Elorda jyldan-jylǵa qanatyn jaıyp, ósý qarqynyn tolastatar emes. Jyl saıyn qansha aýrýhana, emhana salynyp jatsa da, qaıda barsań da kezek kútip otyrǵan halyqty kóresiń. Qala halqy sanynyń artqany sonshalyq, qaıda kirseń de, bálkim ol dúken, bazar, oıyn-saýyq orny, teatr men Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy bolar astanalyqtardyń deni sol jerge jınalǵandaı áser alasyń. Kóńil kóteretin oryndarda halyqtyń kóptigi jaqsy-aq, al «bas aýyryp, baltyry syzdap» qaralaıyn degen jan úshin kezek kútken ár sát sozylǵan saıyn júıkege syr berip, sál nársege «shyrt» ete qalady.
Al sol dárigerlik kezekke Qosshy, Úrker, О́ndiris tárizdi qala irgesindegi mekenderden kelip turyp kórińizshi. Máselen, Baıqońyr aýdanyna kiretin О́ndiris turǵyn alabynyń turǵyndarynyń sany 45 myńnan assa, Esil aýdanyna qarasty Úrkerde 20 myńnan astam, al Qosshyda 50 myńnan da kóp halyq turady eken. Bul – naqty tirkelgender, al qanshama halyq esepke alynbaı da jatyr.
Qosshy turǵyndary Lesnaıa polıana atalatyn shaǵyn aýdannyń qurqyltaıdyń uıasyndaı, dálizine eki adam qatar ótse soqtyǵyp qalarlyqtaı emhanasyna aǵylatyn. Shaǵyn aýdanǵa eseptelip, shaǵyndap salynǵan emhananyń esigine damyl bolmaı, kezek kútip otyratyn orny da, ózi de qurqyltaıdyń uıasyn kózge elestetin. Qanshama júıke juqaryp, pasıentter bir-birimen kezek úshin kerildesip te qalatyn.
«Salaýatty Astana» JShS dırektory Láıla Ishbaeva «Biz elordada alǵashqy bolyp kepildi medısınalyq járdem aıasynda alǵashqy dárigerlik-sanıtarlyq kómek kórsetetin jelini yqshamdaýdy qolǵa aldyq. 2012 jyly aldymen ony Úrker turǵyn alabyndaǵy otbasylyq emhananyń jumysynan bastadyq. Jalpy praktıkada emhanaǵa kelýshi pasıentterdiń 80 paıyzyna qajetti qyzmet túrleri negizinen birinshi kezekte salqyn tııý, tumaý, t.b. aýrýlardyń alǵashqy dıagnozyn qoıyp, eńbekke jaramsyzdyq paraǵyn berý, júkti áıelderdi baqylaý, ımmýnızasııa, skrınıng júrgizý, dıspanserlik eseptegi pasıentterdi baqylaý, qyzý kóterilgende dárigerdi úıge shaqyrý tárizdi biraz jumystardy qamtıdy. Tek 20 paıyzyna arnaıy zertteýdi qajetsinetin konsýltasııalyq-dıagnostıkalyq qyzmet túrleri kórsetiledi. Sonda emhana esigin ashqan 10 adamnyń 8-i ýchaskelik terapevtiń aldynan qajetti kómegin alyp, al 2-eýi ǵana arnaıy mamanǵa jiberiledi degen sóz. Al osyny eskermeýdiń saldarynan maman dárigerge jazylýdyń ózi uzaqqa sozylyp, sátin salyp jazyldyń degenniń ózinde kire almaıtyndaı uzyn-sonar kezekke turý pasıentterdi qynjyltady. Jalpy praktıkadaǵy ýchaskelik dáriger qyzmeti mamandarǵa degen jeke konsýltasııalardyń qajettigin azaıtady. Aldyńǵy qatardaǵy, medısınalyq kómektiń deńgeıi joǵary dárejede uıymdastyrylǵan elderdiń tájirıbesinen mundaı joldyń tıimdiligin kórip otyrmyz», deıdi.
Onyń aıtýynsha, medısına salasyna sıfrlandyrýdyń enýimen birge emhanalardyń da jańa turpattaǵy qyzmetke kóshýi mańyzdy. Máselen, jaqynda Germanııada ótken joǵary tehnologııalardyń kórmesinde fonendoskoptyń qyzmetin atqaratyn, qan qysymy men qant mólsherin ólshep, qursaqtaǵy balanyń júrek soǵysyn tyńdaıtyn gadjet-telefondardyń jumysy tanystyryldy. Bul aqparattardyń barlyǵy ýchaskelik dárigerge tikeleı túsip, tipti emhanaǵa kelip tekserilýdiń qajettigin týdyrmaıdy. Pasıentterge kórsetiletin qyzmetterdiń 50-60 paıyzy sıfrlandyrý arqyly vırtýaldy álem kómegimen júrip, keńestiń ózi vırtýaldy alynady.
Bul endi keleshek kúnniń enshisinde bolsa, qazirgi ýaqytta mobıldi jeliler qyzmetin paıdalaný otbasylyq emhanalar júıesinde qoldanyla bastapty. Mysaly otbasylyq emhanalarda arnaıy ýatsap jelisi arqyly «Aıaǵy aýyr áıelder», «Bir jasqa deıingi balalary barlar», «Qan qysymy barlar», «Qantty dıabetpen aýyratyndar» chattary jumys isteıdi. Kóptegen máseleler osy chattyń kómegi arqyly ózdiginen sheshilip, qajetti keńester berilip jatyr deıdi mamandar.
Rasynda da kóptegen elderdiń qalyptasqan júıesindegi dárigerlik tájirıbege qaraǵanda, alǵashqy jasalatyn kómektiń deńgeıi tómen bolǵan saıyn ári qaraıǵy pasıentti emdeý qıynǵa, ári qymbatqa túsip, jalpy densaýlyq saqtaý salasynyń tıimdiligin azaıta túsedi. Soǵan qarap, aldyńǵy qatardaǵy memleketterdiń jalpy praktıkaǵa negizdilgen otbasylyq dáriger qyzmetine kóbirek kóńil bólýiniń syry ashyla túsetindeı. Mysaly, Reseı medısınasynda ýchaskelik dárigerge qaralýshynyń 50 paıyzyna arnaıy mamandanǵan dárigerlerge qaralýǵa joldama berilse, shetelde pasıentterdiń 80 paıyzy ambýlatorııalyq jaǵdaıda otbasylyq dáriger baqylaýynda emdelip shyǵady eken. Bizdiń elimizdiń de kórsetkishi soltústik kórshimizben shamalas.
Otbasylyq jalpy praktıkadaǵy dáriger qyzmeti keńes tusynda solaı atalmaǵanymen barlyq kómekti bir ózi atqaratyn aýyldyq dárigerdiń jumysyn elestetkendeı. Jalǵyz dáriger balany da, úlkendi de qarap, qajettilik týǵanda syzdaýyq, shıqandy tilip tastap, tastaı qylyp baılap, áıel bosandyryp, mektep oqýshylarynyń tamaǵy men tisin sanasııalap, qasyndaǵy jalǵyz meıirgerimen vaksınasııalaýdy da atqaratyn.
Naryqtyq qatynastardaǵy medısına zamanǵa laıyqtala ózgerip, qajettilikke qaraı beıimdelýge jeteleıdi. Byltyr, №10 emhanadan bólinip «Jaǵalaý» otbasylyq emhanasy bolyp qurylǵan emdeý mekemesinde búginde 20 myńǵa jýyq eresek, 8 myńnan astam balalar tirkelgen. Otbasylyq aýrýhananyń negizgi mindeti turǵyndarǵa neǵurlym jaqyn ornalasyp, alǵashqy medısınalyq kómek kórsetý bolǵanymen munda turǵyndarǵa qolaılylyq úshin vaksınasııa júrgizetin kabınet jasaqtalyp, flıýrografııa, rentgenge túsiretin mobıldi kólikti shart boıynsha jylyna 3-4 ret shaqyrý júzege asyrylmaq. Sondaı-aq bıyl Aıtmatov kóshesinde ambýlatorly hırýrgııa ashý kózdelip otyr, onda hırýrg, okýlıst, otolarıngolog, gınekolog, travmatolog mamandar hırýrgııalyq shaǵyn operasııalardy jasamaq.
Byltyr qyrqúıekte Qosshy kentinde otbasylyq emhana esigin aıqara ashqan. Arnaıy emhanaǵa dep salynbasa da aýdandyq máslıhattyń depýtaty, isker áıel Sara Áıkenqyzy bıznesi úshin salǵan ǵımaratyn halyqtyń ıgiligine jaratý týraly sheshim qabyldapty. Bul qosshylyqtar úshin kádimgideı kómek boldy. Ýltradybystyq zertteý, balalar massajy bólmesi, kardıolog, nevropatolog, gınekolog, hırýrg, travmatolog syndy mamandary, oǵan qosa 6-7 oryndyq kúndizgi stasıonary bar ortalyq ashylǵaly qosshylyqtardyń kóńilderi jaı. «Buryn qysylyp-qymtyrylyp Lesnaıa polıananyń emhanasyna tyǵylatynbyz, endi eńsesi bıik, jańa ǵımaratta peıilderimen qyzmet istegisi keletin otbasylyq dárigerlerge qaralamyz», dedi turǵyndar. Esepte turǵandarǵa memlekettik kepildik aıasynda satylatyn preparattardy beretin dárihana jáne bar, jedel járdem qyzmeti jasaqtalǵan otbasylyq emhanaǵa kelýshilerdiń kóńilderi toq. «Saǵat 8-den 12-ge deıin zerthanaǵa kelip analız tapsyramyz, burynǵydaı qalaǵa aqyly qyzmetke júginýimiz azaıdy. Janyńda dáriger tursa, aqy tólep dárigerge baryp nemiz bar. Bul bir úlken kómek boldy», – deıdi turǵyndar. «О́z kentimizdiń turǵyndarynan basqa Taıtóbe, Qyzylsýat halqy da bizge qaralady. Jańa ǵımarat degenmen bizdiń qazirgi otyrǵan ornymyz tıptik emhana emes. Ázirge depýtattyń myrzalyǵynyń arqasynda elge medısınalyq qyzmet kórsetýdemiz. Otbasylyq emhana júıesiniń artyqshylyǵy sol, biz úshin bári kóz aldymyzda. Otbasynda aýa arqyly taralatyn vırýsty ınfeksııamen bala aýyrdy ma, artynan úlkeni de aýyrady, úlken emhanalarda pedıatr balany ǵana qaraıdy da, eresekter nazardan tys qalady. Al bizde olaı emes, alǵashynda otbasylyq jalpy praktıkadaǵy dáriger degenge mamandyǵym pedıatr bolǵandyqtan eresekterdi qalaı qaraımyn dep qarsy bolyp edim. Sóıtsem, qatelesken ekenmin, jalpy praktıkadaǵy otbasylyq dáriger jumysy áýlet úshin áldeqaıda tıimdirek», deıdi «Qosshy» otbasylyq emhananyń meńgerýshisi Baqytkúl Baıekeeva.
Jalpy praktıkadaǵy dárigerlerdiń kómegine júgingen qala turǵyndarynyń da, mamandardyń da pikirine súıensek, otbasylyq emhanalardyń keleshegi zor tárizdi. Qala halqy alystan arbalaǵansha jandarynan tabylatyn, otbasy múshelerin tegis tanyp, jyp-jyly qarym-qatynas ornatqan otbasylyq dárigerdi qolaıly kóretindeı.
