Memlekettiń tikeleı qoldaýymen júzege asqan Qazaqstan – Qytaı shekarasyndaǵy «Nur joly» avtokólik ótkizý pýnkti sońǵy jyldary Ortalyq Azııada iske asyrylǵan asa aýqymdy jobalardyń biri. Ashylǵanyna nebári bir jylǵa jýyqtaǵan aıtýly nysan Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy saýda ekonomıkalyq baılanystardyń keń óris alýyna, kásipkerlerdiń jumysyn jeńildetip, jurtshylyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa aıtarlyqtaı úles qosyp keledi. Avtokólik aǵyny segiz jolaq boıynsha jyljyp otyratyn alyp beket kúnine qos tarapty qosa eseptegende 2,5 myń kólik ótkizýge qaýqarly. Sıfrlandyrylǵan tehnologııalardyń arqasynda júk tasymaldaýshy avtokólik júrgizýshileri baqylaý beketinen ótý úshin 35-40 mınýttaı ǵana ýaqyt jumsaıdy. Bul jańa ýaqyt talabyna jaýap beretin avtomattandyrylǵan júıeniń artyqshylyǵyn kórsetse kerek.
Bul turǵyda Memlekettik kirister organdarynyń salyq jáne keden saıasatyn ońtaılandyrý, eksport jáne ımport úshin qujattar nysanyn qysqartý, bir tereze qaǵıdatyn engizý, kedendik rásimdeý ýaqytyn únemdeý maqsatynda iske qosylǵan «Astana-1» elektrondy júıesin aıryqsha ataı ketken jón. Jańashyl júıe az ýaqyt ishinde óz tıimdiligin kórsetip otyr. Atalmysh avtomattandyrylǵan joba qazirgi tańda bizdiń elimizden bólek álemniń 95 memleketinde iske qosylǵan.
Jobanyń basty artyqshylyǵy sol – syrtqy saýda aınalymyna qatysýshylar burynǵydaı qujattaryn ákelip qaǵaz júzinde rásimdeý jasamaıdy. Iаǵnı, ınternet toraby bar kez-kelgen jerde otyryp qashyqtyqtan-aq kedendik rásimdeý jasap, óz júgin avtomatty túrde kedendik tazartýdan ótkize alady. Kedendik BAJ salyǵy sııaqty basqa da mindetti tólemderdiń elektrondy túrde tólenýi júıeniń barynsha ashyqtyǵyn qamtamasyz etýde. Ońtaılandyrylǵan baǵdarlama júk alýshy men keden qyzmetindegi laýazymdy tulǵalardyń arasyndaǵy baılanysty úzý arqyly jemqorlyq sebepterin de tómendetken. Osy júıeniń kómegimen aqparatty bergen sátten bastap, taýarlardy rásimdep bitkenge deıingi barlyq prosessterge avtomattandyrylǵan baqylaý ornatylǵan. Bul óz kezeginde otandyq kásipkerler men syrtqy ekonomıkalyq áriptester úshin qolaıly jaǵdaı týdyryp otyr. «Astana-1» júıesi iske qosylǵanǵa deıin rásimdeý jumystaryna birneshe saǵattar jumsalsa, qazir qujattar men taýarlar barlyq talaptarǵa saı bolsa az ǵana mınýttar ishinde sharýa sheshiledi. Degenmen barlyq jetistikter ýaqyt pen tájirıbe arqyly keletinin umytpaýymyz kerek. Jaqyn óńirlerdegi eldermen salystyrsaq Qazaqstannyń bul baǵyttaǵy bastamalary nátıjeli dep anyq aıta alamyz.
Kedendik baqylaý jaýapkershiligi men qıyndyǵy mol jumys. Qazaqstannyń keden salasy tamyryn tereńge jaıǵan irgeli sala. Elmen eldi baılanystyratyn shekara shebinde san alýan adamdardy kezdestiresiz. Adamdar aǵyny bir sátke de tolastamaıtyn aýmaqta túrli túıtkildi máselelerdiń oryn almaı turýy da múmkin emes. Olardyń barlyǵyn júıeli jolǵa qoıyp otyrý úshin kedenshilerdiń bilim-biliginiń bási joǵary, tájirıbesi ozyq bolýy shart. «Nur joly» ótkizý beketi salyqtyq túsimder kólemin arttyryp, el ekonomıkasyna eleýli úles qosyp kele jatqan irgeli nysan. Osy ýaqyt aralyǵynda «Nur joly» arqyly ımporttalǵan taýarlarǵa salynǵan baj salyǵy esebinen respýblıkalyq bıýdjetke qomaqty qarajat tústi. Ýltrazamanaýı kólik-logıstıka ortalyǵynyń kólemi 25 gektar aýmaqty alyp jatyr. Onda kedendik rásimdeý ortalyǵy men 200 júk kóligine arnalǵan avtoturaq jáne birneshe júk saqtaý qoımasy ornalasqan. Nysan tehnıkalyq jaǵynan sońǵy úlgige saı jaraqtandyrylǵan. Kólik ótkizý jyldamdyǵy da zaman talabyna saı mobıldi. Sondyqtan jańa zamanaýı kólik-logıstıka ortalyǵynyń bolashaǵy óte zor. Biryńǵaı bilikti mamandar jumys atqaratyn úrkerdeı ujym nysannyń jumysyn jandandyryp, áleýetin arttyrýǵa barynsha kúsh salyp keledi.
Qazaqstan álemdegi alǵashqy 20 eldiń qatarynda óziniń sıfrlandyrý baǵdarlamasyn qabyldaǵan memleketterdiń biri. Josparlanǵan baǵdarlamadaǵy sharalardy júzege asyrý nátıjesinde 2021 jyly elimizdiń saýda naryǵyndaǵy elektrondy saýda úlesi qazirgi 0,8 paıyzdan 2,3 paıyzǵa, halyqtyń memlekettik qyzmet túrlerin paıdalanýda e-gov arqyly alǵan qyzmet kórsetkishi qazirgi 35 paıyzdan 80 paıyzǵa artady dep kútilýde. Halyqtyń sandyq saýattylyq deńgeıi 75,5 paıyzdan 81,5 paıyzǵa kóterilip, ınternet paıdalanýshylardyń úlesi 77 paıyzdan 81 paıyzǵa ósedi degen boljam bar. Bir kezderi biz úshin sıqyrly álemdeı bolyp kóringen sıfrlandyrý isindegi otandyq keden salasynyń qazirgi ynta-jigeri jáne umtylysy kóptegen baǵalaýlar boıynsha bıik nátıjege qol jetkizip otyr.
Álim JÝSANBAI,
«Nur Joly» kedendik ótkizý beketi bastyǵynyń orynbasary
