Qoǵam • 16 Shilde, 2019

Otbasy múshelerin túgel tanıtyn dáriger

277 ret kórsetildi

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń Eýropalyq bıýrosy densaýlyq saqtaý salasynyń tıimdi qyzmet etý jolynda turǵyndarǵa alǵashqy dárigerlik-sanıtarlyq kómek kórsetetin jumysty ońtaılandyrý qazirgiden jemistirek járdem eter edi dep sanaıdy. О́ıtkeni aldyna kelgen pasıentti arnaıy maman-dárigerge qaralyp kelińiz dep joldama berýimen ýchaskelik terapevt kóbine dıspetcherge aınalyp, ózine bekitilgen aýmaqtaǵy adamdardyń densaýlyǵynyń jaıynan beıhabar qalyp jatady. Al jalpy praktıkadaǵy otbasylyq dárigerlik júıeniń artyqshylyǵy sol ol otbasy músheleriniń barlyǵyn tanyp, olardyń densaýlyǵyn qadaǵalap, jiti qarap otyrady.

Elorda jyldan-jylǵa qanatyn jaıyp, ósý qarqynyn tolastatar emes. Jyl saıyn qansha aýrýhana, emhana salynyp jatsa da, qaıda barsań da kezek kútip otyrǵan halyqty kóresiń. Qala halqy sanynyń artqany son­sha­lyq, qaıda kirseń de, bálkim ol dúken, bazar, oıyn-saýyq orny, teatr men Ha­lyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy bolar astanalyqtardyń deni sol jerge jınal­ǵandaı áser alasyń. Kóńil kóteretin oryndarda halyqtyń kóptigi jaqsy-aq, al «bas aýyryp, baltyry syzdap» qaralaıyn degen jan úshin kezek kútken ár sát sozylǵan saıyn júıkege syr berip, sál nársege «shyrt» ete qalady.

Al sol dárigerlik kezekke Qosshy, Úrker, О́ndiris tárizdi qala irgesindegi meken­derden kelip turyp kórińizshi. Máse­len, Baıqońyr aýdanyna kiretin О́ndiris turǵyn alabynyń turǵyn­dary­nyń sany 45 myńnan assa, Esil aýdany­na qarasty Úrkerde 20 myńnan astam, al Qosshyda 50 myńnan da kóp halyq turady eken. Bul – naqty tirkel­gen­der, al qanshama halyq esepke alynbaı da jatyr.

Qosshy turǵyndary Lesnaıa polıana atalatyn shaǵyn aýdannyń qur­qyltaıdyń uıasyndaı, dálizine eki adam qatar ótse soqtyǵyp qalarlyqtaı em­ha­­nasyna aǵylatyn. Shaǵyn aýdan­ǵa esep­telip, shaǵyndap salynǵan emhana­nyń esigine damyl bolmaı, kezek kútip otyratyn orny da, ózi de qurqyltaıdyń uıasyn kózge elestetin. Qanshama júıke juqaryp, pasıentter bir-birimen kezek úshin kerildesip te qalatyn.

«Salaýatty Astana» JShS dırektory Láıla Ishbaeva «Biz elordada alǵashqy bolyp kepildi medısınalyq járdem aıasynda alǵashqy dárigerlik-sanıtarlyq kómek kórsetetin jelini yqshamdaýdy qolǵa aldyq. 2012 jyly aldymen ony Úrker turǵyn alabyndaǵy otbasylyq emhananyń jumysynan bastadyq. Jalpy praktıkada emhanaǵa kelýshi pasıentterdiń 80 paıyzyna qajetti qyzmet túrleri negizinen birin­shi kezekte salqyn tııý, tumaý, t.b. aýrý­lar­dyń alǵashqy dıagnozyn qoıyp, eń­bek­ke jaramsyzdyq paraǵyn berý, júkti áıelderdi baqylaý, ımmýnızasııa, skrınıng júrgizý, dıspanserlik esep­tegi pasıentterdi baqylaý, qyzý kóteril­gende dárigerdi úıge shaqyrý tárizdi biraz jumystardy qamtıdy. Tek 20 paıy­zyna arnaıy zertteýdi qajet­si­ne­tin konsýltasııalyq-dıagnos­tıka­­lyq qyzmet túrleri kórsetiledi. Sonda emhana esigin ashqan 10 adamnyń 8-i ýchas­kelik terapevtiń aldynan qajetti kómegin alyp, al 2-eýi ǵana arnaıy ma­manǵa jiberiledi degen sóz. Al osyny esker­meýdiń saldarynan maman dári­gerge jazylýdyń ózi uzaqqa sozylyp, sátin salyp jazyldyń degenniń ózinde kire almaıtyndaı uzyn-sonar kezekke turý pasıentterdi qynjyltady. Jal­­py praktıkadaǵy ýchaskelik dári­ger qyzmeti mamandarǵa degen jeke konsýl­ta­sııalardyń qajettigin azaıtady. Aldyńǵy qatardaǵy, medısı­na­lyq kómektiń deńgeıi joǵary dáre­jede uıymdastyrylǵan elderdiń tájirı­besi­nen mundaı joldyń tıimdiligin kórip otyrmyz», deıdi.

Onyń aıtýynsha, medısına salasyna sıfrlandyrýdyń enýimen birge emha­nalardyń da jańa turpattaǵy qyzmet­ke kóshýi mańyzdy. Máselen, jaqyn­da Germanııada ótken joǵary tehnologııa­lardyń kórmesinde fonendoskoptyń qyzmetin atqaratyn, qan qysymy men qant mólsherin ólshep, qursaqtaǵy bala­nyń júrek soǵysyn tyńdaıtyn gadjet-telefondardyń jumysy tanysty­ryl­dy. Bul aqparattardyń barlyǵy ýchas­kelik dárigerge tikeleı túsip, tipti em­hanaǵa kelip tekserilýdiń qajettigin týdyr­maıdy. Pasıentterge kórsetiletin qyz­met­terdiń 50-60 paıyzy sıfrlandyrý arqyly vırtýaldy álem kómegimen júrip, keńestiń ózi vırtýaldy alynady.

Bul endi keleshek kúnniń enshisinde bolsa, qazirgi ýaqytta mobıldi jeliler qyzmetin paıdalaný otbasylyq emhanalar júıesinde qoldanyla bastapty. Mysaly otbasylyq emhanalarda arnaıy ýatsap jelisi arqyly «Aıaǵy aýyr áıelder», «Bir jasqa deıingi balalary barlar», «Qan qysymy barlar», «Qan­tty dıabetpen aýyratyndar» chat­tary ju­mys isteıdi. Kóptegen máse­le­ler osy chattyń kómegi arqyly ózdiginen sheshi­lip, qajetti keńester berilip jatyr deıdi mamandar.

Rasynda da kóptegen elderdiń qalyp­tas­qan júıesindegi dárigerlik táji­rı­bege qaraǵanda, alǵashqy jasalatyn kómektiń deńgeıi tómen bolǵan saıyn ári qaraıǵy pasıentti emdeý qıynǵa, ári qymbatqa túsip, jalpy densaýlyq saq­taý salasynyń tıimdiligin azaıta túsedi. Soǵan qarap, aldyńǵy qatardaǵy mem­le­ket­terdiń jalpy praktıkaǵa negizdil­gen otbasylyq dáriger qyzmetine kóbirek kóńil bólýiniń syry ashyla túsetin­deı. Mysaly, Reseı medısınasynda ýchas­kelik dárigerge qaralýshynyń 50 pa­ıy­zyna arnaıy mamandanǵan dáriger­lerge qaralýǵa joldama berilse, shetel­de pa­sıentterdiń 80 paıyzy ambýla­torııa­­lyq jaǵdaıda otbasylyq dáriger baqy­laýynda emdelip shyǵady eken. Biz­diń elimizdiń de kórsetkishi soltústik kór­shimizben shamalas.

Otbasylyq jalpy praktıkadaǵy dáriger qyzmeti keńes tusynda solaı atalmaǵanymen barlyq kómekti bir ózi atqaratyn aýyldyq dárigerdiń jumy­syn elestetkendeı. Jalǵyz dáriger balany da, úlkendi de qarap, qajettilik týǵanda syzdaýyq, shıqandy tilip tastap, tastaı qylyp baılap, áıel bosandyryp, mektep oqýshylarynyń tamaǵy men tisin sanasııalap, qasyndaǵy jalǵyz meıirgerimen vaksınasııalaýdy da atqaratyn.

Naryqtyq qatynastardaǵy medısına zamanǵa laıyqtala ózgerip, qajet­tilikke qaraı beıimdelýge jeteleıdi. Byl­tyr, №10 emhanadan bólinip «Jaǵalaý» otbasylyq emhanasy bolyp quryl­ǵan emdeý mekemesinde búginde 20 myń­ǵa jýyq eresek, 8 myńnan astam ba­la­lar tirkelgen. Otbasylyq aýrý­hana­nyń negizgi mindeti turǵyndarǵa neǵur­lym jaqyn ornalasyp, alǵashqy medısı­nalyq kómek kórsetý bolǵanymen munda turǵyndarǵa qolaılylyq úshin vak­sınasııa júrgizetin kabınet jasaq­talyp, flıýrografııa, rentgenge túsiretin mo­bıl­di kólikti shart boıynsha jylyna 3-4 ret shaqyrý júzege asyrylmaq. Sondaı-aq bıyl Aıtmatov kóshesinde ambýlatorly hırýrgııa ashý kózdelip otyr, onda hırýrg, okýlıst, otolarıngolog, gınekolog, travmatolog mamandar hırýrgııalyq shaǵyn operasııalardy jasamaq.

