Rýhanııat • 28 Maýsym, 2019

Belgili jýrnalıst Sovet Shımanbaı jaıly bir úzik syr

316 ret kórsetildi

Altyn besik Aqtoǵaıdan shyqqan qazaq jýrnalıstıkasynyń darabozy Sovet Ospanǵalyuly Shımanbaı edi. О́zi ómir boıy qyzmet babymen bireýlerge telefon soǵyp, tanystyrǵanda: «Shıman­­baıdyń Soveti», dep maǵmurlanyp, mar­qaıyp, búrkitshe qomdanyp qalatyn. О́zi otyz jyl qyzmet etken burynǵy «Sosıalıstik Qazaqstan», búgingi aǵa gazet «Egemen Qazaqstandaǵy» áriptesteri de osylaı atap ketti.

* * *

Respýblıkaǵa belgili jýrnalıst Sovet Shımanbaev Qaraǵandy obly­synyń Aqtoǵaı aýdanyndaǵy áıgili Qyzylaraı taýyndaǵy Aqsorań shyńy­nyń eteginde týdy. Qyzylaraı taýy ataqty Kent, Qarqaraly taýlarymen jal­ǵasady. Alty alashtyń arysy Álı­han Bókeıhan, Jaqyp Aqbaev, Álim­han Ermekovtiń kindik qany tamǵan kıeli ólke ǵoı.

Sábeń aýylǵa jıi keletin. Áke-sheshe­siniń kózi barda Jińishkege at basyn burýdy bir sát te umytpaıtyn. 1970 jyl­dyń jazy. Bala kezimiz. Bir kúni shaı ústinde «Sport» gazetin qolyna ustap, oqyp otyrǵan Maǵuz aǵam:

– Sovettiń de aýylǵa at izin salatyn mezgili bolyp qaldy-aý, – dedi. Sóıtti de:

– «Sport» gazetine maqalasy jıi shy­ǵyp júr, jaqsy jýrnalıst, – dep bir qoıdy.

...Keıinnen bárin de túsindim. Taý bókterindegi Ospanǵaly aqsaqaldyń jalǵyz uly Sovet kóp keshikpeı «Lenın­shil jasqa» aýysty. Aǵaıym Maǵuz rýhanı jan dúnıesi baı adam bolatyn, gazet-jýrnaldarǵa kóptep jazylatyn. Men de qumarlana oqımyn. Armanym jýrnalıst bolý. «Lenınshil jastan» «Bul kúnde Tımýr trener» degen úlken ocherkti oqy­­­dym. Avtory Sovet Shımanbaev, qyzyq­paı gór. Kóp keshikpeı «SQ»-ǵa aýysypty, taǵy bir tartymdy ocherkin oqydym. Taqyryby «Gımalaıdyń kún súı­gen shyńdary bar». Meniń asyl aǵamen jaqyndyǵym osylaı bastalǵan-tyn.

Ospanǵaly ákemiz, sol úıdegi Rys­bala anamyz bar jıǵan-tergenin saqtap qoıady. Jaz ortasynda Sovet aǵanyń otbasymen elge kelýi dástúrge aınalǵan. Birde Sovet aǵanyń kelgenine ózim kýá boldym. Maǵuz aǵammen birge aýylda qarsy aldym. Jaqyn kelip sálem berdim. Aqquba óńdi, ádemi jigit aǵasy, sulý, kórkem kórindi maǵan. Anam Sa­qan, jeńgemiz Kúlásh Sovetke dep saq­taǵan semiz qoıyn soıyp, basyn úıtip, qonaqqa shaqyrdy. Sol kúni Sovet aǵa­nyń oń jaǵynda otyryp, biraz súısindim, qanattandym. Maǵuz aǵam ekeýi zamandas edi, uzaq áńgimelesti, syrlasty.

Ol 1938 jyly dúnıege kelgen.


Bir kezderi alaqandaı Aqtoǵaıdan shyqqan bes jýrnalıst-aqyn bir mezette «Egemen Qazaqstanda» istedi. Olar: osy Sábeń, Dáýitáli Stambekov, Abzal Bóken, Serǵazy Muhtarbekov, menshikti tilshi Baǵdat Mekeev edi. Olardyń barlyǵy da Sábeńdi aǵa tutty. 




* * *

Balqash qalalyq «Balqash óńiri» gazetiniń redaktory bolyp aıaqastynan taǵaıyndala qaldym. Buryn bas re­daktorlyqqa talas-tartys shıelenisti bolatyn. Oryn bos tur, usyndy, kelistim. Kóp uzamaı Sovet aǵa keldi Almatydan. Kabınetimde birinshi bolyp quttyqtady. Ekinshi bir arnaıy kelip quttyqtaǵan oqymysty aǵam Tóleýqadyr Toqtamysov edi.

– Qoǵamdy túzeımin dep kúıip ketip júrme. Bılik te, gazet te ustaranyń júzi, abaı bol. Gazetiń jaqsy bolýy úshin talantty jýrnalısterdi janyńa jına, jaqyn tart, – dedi.

Aǵanyń aıtqan aqyl-keńesin shama-sharqym kelgenshe isteýge tyrystym.

* * *

Aǵanyń bedeli taýdaı boldy. Jaryq­tyq, «SQ»-nyń arqasy ǵoı dep otyratyn. О́zi de kópshil, ashyq-jarqyn edi. Jazǵan kósemsózdik materıaldaryn kitap etip shyǵardy. Ákesi Ospanǵaly Uly Otan soǵysyna qatysqan. Jurtshylyq Shıme­keńdi Toqyraýyn Aq bıdaıynyń atasy deıtin.

Mektepti bitirgennen keıin Aqtoǵaı aýdandyq «Qyzyl tý» gazetine túrli taqyrypta maqala jazady. Osy gazetke qyzmetke qabyldanady, kitaphanashy bolyp eńbek etedi. Arman qýyp Almatyǵa keledi. Qazaqtyń S.M.Kırov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıs­tıka fakýltetine túsip, oıdaǵydaı bitirip shyǵady. Sóıtip jýr­nalıstik eńbek jolyn respýblıkalyq «Sport» gazetinen bastaıdy. Jaqsy aǵa sport taqyrybynda túrli-túrli máselelerdi kóterdi, aýyl sportynyń jandanýyna basa nazar aýdardy. О́zi de sportpen únemi, udaıy shuǵyldanatyn. Al 1960 jyldardyń sońyna taman «Lenınshil jas» gazetiniń sol kezdegi bas redaktory, qoǵam qaıratkeri, belgili jazýshy Sherhan Murtaza Sovet aǵany óz redaksııasyna shaqyryp, sport bólimin basqarýdy usynady.

* * *

Aqtoǵaıdan shyqqan tuńǵysh kásibı jýrnalıst Sovet Shımanbaıdyń esimin este qaldyrý úshin nendeı áreket jasalyp jatyr? Ázirshe, túk te joq. Bizdiń patsha kóńil aıtady. Sábeń eńbek jolyn kitaphanashy bolyp bastady ǵoı. Olaı bolsa aýdan ortalyǵyndaǵy, nemese Shabanbaı bı aýylyndaǵy kitap­­hanaǵa Sovet Shımanbaı esimi beril­se tipten jarasyp-aq keter edi. Bul usynysymyzdy aýdandyq mádenıet salasynyń basshylary qoldaıdy, nazardan tys qaldyrmaıdy degen oıdamyz.

Shabanbaı bı aýyly Sábeńniń kin­dik qany tamǵan ataqonysy. El ara­­sy­­nan shyqqan osyndaı jaqsy men jaısań­dardy osy turǵyda este qaldyra alamyz.

Sábeń ár jyldary «Egemen Qazaq­stannyń» basshysy bolǵan Sapar Baıja­nov, Kórik Dúıseev, Ábish Kekilbaev, Sarbas Aqtaev, Nurlan Orazalın, Erju­man Smaıylov, Janbolat Aýpbaev sekil­di aǵa-inilerin qurmetpen atap otyratyn. Aıtys-tartysqa múlde aralas­paıtyn.

 – Sábeńmen qurdas edim, syrlas edim, aqkóńil bolatyn. Sonaý 1960-jyldarda bir úzim nandy bólip jedik. Qoly qalt etkende eldegi áke-sheshesine tartyp ketetin. Týǵan aýyly Aqtoǵaıdy óte-móte ystyq kórdi. Asqaqtata maqtaýdan jalyqpaıtyn. Shynynda da Aqtoǵaı maqtaýǵa turarlyq ólke ǵoı, – dep shat-shady­man kúı keshetin jýrnalıstıkanyń tarlanbozy Nurmuhan Orazbekov aǵa­myz.

Sábeń elge kelgen saıyn halqyna eńbegi sińgen aıaýly aǵasy Mákárim Nurjigitovtiń qara shańyraǵyna qaraı min­detti túrde at basyn buratyn, sálem berip, maýqyn basatyn. Aǵalardyń jara­sym­dy ázilderine san márte kýá boldyq.

– Sovet-aý, ana jazǵysh, qalamy júırik Nurıddın Mýftah qudamyzdy aýylǵa bir alyp kelseńshi, áńgimeleseıik, syı-qurmet kórseteıik, ádilet jolynda júrgen jigit qoı, jazǵany unaıdy, – dep otyratyn.

Sábeńniń úıindegi jeńgemiz batystyń qyzy bolatyn. Qarymdy jýrnalıst Nurıddın aǵamyz da batystan. Sábeń bul turǵyda abyz jazýshy, ǵulama Ábish Kekil­baev, talantty aqyn Jumeken Náji­medenov, ataqty fotojýrnalıst Sıez Básibekovpen qadirles, syılas boldy. Ony da kózimiz kórdi.

Bir kezderi alaqandaı Aqtoǵaıdan shyqqan bes jýrnalıst-aqyn bir mezette «Egemen Qazaqstanda» istedi. Olar: osy Sábeń, Dáýitáli Stambekov, Abzal Bóken, Serǵazy Muhtarbekov, menshikti tilshi Baǵdat Mekeev edi. Olardyń barlyǵy da Sábeńdi aǵa tutty.

Birde Almatydan telefon soqty.

– Sen, «Ortalyqtyń» Balqashtaǵy menshikti tilshisi emes pe ediń, bizdiń sol óńirdegi tilshimiz Maǵaýııa Sembaev oblystyq gazetke bas redaktor bolyp ketti. О́zi Qarqaralynyń jigiti, durys bala, – dep júrek lúpilin jetkizgen-tin.

Sol «durys balamen» aralas-qura­las­­­qanymyzǵa da jıyrma jyldan asyp barady.

* * *

Qazaq jýrnalıstıkasynda ózindik qoltańbasy bar Shımanbaıdyń Soveti jaıly qysqasha aıtpaǵymyz osy edi. Qadirles aǵanyń baqıǵa ketkenine biraz boldy. Taǵdyrdyń jazýyna ne shara, jeńgemiz Gúlim de kelmes saparǵa ketti. Sońynda Aryn, Arǵyn esimdi uldary qaldy. О́miriniń jalǵasy – nemereleri ósip jatyr.

«Men ǵoı, Shımanbaıdyń Soveti», de­gen bııazy únin árdaıym saǵynyp jú­re­min.

Kelmeske ketken asyl aǵalar-aı!


Oralbek JÚNISULY,

Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi

 Qaraǵandy oblysy


Sýrette: jýrnalıst Sovet Shımanbaı ómirlik jary Gúlimmen birge.


Sońǵy jańalyqtar

16 tamyzǵa arnalǵan valıýta baǵamy

Ekonomıka • Búgin, 09:47

16 tamyzǵa arnalǵa aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:38

1453 adam koronavırýstan jazylyp shyqty

Koronavırýs • Búgin, 09:06

Jigittermen kúsh synasqan arý

Ulttyq sport • Búgin, 08:43

Qytaıdan qalyp qoıdyq

Sport • Búgin, 08:42

Tabystary – 2 117 000 dollar

Sport • Búgin, 08:40

Sınsınnatıdegi týrnır bastaldy

Sport • Búgin, 08:38

Úzdik qurylysshylar marapattaldy

Qoǵam • Búgin, 08:37

Olımpıadadan keıingi oılar

Sport • Búgin, 08:35

Jarys qyzǵan shaǵyna jetti

Sport • Búgin, 08:34

Tehnopark tegin oqytady

Qoǵam • Búgin, 08:32

Balalarǵa arnalǵan startaptar

Qoǵam • Búgin, 08:30

Julynqurt laboratorııasy áshkerelendi

Aımaqtar • Búgin, 08:27

«Talgodaǵy» talan-taraj

Qoǵam • Búgin, 08:25

Shalǵaıdaǵylar shaǵym aıtady

Bilim • Búgin, 08:22

Jańa mektepter kóbeıedi

Bilim • Búgin, 08:20

Jalbyz ben jaýynqurt ósiredi

Qoǵam • Búgin, 08:17

Moıynqumda mańyzdy máseleler aıtyldy

Aımaqtar • Búgin, 08:13

Jańa Qazaqstan – sheteldikter kózimen

Saıasat • Búgin, 08:10

Qamystan óndirilgen qumsheker

Aımaqtar • Keshe

Erlikke toly eńbek

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar