Qoǵam • 20 Maýsym, 2019

Jarty jyl jınalyspen ótip ketken joq pa?

380 ret kórsetildi

Jaqynda el Prezıdentin ulyqtaý saltanatynda sóılegen sózinde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 10 ma­ńyz­dy ba­ǵyt­qa toqtalyp, 10-ba­ǵyt­ty «Jastarǵa kóbirek kóńil bólý» dep atap:

«Elbasy 2019 jyldy Jastar jyly dep jarııalady. «Jastar – el tiregi» arnaıy jobasy jumys isteı bastady. Biz «Jas kásipker» jastardyń bıznes-bastamalaryn damytý baǵdarlamasyn iske asyrýdamyz, jastar startaptaryn qoldaımyz. Jastardy jumyspen qamtý baǵdarlamalaryn iske asyramyz. Meniń mindetim – sizderdiń eń úlken armandaryńyzdy iske asyrýǵa jáne jeke «tabysqa jetý tarıhyn» jasaý úshin bar­lyq múmkindikterdi jasaý. Bizdiń jastar maqsatty, eńbekqor, jiger­li, sondyqtan Qazaqstannyń bolashaǵy jastardyń qolynda», degen edi.

 

Alystaǵy aýyldarǵa barǵysy kelmeıdi

Shyǵys Qazaqstanda jas­tarǵa qanshalyqty kóńil bólinip jatyr? Jastar jyly aıasynda olar qandaı qoldaýǵa ıe bol­dy? Oblystyq Ishki saıasat bas­qarmasyna qarasty oblys­tyq Jastar resýrstyq orta­lyǵynyń dırektory Araılym Esim­bekqyzynyń aıtýynsha, búginde óńirdiń qala-aýdandarynda 20 Jastar resýrstyq ortalyǵy ju­mys isteıdi. «Jasyl el» baǵ­darlamasy aıasynda jyl saıyn aımaqta jazǵy maýsymda 1475 stýdent jumyspen qam­ty­lady. Al bıyl osy baǵ­dar­lamaǵa oblystaǵy kóp ba­laly otbasylardyń 166 balasy qosylmaq. Sonymen qatar «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵ­­darlamasy boıynsha 2019 jyly 12 jas kásipkerge 27 mıl­­lıon teńgeniń granty bó­li­nip­ti. «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy sheńberinde bıyl 256 jas mamanǵa 969 mıllıon teńgeniń nesıesi berilipti. Oblystyq Jastar resýrstyq ortalyǵynyń muryndyq bolýymen, Atyraýdaǵy áriptesteriniń qoldaýymen «Embimunaıgaz» AQ-tyń qarjylaı kómeginiń arqasynda byltyr kóktemde Altaı aýdanynda tasqynnan zardap shekken 6 otbasy baspanaǵa qol jetkizipti. Ortalyq óńirdegi jastar arasyndaǵy qylmysty tómendetý baǵytynda jergilikti polısııa men qylmystyq-atqarý júıesi mekemelerimen tize qosa jumys istep, kóńilge kirbiń túsiretin kórsetkishterdiń tó­men­deýine úles qosypty. Túzý jol­dan taıyp, shalt qadam basyp, temir tordyń ar jaǵynan kel­gen azamattardy qoǵamǵa beıimdeý baǵdarynda da ıgi isterge muryndyq bolypty. Áke-sheshesi jaısyz otbasy sanalyp, esepke alynǵan balalardy da nazardan tys qaldyrmaı, olardy mektepke daıarlaý jaıyn da esten shyǵarmapty.

«Bıyl elimizde – Jastar jyly, kelesi jyl Eriktiler jyly dep jarııalanyp jatyr. Bul – jastar úshin úlken múmkindik. Biz Jastar jylynda bir rettik emes, olarǵa erteńgi kúni paıdasy tıetin, bolashaqta kádesine jaraıtyn salmaqty dúnıelerdi júzege asyrsaq deımiz. Jaqyn arada ár salanyń bilikti mamandarymen birge oblystyń barlyq aýdan, qalalaryn aralap shyqpaq oıymyz bar. Qazir óńirde jastardyń óz-ózine qol jumsaýy, jas otbasylardyń ajyrasýy ózekti máselege aınalyp tur. Osy baǵytta jumys istemek nıettemiz. «Damý» kásipkerlikti damytý qory arqyly taǵy bir joba qolǵa almaqpyz. Qorǵa jumyssyz jastardyń tizimi berildi. Joba aıasynda 18 ben 29 jas aralyǵyndaǵy jastarǵa 500 myń teńgege deıin grant beriledi. Tek bıznes jospar bolýy kerek», deıdi jastardyń janashyry Araılym Esimbekqyzy.

О́ńirde aýylǵa baryp eńbek etkisi keletin jastardyń qolyn jipsiz baılap otyrǵan jaıttar da bar. Ol – joldardyń na­shar­lyǵy men shalǵaılyǵy, ınfraqurylymnyń jetkilik­sizdigi, baılanystyń joqtyǵy.

«Jyl saıyn aımaqtaǵy aýdan-qalalar ókilderiniń qaty­sýymen eńbek jármeńkesin ótkizemiz. Sonda baıqaıtynym, stýdent jastar oblys ortaly­ǵyna jaqyn Ulan, Jarma, Bes­qaraǵaı, Abaı aýdandaryna júgiredi. Alys aýyldarǵa attap basqysy kelmeıdi. Biz arnaıy saraptama jasadyq. Máselen, shekara shebindegi Katonqaraǵaı aýdanynyń Aqsý aýylyndaǵy mektepte biraz jyldan keıin múlde muǵalim qalmaıtyn sekildi. О́ıtkeni mundaǵy ustazdardyń deni zeınetkerlikke shyǵýǵa jaqyn. Sondyqtan shalǵaı aýyldardaǵy jol, baılanys máselesi sheshilse kóp máseleniń túıini tarqaıtyny anyq», deıdi Araılym Esimbekqyzy.

 

«Zhas project» jobasy jalǵasa ma?

2018 jyly Qostanaı, Qyzyl­orda, Aqtóbe, Jambyl, Shyǵys Qazaqstan jáne Soltústik Qa­zaq­­stan oblystarynda Dúnıe­­júzilik bank pen Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń qol­daýymen «Zhas project» jobasy júzege asyrylǵany belgili. Joba sheńberinde oblys jastaryna 260 mıllıon teńgeden astam qarjy bólinip, onyń 130 mıllıony granttardy qarjy­landyrýǵa, 135 mıllıony stıpendııa tóleýge jumsalǵan edi. «Jobaǵa oblys aýmaǵynda tura­tyn 14-29 jas aralyǵyndaǵy jastar qatys­ty. Basymdyq NEET kategorııasyndaǵy, ıaǵnı jumys istemeıtin, oqymaıtyn nemese jumys istep az tabys tabatyn jastarǵa berildi. Jobanyń nátıjesinde oblysymyzda sút jáne et ónimderin óndirý boıyn­sha 37 joba qolǵa alynyp, 10 sport úıirmesi, 21 tilderdi jáne kompıýterdi úıretý kýrsy, 14 volonterlik joba, 8 naýbaıhana, 7 shashtaraz ben sulýlyq salony, 4 atele, balalardy damytý úıir­mesi, 3 kishi qus fermasy, omarta, dybys jazý stýdııasy, polıgrafııa jáne korreksııalaý synyby, ıppoterapııa kýrsy, aıaq­kıim sheberhanasy ashyldy. Aı saıyn ózderiniń jobalary aıasynda 491 qatysýshy myńdaǵan shyǵysqazaqstandyqqa tegin qyzmet kórsetip keledi.

Bálkim bireýge bul jaı ǵana qarapaıym sandar bolyp kóri­netin shyǵar. Biraq onyń artynda tek ózine ǵana emes, qorshaǵan ortaǵa kómek kórsetýdi armandaǵan jastardyń jeńisteri tur. Biz osy jastarǵa joba kezeńinde ıgergen bilimderi dara tulǵa retinde damýyna, kómekke zárý adamdarǵa paıdasyn tıgizýge, qarjylandyrý aıaqtalǵan soń jobany jalǵastyrýǵa kómektesedi degen senimdemiz», – degen edi jyl basynda О́skemende ótken qorytyndy jıynda sóz sóılegen atalǵan jobanyń Shyǵys Qazaq­stan oblysy boıynsha aımaqtyq úılestirýshisi bolyp jumys istegen Serik Júnisov.

Gazetimizde osy joba arqyly grant utyp alyp, 2 myńnan astam turǵyny bar aýyldy ınternetpen qamtyp otyrǵan Tarbaǵataı aýdanynyń shalǵaıyndaǵy Qyzyl­kesik aýylyndaǵy jastar týraly «Úsh jigit aýyldy ınternetpen qamtyp otyr» dep maqala jazǵan edik. Talapty jigitterdiń qolǵa alǵan «Sıfrly aýyl» jobasymen tanysýǵa Qyzylkesikke arnaıy barǵanymyzda: «Bizdiń aýyl shalǵaıda oryn tepkennen keıin be, ınternet áli jetpeı jatyr. Qazir ınternetsiz jumys bitpeıtin boldy ǵoı. Myna jastar qolymyzdy uzartyp otyr. Úsheýine rahmet. Endi olar otyrǵan ǵımaratty jaqsylap jóndeýden ótkizip berse durys bolar edi», – dep ótinish bildirgen-di grant utyp alǵan úsh jigittiń biri О́mirjan Muqyshevtiń ákesi Serik aǵamyz.

Rasynda, byltyr bul jobany óńir jastary zor qyzyǵý­shylyqpen qabyldaǵan edi. Semeılik jas jigit 60 anany balaǵa massaj jasaýǵa úıretip, oqytyp, qoldaryna sertıfıkat beripti. Zaısan qalasynda «Otbasynda zorlyq-zombylyqqa jol joq» jobasy arqyly 300 áıelge psıhologııalyq-quqyqtyq kómek kórsetilipti. Aıajan atty boıjetken Glýbokoe aýdanynda 50 zeınetkerdi kompıýterlik saýattylyqqa úıretipti. Zaısan aýdany Qarabulaq aýylynyń bir bozbalasy ákimdik bergen tizim boıynsha áleýmettik az qam­tylǵan otbasylardyń aıaq-kıimderin jóndep beripti. Altaı qalasynda bir jigit óziniń jobasy aıasynda múgedek jandardyń kólikterin tegin jóndep, alǵys­taryna bólenipti.

Araılym Esimbekqyzy bul joba óńirdiń jastaryna úlken qoldaý bolǵanyn, 2018 jy­ly «Zhas project» jobasy aıasynda grant utyp alǵan jastardyń 80 paıyzy óz kásibin dóńgeletip áketkenin aıtady. «Oblys ákimdigine osy jobany aımaqta jalǵastyrý jóninde jastar tarapynan usynys aıtyldy. Máselen, shekaradaǵy Marqakólde týrızmdi nege damyt­pasqa?! Tarbaǵataıdyń Qyzylkesik aýylynyń jastary sekildi Marqakóldiń de jas­taryna grant berip, alty aı 60 myńnan stıpendııa tóleseńiz kól jaǵasyndaǵy týrızmniń órkendeýine úles qosýdan bas tartpas edi dep oılaımyn. Ar­naıy týr jasap, burynǵy aýdan ortalyǵy – Marqakólden kólge deıin týrısterdi nege aparmasqa?! Osyny qolǵa alsaq, sheteldik tý­rıster qyzyǵýshylyqpen ke­letinine kúmánim joq» deıdi ol.

 

Jastarǵa basqosý emes, bıýdjet kerek

Oblystaǵy jastardyń jaı-kúıin, olardy tolǵandyrǵan máselelerdi jaqsy biletin, ózi de jastar saıasaty salasynda jumys istegen Serik Júnisov Jastar jyly respýblıkada da, óńirde de óz deńgeıinde ótpeı jatqanyna, naqty isterden góri paıdasy az jınalystardyń kóptigine qynjylysyn bildirdi. «Jastar jylynda meniń oıymsha, «Zhas project» jobasy sekildi jastarǵa naqty, adrestik kómek kórsetetin baǵdarlamalar júzege asyrylý kerek edi. Mine, jarty jyl ótti. О́kinishke qaraı, mundaı jobalar jasalǵan joq. Merekelik is-sharalardan, forýmnan basqa jastarǵa bıýdjet berildi me? Bıýdjet berilmese olardyń máseleleri qalaı sheshiledi? Onsyz da aldyn ala josparlanǵan dástúrli sharalarǵa Jastar jylynyń logotıpin japsyryp jıyndardy ótkizip jatyrmyz. О́z ba­sym budan basqa eshqandaı nátıje kórip otyrǵanym joq. Jalpy respýblıkalyq arnaıy baǵdarlama, jalpy res­pýblıkalyq bıýdjet bolmaǵan soń bári beker sekildi. Shyǵys Qazaq­stanǵa qatysty aıtar bolsam, joǵaryda aıtyp ótkenimdeı kóp bıýdjetti qajet etpeıtin, qujat jumystary da jeńil «Zhas project» jobasynyń balamasyn óńirde qolǵa alý kerek edi. Buǵan 300 mıllıon teńge oblystyq bıýdjetten tabylar edi dep oılaımyn. Esesine 300 mıllıonǵa qanshama joba qolǵa alynyp, qanshama jas jumys tabar edi. Eń bastysy, qanshama jastyń ıdeıasy júzege asar edi. Jurttyń kóbi jastardy erinshek dep oılaıdy. Joq, olarǵa tek múmkindik berý kerek, jaǵdaı jasaý kerek», degen Serik Júnisov Jastar jylynda jastardyń máselesi sheshilmese de, «jastardyń arasynda shynaıy jumyssyzdyq deńgeıi qandaı, jas otbasylardyń tabysy qansha, memlekettik baǵ­dar­lamalarmen nesıe alý qan­shalyqty tıimdi?» degen sekildi olardy tolǵandyrǵan máse­lelerdi naqty anyqtap alsaq jaqsy bolar edi dep esepteıdi.

S.Júnisov qaladaǵy aýla klýbtarynyń jumystaryn zaman talabyna saı qaıta qaraıtyn kezdiń jetkenin de tilge tıek etti. О́ıtkeni qazirgi jastardyń, jasóspirimderdiń kózqarasy, dúnıetanymy, qyzyǵýshylyǵy basqa. «Aýla klýbtary kitaphana sekildi. Munymen qazirgi jas­tardy qyzyqtyra almaısyń. Sondyqtan aýla klýbtaryn solardyń qyzyǵýshylyǵyna qaraı beıimdeý kerek» deıdi ol.

Shyǵys Qazaqstan oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Túrkistan oblysynda eki brakoner ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:06

Efıopııada pilder qyrylyp jatyr

Álem • Búgin, 11:58

Qazaqstanda un óndirý kólemi tómendedi

Ekonomıka • Búgin, 11:45

Dastın Pore: Makgregor – ótken shaq

Jekpe-jek • Búgin, 11:40

Gazǵa aýysqan kólikter sany artty

Qazaqstan • Búgin, 10:50

Alvares aýyr salmaqta alypqa aınala ma?

Kásipqoı boks • Búgin, 10:35

Elimizde 62 myńnan astam bala vaksına aldy

Koronavırýs • Búgin, 10:00

Dollar qaıtadan qymbattaı bastady

Qarjy • Búgin, 09:55

Qazaqstanda karantındik sharalar kúsheıtiledi

Koronavırýs • Búgin, 09:40

Uqsas jańalyqtar