Kóp degenimiz – búgingi tilmen aıtqanda, kópshilik, qoǵam. Sosıalızm noqtasyn sypyryp tastaǵan soń Qazaqstan qoǵamy azamattyq sektordy damytýda eleýli joldan ótti. Búginde elimizde ár salada úni bar úkimettik emes uıymdar qalyptasty hám turaqty qyzmet etedi. Onyń qatarynda túrli qoǵamdyq birlestikter, qaýymdastyqtar, qorlar barsha áleýmettik máselelerdi qozǵap, atqarýshy bılikke syndarly joldy nusqap keledi. Sol sııaqty saıası partııalar men árqıly bastamalar negizinde eńbek etetin qozǵalystar jumysy da túrli deńgeıdegi belsendilikke ıe. Endi osy qoǵamdyq uıymdardyń ókilderin bir maqsatqa jumyldyratyn ortaq alań retinde Memleket basshysynyń Jarlyǵymen qurylǵan Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi jumys istemek. Bul – qazaqstandyq azamattyq qoǵamnyń jańa kezeńiniń bastaýy.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev saılaýaldy úgit-nasıhat jumystary barysynda óńir-óńirdi aralap, halyqtyń jaı-kúıimen etene tanysqanyn, qoǵamdaǵy tolǵandyrǵan problemalarǵa tolyq qanyqqanyn málimdedi. Azamattardyń barlyq jerde ádildik ornaýyn qalaıtynyn qaperge alǵan Memleket basshysy túrli saıası jáne qoǵam qaıratkerlerinen kelip túsken qundy usynystardy, bastamalardy óz jumysynda mindetti túrde eskeretinin aıtty. Bul sózine is júzinde Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi dálel bolmaq. Atalǵan keńes «ártúrli pikir – birtutas ult» degen ıdeıaǵa negizdeledi. Iаǵnı, pikirler alýandyǵy alaýyzdyq týdyrmaı, kerisinshe aýyzbirlikke bastap, ár azamattyń kózqarasy men ustanymyn bir maqsat, bir múdde tóńireginde toqaılastyrady.
Memleket basshysynyń 17 shildedegi Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń erejesi men quramyn bekitý týraly Jarlyǵynda osy Keńestiń baǵyty aıqyndalyp, jumysy birshama júıelendi. Eń aldymen, Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti janyndaǵy konsýltatıvtik-keńesshi organ bolyp sanalatynyn aıtý kerek. Keńestiń bul mártebesi memlekettik baǵdarlamalardy júzege asyrý jumysynda saıası reformalar, áleýmettik, ekonomıkalyq sheshimder jasaýda aıtarlyqtaı mańyzdy ekenin aıǵaqtaıdy. О́ıtkeni Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan Prezıdenti qyzmetine resmı kirisý rásiminde Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi saılaýaldy tuǵyrnamasyn júzege asyrýdyń taqyryptyq josparyn daıyndaýǵa septigin tıgizetinin atap ótken edi. Ulttyq keńes qyzmetiniń negizgi maqsaty – jurtshylyqtyń, saıası partııalardyń, azamattyq qoǵamnyń ókilderimen keńinen talqylaý negizinde memlekettik saıasattyń ózekti máseleleri boıynsha usynystar men usynymdar tujyrymdaý. Keńes qyzmetinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasy, zańdary, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń aktileri, ózge de normatıvtik-quqyqtyq aktiler, sondaı-aq osy ereje basshylyqqa alynady. Sonymen qatar tujyrymdamalardyń, memlekettik baǵdarlamalar men normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń jobalaryna qoǵamdyq saraptama júrgizý, jurtshylyqtyń, azamattyq qoǵamnyń pikirin eskere otyryp mańyzdy strategııalyq problemalardy qaraý, taraptar arasynda syndarly dıalogty qamtamasyz etý Keńestiń negizgi mindetterine kiredi.
Ulttyq keńestiń quramy Tóraǵadan, Tóraǵa orynbasarynan, múshelerinen jáne hatshydan turady. Keńeske Prezıdenttiń ózi tóraǵalyq etedi. Keńestiń quramy jalpy 42 adamnan jasaqtaldy. Olardyń qatarynda kópshilikke attary málim saıası partııalardyń, oppozısııalyq uıymdardyń, jańa qalyptasyp kele jatqan azamattyq qozǵalystardyń ókilderi, qoǵam qaıratkerleri, sarapshylar jáne quqyq qorǵaý ókilderi bar. Keńes otyrysyna qatysatyn alqaly toptyń qatary munymen shektelmeı, Tóraǵanyń sheshimi boıynsha respýblıkalyq jáne jergilikti deńgeıdegi qoǵamdyq keńesterdiń ókilderi, sondaı-aq ózge de adamdar engizilýi múmkin. Buǵan qosa Tóraǵanyń uıǵarymymen Keńestiń otyrystaryna Ulttyq keńestiń músheleri bolyp tabylmaıtyn laýazymdy adamdar, sondaı-aq qoǵamdyq uıymdardyń, buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi qatysa alady.
Qoǵamnyń túrli salasynda halyqty tolǵandyratyn júrgen máselelerdi udaıy kóterip júrgen, ózindik oı-pikirleri qalyptasqan, kópshiliktiń senimine ıe bolǵan azamattar eldi damytýǵa baǵyttalǵan jumystardy jańǵyrtýǵa qarqyn qosatyn Keńeske múshe boldy. Olardyń bir toby áleýmettik baǵyttaǵy máselelerdi qaýzap, bilim berý, densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy olqylyqtardy oıyp turyp kórsetip júrse, endi birqatary aýyldardyń áleýetin arttyryp, qarapaıym halyqtyń ál-aýqatyn kóterýdi, jastardy serpindi qoldaýdy suraıdy. Sondaı-aq Keńes quramynan ekonomıkany damytý, ınfraqurylymdy jaqsartý turǵysynda tıimdi usynystaryn bildirip júrgen belgili sarapshylar men quqyq qorǵaý salasyn qatty synǵa alyp, oıyn ashyq jetkizetin zańgerler de tabylady. Jalpy, Keńes quramynda qoǵamnyń barlyq salasynyń ókilderi qamtyldy. Olardyń kóbi buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jeliler arqyly ózderiniń qandaı máselelerdi kóterip, qaı taqyryptarda sóz qozǵaıtynyn jarııa túrde málimdedi. Sondyqtan Ulttyq keńestiń sheshimderimen qoǵam damýynyń jekelegen salalary boıynsha jumys toptary qurylýy múmkin. Bul Keńes jumysyndaǵy aıtylatyn problemalar men usynystardy júıe-júıesimen retteýge, sodan soń ortaq sheshim shyǵarýǵa múmkindik beredi.
Jarlyqta kórsetilgen erejege sáıkes Ulttyq keńestiń músheleri Keńestiń jumys jospary, otyrystarynyń kún tártibi men máselelerdi talqylaý tártibi boıynsha usynystar engizýge, Keńes basqosýlarynyń materıaldaryn, onyń sheshimderiniń jobalaryn daıyndaýǵa qatysýǵa, qaralatyn máselelerdi qoǵamda talqylaýǵa jáne túsindirýge quqyly. Sondaı-aq Ulttyq keńestiń músheleri ózderiniń ókilettikterin basqa adamdarǵa berýge quqyǵy joq. Ulttyq keńestiń múshelerinde Memleket basshysy qol qoıǵan arnaıy kýálik bolady.
Keńestiń jumys jospary jobasynyń ázirlenýi Ulttyq keńes hatshysynyń jaýapkershiliginde bolady. Bul qyzmetti Prezıdent keńesshisi Erlan Qarın atqarady. Ol Ulttyq keńes otyrystarynyń kún tártibi jobasyn jasaıdy, jıyn materıaldarynyń, sondaı-aq hattamalyq sheshimder jobalarynyń daıyndalýyn uıymdastyrady, Keńes múshelerine kezekti otyrystyń ótetin orny, ýaqyty jáne kún tártibi týraly habarlaıdy, olardy qajetti materıaldarmen ýaqtyly qamtamasyz etedi, jekelegen jumys túrlerin oryndaý úshin sarapshylardy, ǵalymdardy jáne mamandardy belgilengen tártipte tartady, óńirlerde kóshpeli konsýltatıvtik keńester ótkizedi, Tóraǵanyń tapsyrmalary boıynsha ózge ókilettikterdi júzege asyrady.
Atalǵan Jarlyqtyń jaı-japsary baıandalǵan Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń alańynda ótken baspasóz konferensııasynda Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń hatshysy keńestiń alǵashqy otyrysy shamamen tamyz aıynyń 20-syna qaraı ótedi dep josparlanyp otyrǵanyn málimdedi. Keńes quramynyń osy basqosýynda memleket pen qoǵam arasyndaǵy kópir bolatyn alańnyń aldaǵy jumys baǵyttary men kún tártibi belgili bolady. Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń erejesin jáne quramyn bekitý týraly Jarlyqta «Ulttyq keńestiń otyrystary qajettigine qaraı ótkiziledi, biraq jylyna úsh retten jıi ótkizilmeıdi» dep kórsetilgen. Keńestiń otyrystary jalpy plenarlyq jáne taqyryptyq bolyp bólinedi. Ulttyq keńestiń otyrysynda músheleriniń jalpy sanynyń keminde jartysy qatyssa, onyń quqyqtyq kúshi bar dep esepteledi. Basqosýǵa qatysyp otyrǵan músheleriniń daýys berýi arqyly jalpy sanynyń kópshilik daýysymen Keńestiń sheshimderi qabyldanady. Otyrysqa qatysýshylardyń daýystary teń bolǵan jaǵdaıda Tóraǵanyń daýsy sheshýshi bolyp tabylady. Tóraǵa jekelegen máseleler boıynsha sheshimder qabyldaýdyń ózge tártibin óziniń qalaýynsha belgileýge quqyly. Ulttyq keńestiń sheshimderi Tóraǵa qol qoıatyn hattamamen resimdeledi. Ulttyq keńestiń usynymdaryn alǵan memlekettik organdar, sondaı-aq qoǵamdyq birlestikter olardy qaraıdy jáne qabyldanǵan sheshimder týraly Ulttyq keńeske Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártipte habarlaıdy. Ulttyq keńeste talqylanatyn memlekettik saıasattyń ózekti máseleleri men qabyldanǵan sheshimder jurtshylyqtyń nazaryna buqaralyq aqparat quraldary arqyly jetkiziledi, sondaı-aq áleýmettik jelilerde kórinis tabady.
Ashyqtyq pen ádildik – azamattyq qoǵam qurýdyń alǵysharty. Qoǵamdaǵy ózekti máselelerdi aıqyn kórip otyrǵanyn aıtqan Prezıdenttiń ózi tóraǵalyq etetin Keńestiń quramy oıy azat, tanymy tereń, eldik máselelerden beıtarap qalmaıtyn azamattarmen tolyqty. Sondyqtan Memleket basshysynyń bastamasymen qurylǵan Ulttyq keńes bılik pen halyqtyń arasynda senim ornatyp, bir maqsatqa birikken berik baılanysty nyǵaıta túsedi dep úmittenemiz.
Sarapshylar pikiri
Jánibek QOJYQ, qoǵam qaıratkeri, Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń múshesi:
– Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi – bılik pen halyqtyń arasyndaǵy altyn kópir bolady dep senemin. Oǵan úlken úmit artyp otyrmyz. Sol Keńestiń quramyna kirgennen keıin memleketke de, halyqqa da tıimdi, mańyzdy máselelerdi, jobalardy usynyp ári talqylap, kóptegen bastamalardyń qolǵa alynýyna qajetti usynystardy berýge shamamyz kelgenshe atsalysamyz. Bastalǵaly jatqan isimiz sátti bolady degen senimim bar.
Rahym OShAQBAEV, «Talap» qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń dırektory, Nur Otan partııasy Saıası keńesiniń múshesi, Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń múshesi:
– Prezıdent qurǵan Ulttyq qoǵamdyq senim keńesine memleket pen qoǵam úlken senim artyp otyr. Ulttyq keńeske elimizdiń aldaǵy saıası-ekonomıkalyq jańǵyrýynyń negizi retinde úmit júkteldi. Onyń jumysy barlyǵymyz úırengendeı saıası, áleýmettik jáne ekonomıkalyq dep júıelenýi múmkin. Biz Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qatysty paıdaly bastamalar engizemiz dep úmittenemiz. Qazir birqatar naqty usynym ázirlep jatyrmyz, ony qoǵamdyq talqylaýǵa shyǵaryp, saraptamalyq toptardy iske qosqymyz keledi. Keıin halyqtyń qoldaýyna ıe bolǵan bastamalardy Ulttyq keńes qaraýyna shyǵaramyz. Sondyqtan óte belsendi jumysqa daıyndalyp jatyrmyz.
Raýan KENJEHANULY, «Ulttyq aýdarma bıýrosy» qoǵamdyq qorynyń atqarýshy dırektory, Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń múshesi:
– Ulttyq keńes memleket pen qoǵam arasynda dáneker bolatyn qoǵamdyq uıym retinde qurylǵandyqtan, Keńes quramyndaǵy barlyq áriptesterim úshin bul – úlken jaýapkershilik. Aldymen qoǵam men osy Keńes quramynda bolýǵa laıyq kórgen orta aldyndaǵy jaýapkershilik ekenin eskergen jón. Sol sebepti qoǵamdaǵy túrli toptardyń múddesi, solardyń kókeıkesti máselesi men kóńilderi tolmaǵan jaǵdaılardy bılikke jetkizip qana qoımaı, onyń ornyn toltyrýdyń durys amaldaryn qarastyrýǵa bul Keńestiń tolyq múmkindigi bar dep oılaımyn.
Keńes músheleriniń kóbisi istiń jónin biletin azamattar. Jaı ǵana ne isteý keregin aıtyp qoımaı, retin kórsete alatyn adamdar. Maman retinde túrli bastamalarda boı kórsetip, naqty nátıjege jetip júrgender kóp. Áleýmettik jobalar men qoǵamdyq bastamalardy kóterip júrgen, sońynan jastar ergen, ıntellektýal, pikirine qulaq asatyn mamandar Keńes músheleriniń arasynda barshylyq. Naqty ekonomıkalyq, áleýmettik jobalardy iske asyryp júrgen kásipkerler de az emes. Bul toptyń naqty nátıje berý múmkindigi zor dep oılaımyn. Ýaqyt óte Ulttyq keńes te azamattyq qoǵamnyń mańyzdy bólshegine aınalatynyna senimim mol. Qoǵam men memleket arasynda tıimdi dıalog quryp, túıtkildi máselelerdi der kezinde bilip, tipti aldyn ala boljaı alyp, oǵan qajetti naqty sharalarǵa ýaqtyly kirisse, ekonomıkalyq makro kórsetkishterdi qarapaıym halyqtyń ómir sapasyna aınaldyrsa jaqsy bolar edi. Qurylyp otyrǵan Ulttyq keńes keleshekte qoǵam men memleket arasyndaǵy pikir almasýdyń tıimdi ári turaqty jumys isteıtin alańyna aınalsa degen tilegim bar. Tek qoǵamdyq máselelermen toqtap qalmaı, elimizdiń damýyna jol ashatyn júıeli ózgeristerge bastamashy bolsa dep oılaımyn. О́zim bilim berý salasynda qyzmet etkendikten, bul júıege de keıbir bastamalardy engizý kerek dep esepteımin. Sebebi qoǵamdaǵy keıbir máselelerdiń ózegi men sheshý tetikteri bilim júıesinen bastaý alady. Sondyqtan bul Keńestiń jumysy jemisti bolady dep senemin.
Danııar ÁShIMBAEV, qoǵam qaıratkeri, saıasattanýshy, Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń múshesi:
– О́zińe de qatysy bar Prezıdent sheshimi týraly oıyńdy aıtý qıyn eken. Meniń bilýimshe, bul Keńeske júzdegen adamnyń esimi usynylyp, talqyǵa túsken. Biraq olardyń bárin Ulttyq keńes quramyna qossa, jumys júıesiz bolar edi. Elimizdiń qoǵamdyq-saıası damý máselelerin talqylaıtyn kásibı dıalog alańyna aınalatyn Keńes quramynyń shaǵyn bolýy anaǵurlym tıimdi. Ulttyq keńes quramy men jumysyn, atqaratyn qyzmetin synaýshylar az bolmasy anyq. Bul da oryndy.
Qazirgi ýaqytta minsiz qurylymdy jasaý múmkin emes, biraq tańdalǵan tulǵalar alýan túrli pikirdi ortaǵa sala alady. Jarlyqtaǵy tizimde beıtanys adam joq. Bılikke berilgen adamdar da az. Pikirtalastan aqıqat týmasa da soǵan jaqyn bolýy múmkin.
Bılik qoǵamdy tyńdaýǵa daıyn, al Ulttyq qoǵamdyq senim keńesin qurý saıası reforma jasaýǵa, bılik-qoǵam dıalogyn damytýǵa jáne qabyldanatyn sheshim sapasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi.
Azamathan ÁMIRTAEV, «Baıtaq bolashaq» ekologııalyq alıansy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti, Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń múshesi:
– Ulttyq qoǵamdyq senim keńesin qurý búgingi tańda eń qajetti sheshim edi. О́ıtkeni bılik pen halyq arasynda dıalog bolatyndaı alań joq bolatyn. О́zim ekologııalyq máselelerdi kóterip júrgendikten, osy baǵytty jalǵastyramyn degen oıdamyn. Sonymen birge qoǵamdyq uıymdardy memleketti basqarý isine aralastyrý da jolǵa qoıylady degen úmitim bar. 30 maýsymda ótkizilgen ruqsat etilgen sherý nátıjesinde qabyldanǵan rezolıýsııany Prezıdent Ákimshiligine tapsyrǵan bolatynbyz. Ulttyq keńes múshesi retinde kórsetilgen máselelerge qatysty tıisti sharalardyń qolǵa alynýyn qadaǵalaımyz.