Byltyr qyrqúıekte Qosshy kentinde otbasylyq emhana esigin aıqara ashqan. Arnaıy emhanaǵa dep salynbasa da aýdandyq máslıhattyń depýtaty, isker áıel Sara Áıkenqyzy bıznesi úshin salǵan ǵımaratyn halyqtyń ıgiligine jaratý týraly sheshim qabyldapty. Bul qosshylyqtar úshin kádimgideı kómek boldy. Ýltradybystyq zertteý, balalar massajy bólmesi, kar­dıolog, nevropatolog, gınekolog, hırýrg, travmatolog syndy mamandary, oǵan qosa 6-7 oryndyq kúndizgi sta­sıonary bar ortalyq ashylǵaly qos­shy­lyqtardyń kóńilderi jaı. «Buryn qysylyp-qymtyrylyp Lesnaıa polıa­nanyń emhanasyna tyǵylatynbyz, endi eńsesi bıik, jańa ǵımaratta peıil­deri­men qyzmet istegisi keletin otbasy­lyq dári­gerlerge qaralamyz», dedi tur­ǵyndar. Esepte turǵan­darǵa memlekettik kepildik aıasynda sa­ty­latyn preparattardy beretin dár­i­hana jáne bar, jedel járdem qyzmeti jasaqtalǵan otbasylyq emhanaǵa kelý­shi­lerdiń kóńilderi toq. «Saǵat 8-den 12-ge deıin zerthanaǵa kelip analız tapsyramyz, burynǵydaı qalaǵa aqy­ly qyzmetke júginýimiz azaıdy. Janyń­da dáriger tursa, aqy tólep dári­gerge baryp nemiz bar. Bul bir úlken kómek bol­dy», – deıdi turǵyndar. «О́z kenti­miz­diń turǵyndarynan basqa Taıtóbe, Qyzyl­sýat halqy da bizge qaralady. Jańa ǵımarat degenmen bizdiń qazirgi otyrǵan ornymyz tıptik emhana emes. Ázirge depýtattyń myrzalyǵynyń arqa­synda elge medısınalyq qyzmet kórse­tý­demiz. Otbasylyq emhana júıesiniń artyqshylyǵy sol, biz úshin bári kóz aldymyzda. Otbasynda aýa arqyly taralatyn vırýsty ınfeksııamen bala aýyrdy ma, artynan úlkeni de aýyrady, úlken emhanalarda pedıatr balany ǵana qaraıdy da, eresekter nazardan tys qalady. Al bizde olaı emes, alǵashynda otbasylyq jalpy prak­tı­kadaǵy dáriger degenge mamandyǵym pedıatr bolǵandyqtan eresekterdi qalaı qaraı­myn dep qarsy bolyp edim. Sóıtsem, qatelesken ekenmin, jal­py praktıkadaǵy otbasylyq dári­ger jumysy áýlet úshin áldeqaıda tıim­direk», deıdi «Qosshy» otbasylyq emha­na­nyń meńgerýshisi Baqytkúl Baıekeeva.

Jalpy praktıkadaǵy dárigerlerdiń kómegine júgingen qala turǵyndarynyń da, mamandardyń da pikirine súıensek, otbasylyq emhanalardyń keleshegi zor tárizdi. Qala halqy alystan arbalaǵansha jandarynan tabylatyn, otbasy múshe­lerin tegis tanyp, jyp-jyly qarym-qatynas ornatqan otbasylyq dárigerdi qolaıly kóretindeı.

Sońǵy jańalyqtar

Omıkron álemniń 20 memleketinen tabyldy

Koronavırýs • Búgin, 00:00

Altaı úzdikteri anyqtaldy

Aımaqtar • Keshe

Bir oblys «qyzyl» aımaqta tur

Koronavırýs • Keshe

Uly dala muralary

Elorda • Keshe

Eki júlde – «egemendikterde»

Egemen Qazaqstan • Keshe

Tbılısıde top jardy

Sport • Keshe

Kardıng shabýyly

Qoǵam • Keshe

Uqsas jańalyqtar