Qoǵam • 25 Maýsym, 2019

Organ almasqannan ómir toqtamaıdy

173 ret kórsetildi

Donorlyq organ­­ arqa­syn­da myna jalǵannan úmiti úzilerdeı bolǵan qansha jan otbasyna­ oralyp, qýanysh qu­shaǵyna bólendi dese­ńizshi?! Dáriger men donor syı­laǵan ómir olar­dy qatarǵa qosyp qa­na qoımaı, sportpen shu­ǵyldanýyna da jol ashady. Keremet emes pe! Nur-Sultan qalasynda dıa­lızdegi emdelýshiler jáne ishki organdaryna transplantasııa jasalǵan adamdar arasyndaǵy Ult­tyq sporttyq oıyn­dar­dyń ashylý saltanaty ótti.

Dúnıejúzilik sport federasııa­sy­­nyń transplantasııa jasalǵan adamdar arasynda sporttyq jarystardy ótkizýdi qolǵa alǵanyna 35 jyldyń júzi bolypty. Árıne ol kezde elimizde sporttyq oıyndar túgil, organ almastyrýdyń ózi­ qııaldaı kórinetin. Otandyq medı­sınanyń qarqyndy damýynyń ná­tı­jesinde mundaı halyqaralyq sporttyq sharalarǵa Qazaqstan komandasy da qatysýǵa múmkindik alyp, komanda músheleriniń júl­deli orynǵa ıe bolǵanyn buryn habarlaǵan bolatynbyz. Endi mine, elordada halyqaralyq dáre­jede 3 kún qatarynan jarys ót­pek­shi. Reseı, Polsha jáne Qazaqstannyń barlyq aımaǵynan 100-den asa qatysýshy baq synaıtyn saıystyń negizgi maqsaty – donor bolý men ishki organdy transplantasııalaýdyń mańyzyn túsindirý jáne onyń fızıkalyq múmkindikterin kórsetip, dene mádenıeti men sportty nasıhattaý.

 «Osy sııaqty sporttyq oıyndy 2017 jyly Aqtaý qalasynda da uıymdastyrǵanbyz. Oǵan 30-dan astam adam ǵana qatysyp edi. Bizdiń uıym Dúnıejúzilik sport federasııasy jáne eýropa­lyq sport federasııasynyń qa­zaq­stan­­dyq ókili bolyp sanala­dy. Maq­­­satymyz – ishki aǵza múshesine transplan­tasııa jasalǵan adamnyń ot­basyn quryp, balaly bolyp, jumysyn istep tolyqqandy ómir­ súre alatynyn dáleldeý. Son­daı-aq osy oıyndardyń ótýi­men bir­ge Mádenıet jáne sport mı­nıstr­ligine sport federasııasy re­tinde tirkelsek deımiz. Tirkelgen kún­de halyqaralyq jarystarǵa qatysý múmkindigimiz kóbeıedi. Jal­­­py, organ almastyrǵandar úshin sportpen aınalysý óte paıdaly. Osy sharany uıymdastyrýǵa kómek­tesken Mádenıet jáne sport mınıstrligine, Sport jáne dene- shynyqtyrý isteri komıtetine, Ult­tyq kardıohırýrgııalyq orta­lyqqa, seriktesterimizben osynda kelgen sheteldik qonaqtarǵa aı­ryqsha alǵys aıtqym keledi», deıdi transplantasııa jasalǵan naýqastardyń qoǵamdyq birles­tiginiń ókili, atalǵan sharany uıym­dastyrýshy Jánibek Ospanov.

Transplantologııanyń damýy pa­sıentter ómirin uzartýmen qa­tar, osy saladaǵy kóptegen basy ashyq problemalardy da anyq kór­setti. Sonyń biri – máıittik donor máselesi. Búginde elimizde 300-den asa adamǵa transplantasııa jasalsa, sonyń 20%-y máıittik donor, al qalǵany naýqas adamnyń týǵan-týystary eken. Al bul ishki organdary tolyq emes adamdardyń sanyn kóbeıtedi. Kózqaras ózgermeı, másele osy qalpynda órbı berse, keleshekte halqynyń edáýir bóligi jarym-jarty organdy ultqa aınalý qaýpi bar.

Ashylý saltanatynda sóz alǵan Sport jáne deneshynyqtyrý isteri komıtetiniń Olımpıadalyq emes sport túrleriniń basshysy Se­­rik­jan Omarhanov: «Sizderge Má­de­nıet jáne sport mınıstrligi aty­nan alǵys bildiremin. Qosh kel­di­ńizder, zor densaýlyq, mol tabys, otbasylaryńyzǵa amandyq ti­­leımin! Salamatty ómir saltyn nasıhattap júrgenderińizge rah­met!», dese, transplantasııadan ke­ıingi jáne dıalızde emdelýshiler arasyndaǵy Eýropalyq sport fe­derasııanyń prezıdenti Iýdıt Be­rente: «Sizder aýqymdy ju­mys atq­aryp jatyrsyzdar. Trans­plan­ta­sııa jasalǵan jáne dıalızden keıingi adamdar úshin sportpen shu­ǵyldaný óte mańyzdy. Meniń osy sharaǵa kelip sóz sóıleýim Qazaqstan medısınasynyń qarqyndy damyp, alǵa qaraı úlken qadam jasaǵanyn bildiredi. Jánibek Ospanov myrzany alǵash ret 8 jyl buryn, Eýropalyq oıyndar ýaqytynda kez­destirdim. Ospanov ol kezde jalǵyz bolatyn jáne sporttyq oıyn túrlerin uıymdastyrý týraly kóptegen suraq qoıǵan edi. Al az ýaqyt aralyǵynda osyndaı úlken jumys atqarylǵany el medı­sınasynyń jetistigi. Sońǵy ret Eýropada ótken olımpıa­dada Qazaqstan quramasy 8 altyndy je­ńip aldy. Aldaǵy ýaqytta Qazaq­stan quramasy álemdik deń­geıdegi jarystarǵa qatysady dep oılaımyn. «О́mir tynysy» qoǵam­dyq bir­lestigine erekshe alǵys aıt­qym keledi», dedi.

Ulttyq oıyndarǵa qatysýshy­lardyń árqaısysynyń taǵdyry oılandyrarlyq. Shymkent qala­synan kelgen qatysýshy Merýert Bekzatova 1 jyl 4 aı dıalızde jú­ripti. Týǵan aǵasynyń donor bolýymen 2017 jyly opera­sııadan ótken ol 2 aıdan soń-aq sportpen aınalysa bastaǵan. «Kúnine 4-5 sha­­qy­rym júgiremin. Bul joly boý­lıngten saıysqa tú­semin. Osyndaı jaǵ­daıǵa tús­ken adamdarǵa aıtar keńesim, bi­rin­shiden, úmit úzbeý kerek. Ekin­shiden, janyńa jaqyn jan­da­ryń úshin kúrese bilýiniń mańyzdylyǵy. Úshin­shiden, Alla taǵalanyń bergen ómirin laıyqty súrýge tyrysý qajettigi. Men ózim aýyrǵanǵa deıin mundaı derttiń túri bar ekenin de bilmegenmin. Qazirgi ýaqytta Qa­zaqstan boıynsha 3500-ge jýyq adam búırek jetispeýshiligi dertine shal­dyqqan. Olarǵa donorlardyń kómegi aýadaı qajet. Donor bolýdan qorqýdyń qajeti joq. Mysaly, meniń sińlim bir búıregi ǵana bolsa da ómirge alty bala alyp keldi. О́zimniń bir ulym bar, dárigerler ekinshi bala ómirge ákelýge ruqsat etip otyr», deıdi.

Olga esimdi ana­­nyń da qýanyshy bólek «Meniń úlken ulymnyń búıregi aýyrdy. Dárigerler bizge dıalız jasaý týraly usynys jasady. Biraq biz odan bas tartyp, organ almastyrý qajet degen sheshimge keldik. Men ǵana emes, týystarymnyń da donor bolǵysy keldi. Biraq meniki ǵa­na sáıkes kel­gendikten, oılanbas­tan táýekel et­tim. Balam da, ózim de tez qalypqa keldik. Ulyma ja­nym­nyń bólshegin bergenim úshin qýanamyn», dedi ol.

Úsh kúnge sozylatyn jarys sporttyń bes túrinen – sýda júzý, ús­tel tennısi, boýlıng, darts jáne voleı­boldan ótedi. Qatysýshylar bes jas erekshelikteri boıynsha – 18-29, 30-39, 40-49, 50-59, 60-69 jas aralyǵynda synǵa túsedi.

 

Sońǵy jańalyqtar

Altaı úzdikteri anyqtaldy

Aımaqtar • Keshe

Bir oblys «qyzyl» aımaqta tur

Koronavırýs • Keshe

Uly dala muralary

Elorda • Keshe

Eki júlde – «egemendikterde»

Egemen Qazaqstan • Keshe

Tbılısıde top jardy

Sport • Keshe

Kardıng shabýyly

Qoǵam • Keshe

Uqsas jańalyqtar