– Bul – óte durys sheshim. Endi jańa mınıstrlik ekologııalyq máselelerdiń oń sheshimin tabýyna úles qosady dep senemiz, – dedi oblys ákimi Bolat Baqaýov Dostyq úıinde óńirdegi ekologııalyq ahýal jaıynda ótken oblystyq qoǵamdyq keńestiń otyrysynda.
Atalǵan jıynǵa qatysqan «Ekologııalyq uıymdar qaýymdastyǵy» basqarma tóraıymy Aıgúl Solovevanyń aıtýynsha, qaýymdastyq qyzmeti júıeli ekologııalyq bastamalar arqyly elimizde ekologııalyq taza ómir salty men ekologııalyq bilim berýdi nasıhattap, ulttyń ekologııalyq etıkasy men mádenıetin qalyptastyrýdy kózdeıdi. Qazaqstanda «Jasyl deńgeıli ekonomıkaǵa» ótý úshin jańa zamanaýı ádister engizilýde. Elbasy N.Nazarbaevtyń BUU sammıtinde «Jasyl ekonomıka» jáne «Jasyl kópir» tujyrymdamasy týraly bastamalary halyqaralyq qoǵamdastyq tarapynan qoldaýǵa ıe boldy. Munyń barlyǵy qazaqstandyqtardyń qorshaǵan ortaǵa kózqarasyn jaqsartý jáne tabıǵat-anaǵa túsetin aýyrtpalyqty azaıtý úshin qolǵa alyndy.
A.Solovevanyń aıtýynsha, elimizde energııa únemdeý jóninde júzege asyrylyp jatqan tórt jobanyń ekeýi Pavlodar oblysynda oryndalýda. Qazir álemde ekologııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne jańǵyrmaly energııa kózderin damytý mańyzdy salanyń biri. Sol sebepti byltyr Qazaqstanda «Halyqaralyq jasyl tehnologııalar jáne ınvestısııalyq jobalar» ortalyǵy ashyldy. Maqsat – elimizdiń «Jasyl ekonomıka» jolyna jyldam ótýine, sondaı-aq qorshaǵan ortaǵa taraıtyn zııandy qaldyqtar kólemin azaıtýǵa múmkindik beretin tehnologııalardy zertteý. Bul kúnderi óńirimizdegi 11 kásiporyndy zertteý jumystary bastaldy.
Jıyn barysynda oblystyq ekologııa basqarmasynyń basshysy Danııar Álıev aýaǵa taraıtyn zııandy qaldyqtar kóleminiń arta túskenin jetkizdi.
– Bul kásiporyndardaǵy óndiris kórsetkishiniń kóbeıýimen baılanysty. Máselen, sońǵy úsh jylda «Ekibastuz 1-MAES» JShS óndirgen elektr energııasynyń kólemi 211 paıyzǵa artqan. Al «Eýroazıattyq energetıkalyq korporasııasy» AQ-da bul kórsetkish 15,4 paıyzǵa kóbeıgen. Sonymen birge «Qazaqstan alıýmınııi» AQ óńdeıtin boksıt sapasynyń nasharlaýyna baılanysty shyǵarylatyn zııandy qaldyqtar kólemi 60 paıyzǵa artty, – dedi basqarma basshysy.
Qorshaǵan ortaǵa shyǵarylatyn emıssııaǵa zamanaýı standarttardy engizý ǵana atalǵan máseleniń aldyn alýǵa kómektese alady. Sondyqtan qorshaǵan ortaǵa shyǵarylatyn qaldyqtarǵa lımıtterdi belgileý quzyretin oblystyq máslıhattarǵa tapsyrý qajet, deıdi ekologtar.
Bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi kásiporyndar tarapynan erikti túrde bolǵanymen, jaýapkershiliktiń eń bastysy – ekologııa ekeni, óndiris ornynyń qorshaǵan ortaǵa qalaı áser etetini únemi qoǵamnyń qadaǵalaýynda bolýy kerek.
Byltyr Pavlodar oblysynyń ákimdigi «Ekologııa jyly» aıasynda óńirdegi «Qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly» 15 iri kásiporynmen memorandým jasasty. Olardyń qatarynda Eýroazıattyq energetıkalyq korporasııasy, «Qazaqstan alıýmınııi» AQ, Pavlodar munaı-hımııa zaýyty, «Neftehım LTD», «Kaýstık» AQ, «KSP Steel» JShS, «Maıkýben-Vest» JShS bar. Memorandým aıasynda óndiristik kásiporyndar atmosferaǵa monıtorıng júrgizý úshin avtomattandyrylǵan stansalardy ornata bastady. Mysaly, «Qazaqstan alıýmınııi» AQ sanıtarlyq qorǵaý aımaǵynyń shekarasynda optıkalyq monıtorıng júıesin qurdy. Qazirgi tańda stansa synaq rejiminde jumys isteýde. Kásiporyndarda mundaı jumystar 2020 jyldan bastap kezeń-kezeńimen júzege asyrylady. Sanıtarlyq-qorǵaý aımaqtarynyń shekarasyn arnaıy belgilep, ekologııalyq jasyl beldeý qurylady. Bıyl kásiporyndar aýmaǵynda 30 myń kóshet otyrǵyzylady dep josparlanýda.
Alaıda Ekologııalyq tehnologııalar ortalyǵynyń basshysy Aqan О́mirbektiń aıtýynsha, óńir kásiporyndarynyń aýaǵa shyǵaratyn gaz fraksııalarynyń kólemi jyldan-jylǵa artyp keledi.
– 2017 jyly bul kórsetkish 4,8 myń tonnaǵa jetti, – dedi Aqan О́mirbek. – Sońǵy jyldar ishinde oblys kásiporyndary tozańdy ustap qalatyn súzgiler ornatýdy qolǵa aldy. Bul zııandy zattardyń qorshaǵan ortaǵa taralýyn edáýir kemitti. Biraq kúkirt, azot pen kómirtegi totyǵy aýaǵa shyqqan soń jaýyn tamshylary, qarmen aralasyp, jerge túsedi. Gaz fraksııalarynyń zııany, mine, osy.
Taǵy bir kúrdeli másele, óńirde jarty ǵasyr boıy jumys istep kele jatqan kásiporyndardyń negizgi qural-jabdyqtary tozdy. Bul – «Jasyl» tehnologııalardy qoldanýda basty kedergi. Iаǵnı kásiporyndardaǵy peshterdiń súzgisi nemese basqa qurylymdardy aýystyrý qajet. Jalpy, kóptegen shet memleketterde Ekologııalyq kodeks bolmaıdy, Jer, Sý, Aýa tazalyǵy týraly zańdar ǵana qatań saqtalady. Al elimizde bıyl jańadan Ekologııalyq kodeks qabyldanbaq. Qazir úkimettik emes uıymdar ókilderi tikeleı qatysyp, qoǵamdyq talqylaýlar júrip jatyr. Kásiporyndardyń, memlekettiń, qoǵamnyń, turǵyndardyń árqaısysynyń qorǵaıtyn jeke múddeleri bar. Bul oraıda ekologııa barshaǵa ortaq másele ekenin umytpaǵan lázim.
Pavlodar oblysy
