Qoǵam • 11 Maýsym, 2019

Yńǵaısyz suraqtar

568 ret kórsetildi

Jýyrda elimizdiń gınekolog-reprodýktolog mamandary jasandy jolmen uryqtandyrýǵa júginetin juptar sany artýda degen aqparat taratty. Orta eseppen Qazaqstanda jyl saıyn shamamen 20 myń erli-zaıypty balasyz bolyp keledi.

Sol sııaqty elimizde 25 jasqa deıingi bala taba alatyn qyz-kelinshekter arasynda erte júktilik pen abort taqyryby ózektiligin joımaı otyr. О́kinishke qaraı, áıelder qaýymynyń basym bóligi «bala aldyrýdy» qursaqtaǵy kerek emes sharanadan qutylýdyń jalǵyz joly dep esepteıdi. Túsikten keıingi eń qorqynyshty dıagnoz – bedeýlik. Búgingi tańda elimizde árbir besinshi otbasy osyndaı jaǵdaıdy basynan ótkerip, bir perzentke zar bolyp júrip qol jetkizedi. Al EKO 100% sábı súıýge kepildik bermeıdi. Bári – bir Qudaıdyń quzyrynda.

Osy arada suraq týady. Nege oń men solyn tanymaǵan jap-jas qyzdarymyz jynystyq qatynasqa barady? Bireýdiń boıjetip úlgermegen balasyn tósekke súıreıtin jigitter qyzben jaqyndasqanda júkti bolyp qalatynyn nege bilmeıdi? Osyndaı jaǵdaıda qoǵam kóbine qyz balany ǵana kinálaýyn nege qoımaıdy? Túbinde bedeýlikke alyp baratyn jynystyq juqpaly aýrýlardyń túri kóbeıgenin biletin jastar osy kezde nege bilmeı qalady?

Osy másele tóńireginde jýyrda ǵana psıholog mamandarmen, seksopatolog dárigermen pikirlesken edik. Aramyzda din jolynda júrgen adam da bolatyn.

Sonymen úıdegi bala-shaǵamyzǵa retin taýyp, jasyna qaraı jynystyq saýattylyq týraly aıtýymyz kerek pe, kerek emes pe? Áńgimeniń basyn ashyp alaıyq. Jynystyq saýattylyq týraly áńgime jynystyq qarym-qatynasqa úıretý degendi bildirmese kerek. Ulǵa uldyń ne ekenin, qyzǵa qyzdy Qudaı taǵala qalaı jaratqanyn qaı kezden bastap túsindirgen jón?

«Oıbaı, ne aıtyp otyrsyzdar? Osy bizge eshkim úıretpeı-aq ózimiz bárin bilip aldyq qoı», deıtin adam mundaı kezde birden tabylady.

«Eger qyz bala kishkentaıynan qaǵynyp, ekiqabat bolyp qalsa ózi kináli. Áke-sheshesi qaıda qarap otyr?», deıtin ýáj árıne, aıtylady.

«Internetti ashyp qalsań bári bar. Jastardyń kózi ashyq, ózderi-aq bilip alady» desti endi biri.

«Baıaǵyda mundaı áńgimeni qyzdarǵa jaqyn jeńgesi aıtatyn» degen sózdiń de aıtylmaı qalmasy aıan. Biraq búgin aǵalardyń kózi aıfonnan, jeńgelerdiń qoly áleýmettik jelilerden bosamaı jatqanda, ul men qyzǵa beriletin tárbıe ata-ananyń tikeleı mindeti bolyp qala bermek.

«Men qaıdan shyqtym? Ákem týdy ma, sheshem týdy ma?» degen yńǵaısyz suraqtardy bala báribir erteli-kesh qoıady.

Sondyqtan da «Ah degende aýzymnan túsip qalǵansyń, bazardan satyp aldyq, kapýstanyń arasynan taýyp alǵanbyz» degen jaýaptan qashyńyz», deıdi mamandar.

«Sen anańnyń qursaǵynda jattyń. Ananyń qursaǵyndaǵy dándi ákeń bergen. Keıinirek ol dándi ákeń qaıdan alǵanyn ózi túsindiredi» dep jasyna qaraı, jaýap berip, birtindep osy taqyrypqa ákelip, osy taqyrypty, jynystyq qarym-qatynastyń jaýapkershiligin barynsha abaılap túsindirý qajet», dedi seksopatolog-dáriger.

Qalaı bolǵanda da ómirlik suraqtyń jaýabyn ósip kele jatqan jas adam eń jaqyndarynan bilgeni jón. Ǵalamtorda tolyp turǵan, elekten ótpegen túrli pıǵyldaǵy aqparattar leginiń qaısysy durys, qaısysy burys ekenine eshkim kepildik bermeıtini belgili.

Júz jerden yńǵaısyz taqyryp bolsa da, taǵdyrsheshti másele ekenin moıyndaý qajet. Áıtpese, elimizdegi eń jas ana bar bolǵany 13-te bolar ma?

Barlyq memleketter sııaqty Qazaqstanda jasóspirimderdiń reprodýktıvtik densaý­ly­ǵyn saqtaý kúrdeli máselelerdiń biri. Osy arada IýNFPA-nyń tehnıkalyq qoldaýymen júrgizilgen zertteý nátıjeleri boıynsha jastardyń 13,6 paıyzy 15 jasqa jetpeı jynystyq qatynasqa túsetini anyqtalǵanyn alǵa tartýǵa bolady. 15-19 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimderdiń jartysyna jýyǵy jynystyq qatynaspen ómir súredi. Olardyń kóbi beıbastaq jynystyq baılanys – densaýlyq úshin óte zııan ekenin oılamaıdy.

BUU Halyq sany salasyndaǵy qory­nyń atqarýshy dırektory Babatýnde Osotımehın álemniń 15 jyldan keıingi beıne­si búgingi 10 jastaǵy qyz balalardyń tárbıesine, bilimi men bala tabýǵa qabi­let­ti­lik densaýlyǵyna tikeleı táýeldi ekenin málimdegen joq pa?!

Sońǵy jańalyqtar

Elorda «jasyl» aımaqqa ótti

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar