Barlyǵy da jetkilikti sııaqty zamanda barshamyzǵa bir meıirim jetpeı turǵandaı ma, qalaı? Súringendi demeıtin, qısaıǵandy túzeıtin, dertti bolǵandy emdeıtin de aldymen jyly sóz, adamgershilik. Túsinistikpen sýarylǵan adamgershilik ómir saltyna aınalmasa, onda biz tek ózi úshin ómir súretin, tek ózin súıetin Z urpaqtyń izimen jahandanýdyń jyqpyly kóp jynys ormandarynda adasqanymyz adasqan. Osyndaıda «adasyp júrgen adamdardyń» aldynan jaqsy mamandar jolyqsa dep tileısiń.
Al kez kelgen mamandyq adamdyqtan bastaý alý kerek desek te, kisilik men kishilik qasıetterge erekshe zárý mamandyq ıeleri bar. Ásirese bul adamdardyń taǵdyry men áleýmettik ómirine tikeleı aralasatyn salalardyń ókilderine qatysty.
Endeshe «adasqan» adamnyń birinshi jany aýyrady. Jeńile kele táni dertti bolatyny taǵy da aıan. Mundaıda aldymen naýqastyń betin beri qaratatyn dárigerdiń jyly sózi ekeni esti adamnyń bárine málim.
Bir jaǵynan kez kelgen adamnyń saǵan degen qarym-qatynasy – seniń ol adamǵa degen qarym-qatynasyńnyń aınasy. Osyndaıda dáriger dostyń áńgimesi oıǵa oralady. Ol jumys isteıtin emhanada eki áriptesi bar kórinedi. Biri kúıgelek, ashýshań, sabyrsyz bolsa kerek. Ekinshisi asa sabyrly, meıirimdi, ústinen túıe ótip ketse de bylq etpeıtin adam eken. Sol dosym aıtady: «Kúıgelek dárigerdiń kabınetinde naýqastary da shetterinen aıǵaılap, óldim-taldym dep yńqyldap, álgi dáriger de ashý shaqyryp, zirkildep jatady. Kerisinshe, meıirimdi, sabyrly dárigerdiń pasıentteri onyń kabınetine kirgen sátten tynshý taýyp, «únsiz» aýyryp otyrady» deıdi...
Adamgershilikke qurylǵan mamandyqtyń endi biri – muǵalimdik. Túsinigi tereń, kisiligi mol myqty ustaz aldyna kelgen shákirttiń keıde ata-anasynan ala almaǵan tárbıesin berip, tilin taýyp, taǵdyryn tanyp, ómirlik baǵdar bere alatynyn kórip kelemiz.
Degenmen búgingi myna zamanda mádenıet, ulttyq namys, tipti qarapaıym kisilik qasıetterge zárý mamandardyń aldyńǵy leginde quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleri men jol erejelerin qadaǵalaıtyn salanyń ókilderi tur. Atalǵan salanyń mamandaryn aldymen adamgershilikke burý jolynda talaı reformalar júrdi. MAI qyzmetkerleriniń mini úlken minberlerden aıtylyp, quqyq qorǵaý salasy ókilderiniń óktemdigin toqtatý maqsatynda san ret másele kóterildi. О́kinishke qaraı úlken ózgerister joq. Kerisinshe, bul salanyń ókilderinde áli de adamgershilik pen mádenıettiń jetpeı jatqany ókintedi. Qoǵamnyń búkil ómirin ózgertý úshin de aldymen osylarǵa adamgershilik tán bolsyn dep tileısiń. Baıaǵy qýǵyn-súrgin jyldaryndaǵydaı polısııamyzdyń NKVD jandaıshaptary sııaqty aıypty bolyp aldyna kelgen adamdardyń, kúdikti dep tergelip otyrǵan jandardyń kiriptar keıpinen lázzat taýyp, dórekilik tanytyp, álimjettik kórsetý pıǵyly áli de ókshemizden qalmaǵan...
Dál osy mentalıtetten arylǵanda ǵana biz naǵyz zaıyrly qoǵamǵa kelemiz. Izdep júrgen demokratııamyz da osy izgilikke qurylǵan.
Endeshe, aıtyp otyrǵan datymyz aıǵaqsyz bolmasyn. Jumysqa asyqqan myńdaǵan kólikterdiń biri bolyp, jóńkilip kelemiz. Ilýde bireýi bolmasa, júrgizýshilerdiń barlyǵy da jol erejesin saqtaıdy, úlken joldy syılaıdy.
Artymyzdan ilesken mashınanyń birin MAI qyzmetkerleri óktem daýyspen, dybys ulǵaıtqyshpen «Prımı vpravo, ostanovı mashıný!» degen dóreki formada toqtatty. Jypylyqtaǵan jasylǵa úlgere almaı, sary men qyzyl baǵdarshamnyń ortasynda qalǵan bolý kerek. Múmkin aıyby basqa da bolar. Júrgizýshi «Mádenıetti sóılemedi», «memlekettik tilde toqtatsyn», «Oryssha túsinbeımin» dep toqtamaı ketse de bolady. Biraq onda eki ese aıypty bolatynyn biletin júrgizýshi toqtady. Rýlde úlken kisi otyr eken. MAI kóliginen eki kózi aqılanyp, edireńdegen jas jol ınspektory atyp shyqty. Týra qorqynyshty kınonyń jaǵymsyz keıipkerine suranyp turǵan beıne. Betinde bir túıir ıntellekt bolsaıshy.
Alqynyp qýyp keletin polısııa ekıpajdarynyń basym bóligine osy beıne tán. Aıyppul salýdy nemese ereje talaptaryn túsindirýdi ǵana oılap turatyn ınspektordyń sanasyna ol jete qoımaıdy. О́zin qarapaıym halyqtyń kózimen kórmeıdi. Demek, bul Ishki ister mınıstrligindegi tárbıelik jumystar men memlekettik qyzmetshiler etıkasy erejelerinde eskeretin negizgi baǵyttardyń biri bolýy tıis.
Jurttan tártip suraǵan adamnyń ózi aldymen adamgershiliktiń eń qarapaıym erejelerin saqtasa eken.
