosa, kúni keshe jal­py bıýdjeti 219 mlrd teń­ge­ni quraıtyn Qyzylorda obly­synyń áleýmettik-ekono­mı­ka­lyq damýynyń 2020-2022 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary bekitildi. Onyń ishinde 10,7 mlrd teńgesi kásip­kerlik salasyna tıesili. Bul óz kezeginde kásipkerlik sala­sy­nyń basym baǵyttarǵa ıe ekendiginiń dáleli.

Memleket basshysynyń tapsyr­masy Qyzylorda óńi­rin­de osylaısha tııanaqty oryndalyp jatyr.

Ferdoýsı QOJABERGENOV,
Qyzylorda oblysynyń kásipkerlik jáne týrızm basqarmasynyń basshysy