Jahan sarapshylarynyń nazaryn qaıta aýdarǵan Almaty
Seısenbi, 9 sáýir 2013 2:05
nemese Iran men «altylyq» arasyndaǵy kelissózderde ilgerileýshilik baıqaldy
Iran Islam Respýblıkasynyń ýrandy baıytýyna narazylyq tanytqan derjavalar ony bul nıetinen qaıtarý maqsatynda AQSh pen Eýropalyq Odaqtyń muryndyq bolýymen Tehranǵa qarsy aýyr ekonomıkalyq sanksııa qoıǵan bolatyn. Osy sanksııadan keıin munaı eksporty kúrt tómendegen resmı Tehranmen arada ortaq mámilege kelý týraly kelissózder bastalǵan-dy. Bul kelissózder raýndtarynda tarazynyń bir basynda Iran, ekinshi basynda «altylyq» (AQSh, Reseı, Qytaı, Ulybrıtanııa, Fransııa jáne Germanııa) atalyp ketken elder tur.
Seısenbi, 9 sáýir 2013 2:05
nemese Iran men «altylyq» arasyndaǵy kelissózderde ilgerileýshilik baıqaldy
Iran Islam Respýblıkasynyń ýrandy baıytýyna narazylyq tanytqan derjavalar ony bul nıetinen qaıtarý maqsatynda AQSh pen Eýropalyq Odaqtyń muryndyq bolýymen Tehranǵa qarsy aýyr ekonomıkalyq sanksııa qoıǵan bolatyn. Osy sanksııadan keıin munaı eksporty kúrt tómendegen resmı Tehranmen arada ortaq mámilege kelý týraly kelissózder bastalǵan-dy. Bul kelissózder raýndtarynda tarazynyń bir basynda Iran, ekinshi basynda «altylyq» (AQSh, Reseı, Qytaı, Ulybrıtanııa, Fransııa jáne Germanııa) atalyp ketken elder tur.
2012 jyly aldymen Ystambulda, keıin Baǵdatta, úshinshisi Máskeýde ótkizilgen bul kelissózderdiń barlyǵy, ókinishke qaraı, nátıjesiz aıaqtalǵany málim. Osydan keıin tyǵyryqqa tirelgendeı áser qaldyrǵan bul úderistiń jalǵasýyna 2013 jyldyń basynda resmı Astananyń kelissózderdiń kezekti raýndyn qabyldaýǵa ázir ekendigin bildirýi sebep boldy. Astanadan aıtylǵan usynystan keıin taraptardyń barlyǵy Almatyda basqosýǵa qarsy emestigin bildirdi. Kezdesý orny retinde Qazaqstan eki jaqty da qanaǵattandyratyn, óıtkeni: Qazaqstan halyqaralyq saıasatta «belsendi» áreket etip kele jatqan el retinde tanymal; qos tarappen de qatynastary jaqsy; atom qarýynan óz erkimen bas tartqan, ýran óndirýden álemde aldyńǵy oryn alatyn memleket; geografııalyq jaǵynan qolaıly; taraptardyń qaýipsizdigine nuqsan kelý yqtımaldylyǵy tómen, beıbit el.
Mundaı mańyzdy halyqaralyq kezdesýdi uıymdastyrýdyń Qazaqstanǵa da bereri kóp edi: dıplomatııalyq tájirıbesin molaıta túsedi; halyqaralyq arenadaǵy tanymaldylyǵyn arttyrady; eń bastysy – beıbitshilikti qoldaıtyn el ekenin taǵy da bir ret dáleldeıdi.
Sóıtip, aqpannyń 26-27-sinde Almatyda bas qosqan taraptar munda da ortaq mámilege kele almady. Alaıda, aldymen 17-18 naýryz kúnderi Ystambulda, artynan 5-6 sáýirde qaıtadan Almatyda kezekti ret jınalýǵa ýaǵdalasyp baryp tarady. Olardyń Almatyda alǵashqy basqosýynda-aq bir sheshimge kele qoıady degenge kópshilik kúmánmen qaraǵan. О́ıtkeni, mundaı mańyzdy sheshimder birden alyna qoımaıdy, aldymen taraptardyń usynystary aıtylady, bir-birine sharttary qoıylady, artynan ol sharttar memleketterindegi «sheshim qabyldaýshy» laýazymdy tulǵalarmen kelisiledi. Tıisti laýazymdaǵylar sharttardy sholyp shyqqannan keıin «ózgertetin» tustaryn túrtedi, odan keıin qaıtadan taraptardyń ókilderi bas qosyp, memleket basshylarynyń ózgeristerin talqylaıdy, jańa sharttardy alyp qaıtadan eline jóneledi. Sóıtip, taǵy da pysyqtalǵan sharttar eki jaqtyń da basshylyǵynyń kóńilinen shyqsa, ókilderi qaıta bas qosyp, ýaǵdalasqany týraly kelisimge qoldaryn qoıady.
Halyqaralyq kelisimder osyndaı uzaq bıýrokratııalyq úderisterden turatyndyqtan, sheshim pálen kúni qabyldanady degen naqty bir boljam aıtý qıyn. Sondyqtan Almatydaǵy basqosýlarda da taraptardyń arasynda qandaı da bir kelisim jasalmasa da, ony tabýǵa jasalǵan úlken qadam bolǵany anyq. Al Qazaqstannyń bul kelissózder raýndyn qabyldaýdan utylmaıtynyn joǵaryda aıtyp óttik. Iran men alyp derjavalar arasyndaǵy kıkiljińniń laýlaǵan otqa aınalmaýyna bar kúshin sarp etken resmı Astana, mine, ózara araz elderdi tatýlastyrýǵa umtylýshy memleket degen beınesin jahanǵa kezekti márte pash etip otyr.
Erkebulan ÁLIMHANULY,
L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti
Halyqaralyq jáne aımaqtyq zertteýler
ortalyǵynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri.
ASTANA.
