Atalǵan salanyń ókilderi bizdiń eldiń bul qadamǵa úlken daıyndyqpen kelgenin aıtady. Búgingi tańda Qazaqstan halyqaralyq eńbek uıymynyń 189 konvensııasynyń 24 konvensııasyn, onyń ishinde 8 negizgi konvensııany bekitti. Halyqaralyq eńbek uıymdarymen aradaǵy tıimdi yntymaqtastyqtyń dáleli – Qazaqstannyń ulttyq zańnamany eńbek salasyndaǵy halyqaralyq normalarǵa sáıkestendirýi jáne elimizdiń osy halyqaralyq uıymdaǵy ustanymynyń nyǵaıǵany.
Jýyrda Almatyda ótken halyqaralyq jıynǵa qatysqan Memýr-Sen uıymynyń (Túrkııa) halyqaralyq qarym-qatynastar departamentiniń dırektory Osman Tımýrtastyń paıymdaýynsha, búginge deıin «sheshý kerek» dep nazar aýdaryp júrgen túıtkilderdiń bári aldaǵy ýaqytta bizdi kútip turǵan máselelerdiń qasynda túk te emes eken.
– Ońtústik Koreıadaǵy, Japonııadaǵy óndiris oryndary jasandy ıntellektiniń kómegine júgine bastady, bul jumys oryndarynyń qysqarýyna áser etti. Buǵan deıin eńbek adamdarynyń áleýmettik jaǵdaıy, jalaqysy tolǵandyryp kelse, endi biz álemdik deńgeıdegi máselemen betpe-bet turmyz. Jumys kúshi jumys kózi bolsa ǵana kerek. Eger adamnyń ornyn robot bassa, adam ekinshi orynǵa ysyrylyp shyǵady. Sondyqtan jumys kúshiniń saqtalyp qalýy úshin kúresýimiz kerek. Jasandy ıntellekt, robot adamnyń ornyn almastyra almaıdy. Robottardyń adamdardy basqarýyna jol bermeýimiz kerek, – deıdi O.Tımýrtas.
Ol óz kezeginde Túrkııa barlyq elderdegi halyqaralyq eńbek uıymy federasııasynyń ıntegrasııalanýyna kómek berýge daıyn ekenin aıtyp ótti. Túrkııa memlekettik qyzmetshiler kásipodaǵy konfederasııasy jaqynda ǵana Ystanbulda úlken ǵımaratqa kóshipti, shtattyq kestesi de ulǵaıypty. Endigi kezekte Ortalyq Azııa elderimen baılanysty tereńdetýge basymdyq berip otyr eken. Ol Qazaqstan men Túrkııanyń osy saladaǵy jumysyn úılestire otyryp júrgizýge usynys jasady.
Al Mońǵolııa Kásipodaqtar konfederasııasynyń bas hatshysy Gorchınsýren Adıaanyń aıtýynsha, jumysshylardyń jalaqysynyń kóterilýi Mońǵolııada №1 másele eken. Sebebi 2014 jyldan beri eldiń memlekettik bıýdjetiniń áleýmettik shyǵys bóliginde ósim joq. Buǵan Mońǵolııa bıligindegi ekonomıkalyq daǵdarys sebep bolypty.
– 2018 jyldan beri Mońǵolııa kásipodaǵy Halyqaralyq valıýta qory baǵdarlamasynyń ózderine qatysty birneshe tarmaǵynyń ózgerýin talap etip keledi. Nátıje bar. HVQ men el úkimeti 2018 jyly bıýdjet sektory qyzmetkerleriniń jalaqysyn 8 paıyzdan 43 paıyzǵa deıin kóterýge sheshim qabyldady. 2019 jyly bul kórsetkish 10 paıyzǵa, zeınetaqy 12 paıyzǵa ósti, – deıdi G. Adıaa.
BAQ betterinde elimizde keıbir salalarda tólenetin eńbekaqynyń kólemi ekonomıkanyń áleýetine saı emes degen pikirler jıi aıtylatyny belgili. Belgili ekonomıst Jaqsybek Qulekeev mundaı pikirlerge salmaqty sebep baryn aıtty. Onyń pikirinshe, Qazaqstanda táýelsizdiktiń alǵashqy jıyrma jylynda negizgi qarjy kózi eldiń qalyptasýyna, qorǵanysyna, ınfraqurylymyna jáne shekaranyń shegendelýine jumsalǵan. Sondaı-aq ol aılyq jalaqy kólemin esepteý kezinde bizdiń eldegi jaǵdaıdy Reseımen jáne Belarýspen salystyrý qajet dep sanaıdy. Reseıde IJО́-niń aılyq kórsetkishi 2015 jyly 56 paıyz bolsa, qazir 48 paıyzǵa túsip ketken. Belarýste shamamen 48, al bizde 26-25 paıyzdyń aınalasynda. Bul da bizde aılyq jalaqyny belgileýde barynsha únemdeýge basymdyq berilgenin baıqatady. Al jalpy TMD boıynsha bul kórsetkish 46-48 paıyz sheńberinde.
– Tájikstan men Qyrǵyzstannyń kórsetkishi bizden tómen. Biz qazir ekonomıkalyq damýdyń jańa kezeńindemiz. Kásipodaq IJО́-degi aılyq jalaqy úlesiniń kórsetkishin qaıta qaraýdy talap etý kerek. Áleýmettik jaǵdaıdy biz sheshpesek, onymen ózgelerdiń aınalysatynyn jan-jaǵymyzdaǵy elderden kórip júrmiz. Bul da kásipodaq uıymdary shyndap aınalysatyn másele, – dep atap ótti J.Qulekeev.
Onyń sózine qaraǵanda, memlekettiń shyǵys bóliginde áleýmettik sala, densaýlyq salasyna bólingen qarjynyń úlesi boıynsha Qazaqstan TMD elderinde kósh sońynda qalyp qoıypty. О́zbekstan men Tájikstan elderinde bul kórsetkish 10 paıyz shamasynda bolsa, Qazaqstanda 6-8 paıyzdyń aınalasynda ǵana.
– Elbasy Nursultan Nazarbaev áleýmettik sala úshin Ulttyq qordan qosymsha transfer bólýdi, el bıýdjetindegi áleýmettik sektordyń úlesin 10 paıyzǵa jetkizýdi tapsyrǵanyn bilesizder. Sóıtip sáýir aıynan beri kóp balaly otbasylarǵa ár bala úshin 21 myń teńgeden járdemaqy berile bastady. Bul da ishki naryqtyń syıymdylyǵyna, halyqtyń ál-aýqatyna áser etedi, – deıdi J.Qulekeev.
Kásipodaqtar federasııasy tóraǵasynyń orynbasary Satybaldy Dáýletalın osy mańyzdy shara barysynda kásipodaq máseleleriniń tereń talqylanyp, áleýmettik-eńbek qatynastaryn jetildirý, eńbekshilerge arnalǵan kepildikterdi nyǵaıtý jáne áleýmettik turaqtylyqty saqtaý taqyrybynda tushymdy oılar aıtylǵanyn, munyń bári aldaǵy ýaqytta qaperge alynatynyn aıtty. Álem jańa jahandyq jaǵdaıattarmen ushyrasyp jatqan kezde áleýmettik máselelerdiń sheshimin tabýǵa yqpal etý, kásipodaqtar jumysyn jetildirý óte ózekti bolmaq.
– Jańa tehnologııalardyń paıda bolýy óndiristegi qurylymnyń jańasha formalaryn qalyptastyrýǵa áser etýde. Bul ózgerister jańa múmkindikterge jol ashady. Biz eńbek naryǵyn jetildirip, kóleńkeli jumys berýshilermen kúresip, jumys kúshi sapasyn arttyrýǵa bar ynta-jigerimizdi salýymyz kerek. Qazir 2 mıllıonǵa jýyq múshesi bar kásipodaqtar federasııasy eńbek naryǵyn qaýipsiz etýdi de basty nazarǵa alady, – dedi S.Dáýletalın.
Bıyl naýryz aıynda elimizdiń Kásipodaqtar federasııasy Úkimetke Halyqaralyq eńbek uıymdarynyń bes konvensııasyn ratıfıkasııalaý múmkindigin qarastyrý týraly usynys jasap, áleýmettik ádiletsizdik pen teńsizdiktiń artyp otyrǵanyna alańdaýshylyq bildirgen bolatyn. Soǵan oraı eńbek naryǵynyń ıkemdiligin arttyrý, jumysshy kúshiniń sapasyn, eńbek qaýipsizdigin qamtamasyz etý baǵytynda naqty is-sharalar qarastyrylýda.
ALMATY
