Saıasat • 19 Maýsym, 2019

Áıel quqyǵyn saıasılandyrý saldary

386 ret kórsetildi

Búkil jaratylysqa qarsy shy­ǵyp, adam­zattyq qundylyqtardy materıal­dyq qundylyqtarǵa jyǵyp bergen kezde, táńirdiń tańdaýy ǵana emes, tabıǵattyń da tepe-teńdigi teńseledi.

Genderlik saıasat degen qaıdan shyqty ózi? Áıel men er-azamattyń óz mindetterin umy­typ, birdeı bolýy múmkin be? Otbasyn umytyp, bala tárbıesin bir qudaıǵa tapsyryp, erli-zaıyptylardyń qatar jumysbasty, anyǵyraǵy birdeı salyq tóleýshi bolýy qaı qoǵamǵa tıimdi? Biz osy sııaqty jaıt­tarǵa basymyzdy qatyryp jatqan kezde, damýdyń dańǵyl jolyna túsken elder saıa­sattan tys áıel densaýlyǵy men quqyǵyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan halyqaralyq jobalardy qarjylandyrýǵa kirisipti. О́ıtkeni dóńgelengen dúnıe qanshama ózgerse de, kez kelgen memleket úshin deni saý urpaq pen áıel densaýlyǵyn qorǵaý kókeıkesti máse­leler­diń basynda qala bermek.

Máselen, Kanada federaldyq úkimeti 2023 jyldan bastap seksýaldyq, reprodýktıvtik, ana den­saýlyǵy, náresteler men balalardyń densaýlyǵyna qatysty halyqaralyq jobalardy qarjylandyrýdyń jyldyq salymyn birtindep 1,4 mıllıard dollarǵa deıin kóbeıte bastaıtynyn málimdedi. Bul týraly Kanadanyń Úkimet basshysy Vankýverde 3-6 maýsym aralyǵynda ótken Women Deliver 2019 halyqaralyq konferensııasynda málimdedi. Atalmysh máji­liske 160 eldiń 8 myńnan astam qoǵam belsendisi men sarapshy qatysqanyn eskersek, bul álemdegi eń iri oqıǵalardyń biri bolǵanyn atap ótken jón.

О́ıtkeni myna jerdiń betinde ár 2 mınýt saıyn júktilik pen bosaný barysynda týyn­daǵan dertterdiń asqynýynan áıelder kóz jumyp jatady. Jyl saıyn álemde qaýipsiz medısınalyq kómektiń joqtyǵy men teris túsinikterdiń saldarynan 25 mıllıon  áıel ajalǵa bas tigip, túrli jaǵdaıda  qaýipti abortqa barady.

«Áıelderdiń quqyqtaryn saıasılan­dyrýdyń saldary bara-bara asqyna túsýi múmkin. Sondyqtan da mundaı mindetterdi óz jaýapkershiligimizge alamyz jáne qyz-kelinshekterdiń densaýlyǵy, jynystyq jáne bala týýǵa qabilettilik quqyqtaryn qorǵaýǵa ınvestısııa salamyz», dep málimdegen osy halyqaralyq májiliste Kanada premer-mınıstri Djastın Trıýdo.

Qazirgi tańda bala súıýge qabiletti jas­taǵy erli-zaıyptylardyń jasandy jol­men jıi júkti bolýǵa júgine bastaýy jeke-dara mem­leket­­­­­­­terge ǵana tán jaǵ­daı emes. Áıel­der­diń reprodýktıvti densaýly­ǵyn nasharlatatyn faktorlar kóbeıip bara­dy. Túsik jasatý men odan keıingi asqy­nýlardyń, jynystyq jolmen beriletin juq­palardyń, qaýipsiz zamanaýı kontrasepsııalardy paıdalanbaýdyń saldarynan gınekologııalyq aýrýlardyń kórsetkishi kó­beıip keledi.

Bul máselede jahandaný úderisine iles­ken Qazaqstan da beıtarap qala almaıdy. Buǵan memleket qana emes, qoǵam tarapynan múd­delilik pen belsendilik kún ótken saıyn artyp keledi.

«Aman-saýlyq» qoǵamdyq qorynyń prezı­denti ári qoǵamdyq densaýlyqty saqtaý salasynyń  sarapshysy Baqyt Túmenovanyń oıynsha, bizdiń elimizde erte bastan júktilik pen 25 jasqa deıingi qyz-kelinshekter ara­syndaǵy túsik jasatý kórsetkishiniń joǵa­rylyǵy ózektiligin joımaı otyr. Bala kó­terýge qabiletti jastaǵy áıelderdiń basym bóligi qajetsiz júktilikten qutylýdyń jal­ǵyz joly abort dep esepteıdi. Al onyń sońy nemen aıaqtalatyny barshamyzǵa aıan.

«Jasandy túsikten keıin qoıylatyn eń aýyr dıagnoz – bedeýlik. Qazir elimizde árbir besin­shi otbasy osy bedeýlik máselesimen bet­pe-bet kelip otyr. Sondyqtan da repro­dýktıvti densaýlyq máselesinde táýekelder faktorlaryn basqarýǵa júıeli túrde ke­lý kerek. Bul oraıda profılaktıkalyq shara­lardyń mańyzy orasan. Zııandylyqty azaıt­ý jónindegi tujyrymnyń bir qadamy da osy preventıvtik jáne terapevtıkalyq aralasýlardyń jekelegen túrleri bolyp tabylady», deıdi sarapshy.

Sol sııaqty ósip kele jatqan jas aǵza­lar­dy jynystyq joldarmen beriletin túrli ınfeksııalardan saqtaý, jasóspirimderdi zorlyq-zombylyqqa uryndyrmaý syn­dy jaıttar da osy máselemen sabaq­tasady.

Árıne baǵanǵa tamyzyq bolyp otyr­ǵan máselege qatysty, belgili bir dárejede Úkimet te, qala berdi qoǵamdyq uıymdar da qol qýsyryp qarap otyrǵan joq.

Biraq qoryta kelgende, osynyń túpki máni  saıasattan tys,  shyn mánindegi adamgershilikke qurylǵan izgilikti bastamalar bolǵanda ǵana baıandy bolaryna san túrli soqpaq pen almaǵaıyp zamandardan ótken halyqtardyń túpkilikti kózi jetti.

Sońǵy jańalyqtar

Aqyly joldaǵy ahýal qandaı?

Aımaqtar • Keshe

Buǵybulaý

Qazaqstan • Keshe

Júze bilý – ómir

Qoǵam • Keshe

О́lketanýshy

Qazaqstan • Keshe

Kebenek

Tarıh • Keshe

Sáýkele

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar