Aımaqtar • 29 Shilde, 2019

Aýaǵa taraıtyn zııandy qaldyqtardan qalaı arylamyz?

148 ret kórsetildi

Elimizde ekologııalyq ahýaldy ońaltýǵa naqty qadam jasala bastady. Prezıdent Q.Toqaev ulyqtaý saltanatynda: «Qorshaǵan ortanyń qazirgi múshkil háli kópshiliktiń kókeıindegi másele. Sondyqtan elimizge biryńǵaı ekologııalyq saıasat qajet. Qorshaǵan ortany qorǵaý júıesine serpin beretin jańa Ekologııalyq kodeks qabyldaý kerek» dep atap ótken bolatyn. Sondaı-aq Memleket basshysynyń Jarlyǵymen elimizde Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi quryldy.

– Bul – óte durys sheshim. Endi jańa mınıstrlik ekologııalyq máselelerdiń oń sheshimin tabýyna úles qosady dep senemiz, – dedi oblys ákimi Bolat Baqaýov Dostyq úıinde óńirdegi ekologııalyq ahýal jaıynda ótken oblystyq qoǵamdyq keńestiń otyrysynda.

Atalǵan jıynǵa qatysqan «Ekolo­gııalyq uıymdar qaýym­das­tyǵy» basqarma tóraıymy Aıgúl Solovevanyń aıtýyn­sha, qaýymdastyq qyzmeti júıe­li ekologııalyq bastamalar ar­qyly elimizde ekologııalyq taza ómir salty men ekologııalyq bilim berýdi nasıhattap, ulttyń ekolo­gııa­­lyq etıkasy men mádenıetin qalyp­tastyrýdy kózdeıdi. Qazaq­standa «Jasyl deńgeıli ekono­mıkaǵa» ótý úshin jańa zama­naýı ádister engizilýde. Elba­sy N.Nazarbaevtyń BUU sammı­tinde «Jasyl ekonomıka» jáne «Jasyl kópir» tujyrymdama­sy týraly bastamalary halyq­ara­lyq qoǵamdastyq tarapynan qol­­daýǵa ıe boldy. Munyń bar­lyǵy qazaqstandyqtardyń qor­shaǵan ortaǵa kózqarasyn jaq­sartý jáne tabıǵat-anaǵa túsetin aýyrtpalyqty azaıtý úshin qolǵa alyndy.

A.Solovevanyń aıtýynsha, elimizde energııa únemdeý jónin­de júzege asyrylyp jat­qan tórt jobanyń ekeýi Pavlo­dar ob­­lysynda oryndalýda. Qazir álemde ekologııalyq qaýipsiz­dik­ti qamtamasyz etý jáne jańǵyr­ma­ly energııa kózderin damytý mańyzdy salanyń biri. Sol se­bepti byltyr Qazaqstanda «Ha­lyq­a­ralyq jasyl tehnologııalar jáne ınvestısııalyq jobalar» ortalyǵy ashyldy. Maqsat – elimizdiń «Jasyl ekonomıka» jolyna jyldam ótýine, son­daı-aq qorshaǵan ortaǵa ta­raı­tyn zııan­dy qaldyqtar kóle­min azaıtýǵa múmkindik beretin teh­nologııalardy zertteý. Bul kún­de­ri óńi­rimizdegi 11 kásip­oryndy zert­teý jumystary bastaldy.

Jıyn barysynda oblystyq ekologııa basqarmasynyń basshysy Danııar Álıev aýaǵa taraıtyn zııandy qaldyqtar kóleminiń arta túskenin jetkizdi.

– Bul kásiporyndardaǵy ón­diris kórsetkishiniń kóbeıýi­men baı­lanysty. Máselen, sońǵy úsh jylda «Ekibastuz 1-MAES» JShS óndirgen elektr energııa­synyń kólemi 211 paıyzǵa artqan. Al «Eýroazıattyq energetı­kalyq korporasııasy» AQ-da bul kórsetkish 15,4 paıyzǵa kóbeıgen. Sonymen birge «Qazaqstan alıýmınııi» AQ óńdeıtin boksıt sapasynyń nasharlaýyna baılanysty shyǵarylatyn zııandy qaldyqtar kólemi 60 paıyzǵa artty, – dedi basqarma basshysy.

Qorshaǵan ortaǵa shyǵary­latyn emıssııaǵa zamanaýı stan­darttardy engizý ǵana atal­ǵan máseleniń aldyn alýǵa kómek­tese alady. Sondyqtan qorsha­ǵan or­taǵa shyǵarylatyn qaldyq­tarǵa lımıtterdi belgileý quzy­retin oblystyq máslıhattarǵa tapsyrý qajet, deıdi ekologtar.

Bıznestiń áleýmettik ja­ýap­­­kershiligi kásiporyndar tara­pynan erikti túrde bolǵany­men, jaýapkershiliktiń eń bas­tysy – ekologııa ekeni, óndiris or­nynyń qorshaǵan ortaǵa qalaı áser etetini únemi qoǵamnyń qada­ǵa­laýynda bolýy kerek.

Byltyr Pavlodar oblysynyń ákim­digi «Ekologııa jyly» aıasynda óńirdegi «Qorshaǵan orta­ny qor­ǵaý salasyndaǵy yntymaq­tas­tyq týraly» 15 iri kásip­oryn­men memorandým jasasty. Olar­dyń qatarynda Eýroazıattyq ener­getıkalyq korporasııasy, «Qazaqstan alıýmınııi» AQ, Pavlodar munaı-hımııa zaýyty, «Neftehım LTD», «Kaýstık» AQ, «KSP Steel» JShS, «Maıkýben-Vest» JShS bar. Memorandým aıasynda óndiristik kásiporyndar atmosferaǵa monıtorıng júrgizý úshin avtomattandyrylǵan stansalardy ornata bastady. Mysaly, «Qazaqstan alıýmınııi» AQ sanıtarlyq qorǵaý aımaǵynyń shekarasynda optıkalyq monıtorıng júıesin qurdy. Qazirgi tańda stansa synaq rejiminde jumys isteýde. Kásiporyndarda mundaı jumystar 2020 jyldan bastap kezeń-kezeńimen júzege asyrylady. Sanıtarlyq-qorǵaý aımaqtarynyń shekarasyn arnaıy belgilep, ekologııalyq ja­syl beldeý qurylady. Bıyl ká­sip­oryndar aýmaǵynda 30 myń kó­shet oty­r­ǵyzylady dep jos­parlanýda.

Alaıda Ekologııalyq tehnologııalar ortalyǵynyń basshysy Aqan О́mirbektiń aıtýynsha, óńir kásiporyndarynyń aýaǵa shyǵaratyn gaz fraksııalarynyń kólemi jyldan-jylǵa artyp keledi.

– 2017 jyly bul kórsetkish 4,8 myń tonnaǵa jetti, – dedi Aqan О́mirbek. – Sońǵy jyldar ishinde oblys kásiporyndary tozańdy ustap qalatyn súzgiler ornatýdy qolǵa aldy. Bul zııandy zattardyń qorshaǵan ortaǵa taralýyn edáýir kemitti. Biraq kúkirt, azot pen kómirtegi totyǵy aýaǵa shyqqan soń jaýyn tamshylary, qarmen aralasyp, jerge túsedi. Gaz fraksııalarynyń zııany, mine, osy.

Taǵy bir kúrdeli másele, óńirde jarty ǵasyr boıy jumys istep kele jatqan kásiporyndardyń negizgi qural-jabdyqtary tozdy. Bul – «Jasyl» tehnologııa­lar­dy qoldanýda basty kedergi. Iаǵnı kásiporyndardaǵy peshter­diń súzgisi nemese basqa qurylym­dardy aýystyrý qajet. Jalpy, kóptegen shet memleketterde Ekologııalyq kodeks bolmaıdy, Jer, Sý, Aýa tazalyǵy týra­ly zańdar ǵana qatań saqta­lady. Al elimizde bıyl ja­ńa­dan Ekologııalyq kodeks qa­byl­danbaq. Qazir úkimettik emes uıym­dar ókilderi tikeleı qaty­syp, qoǵamdyq talqylaýlar jú­rip jatyr. Kásip­oryn­dar­dyń, memlekettiń, qo­ǵam­nyń, tur­ǵyn­dardyń árqaı­sy­­synyń qor­ǵaıtyn jeke múd­deleri bar. Bul oraıda ekologııa barshaǵa ortaq másele ekenin umyt­paǵan lázim.

 

Pavlodar oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Kelisimde keleshek bar

Qoǵam • Keshe

Teńiz túısigi

О́ner • Keshe

Ańshylyq – asyl óner

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar