Ǵulama Abdýlla ıbn Múbárak qajylyq saparǵa shyǵady. Bir eldi mekenge jetip, tústenedi. Ymyrt kezde bir áıeldiń aram ólgen taýyq óleksesin alyp bara jatqanyn kórip, ony toqtatady. Musylmanǵa ólekse jeýge bolmaıtyndyǵyn aıtqanda, álgi áıel qıyn jaǵdaıynan habar beredi.
– Tórt kishkentaı balam bar. Ákeleri bolsa dúnıeden ozǵan. Perzentterimdi qaraıtyn, bolysatyn adam taba almadym. Balalarym ash. Aram ólse de, men úshin adal bolar dep, balalaryma osy ólekseni apara jatyrmyn, – deıdi. Sonda Abdýlla ıbn Múbarak qasyndaǵy qajylyqqa shyqqan barsha qaýymmen birge ózi keri qaıtady. Al barlyq qarajatty osy jetimderge úlestiredi. Qaıtar kúni derlik qaıyr isti jasaǵandar ózderin qajylyqta júrgendeı tús kóredi. Bul qajylyq nıetteriniń qabyl bolǵandyǵynyń ısharaty edi.
Musylmandy Jaratqannyń raqymyna ári máńgilik jánnatqa jeteleıtin uly amaldar qatarynda, shynaıy ıman, ata-anaǵa qurmet, jetimge qamqorlyq, meshitke baılaný, Quranmen syrlasý, namaz – orazamen oraılasý, aǵaıyn baýyrdyń yntymaqta bolýy erekshelengen.
Muhammed (s.ǵ.s) paıǵambarymyz ózi ákeden eki aıynda jetim, alty jasynda anadan latım qaldy. Jetimdiktiń ashy dámin óz basynan ótkergen paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s) aldyna bir jetim bala kelip, kórshisiniń isine shaǵymdanady. Kórshisi óktemdikpen ony basynyp, qurma aǵashyn ózine menshiktep alǵan edi. Paıǵambar (s.ǵ.s) ony shaqyrtady. Jetimniń aǵashyn ózine qaıtarýyn suraǵanda, bermeıtindigin aıtady. Osylaısha daǵdaryp turǵanda, Alla elshisi (s.ǵ.s):
– Jetimniń qurmasyn ózine qaıtar. Eger ony berseń, saǵan peıishten bir qurma aǵashyn ýáde etemin dedi. Bul uly ýáde de ol adamǵa áser etpedi. Alaıda, mańaıda turǵan Ábý Darda (r.ǵ) bul sózge jigerlenip:
– Eger men osy qurmany alyp, jetimge qaıtaryp bersem, jánnattaǵy siz ýáde etken qurma daraǵy meniki bola ma? dep suraıdy paıǵambarymyzdan. Kelisimin alysymen, óziniń záýlim úıimen jáne ǵajap qurma baqshasymen almasady. Búginde osy oqıǵanyń keıipkerlerinen eshkim joq bolsa da, jánnattaǵy Ábý Dardanyń ýádeli qurmasy ony kútip tur.
Allaǵa shúkir, dana elimizdiń ımandy azamattary, qaýqarly kásipkerleri jetimder úıine jıi bas suǵatyn boldy. Tipti ondaǵy balalardy úılerine alyp ketip, ata-ana qamqorlyǵyn kórsetip baǵýda. Bul orasan zor saýap. Batys elderinde bir jetim úıinde 200 balanyń derligi maýsymdy aýrýlarǵa shaldyǵyp, jıi aýyratyn kórinedi. Ishinde jalǵyz bir ǵana jetimek esh aýyrmaıdy. Mundaı ǵajaıypqa ań-tań bolǵan tárbıeshiler munyń mánisin túsinbeıdi. Al onyń sebebi sol – jetimdi egde jastaǵy tárbıeshi únemi kúnine úsh retten qushaǵyna qysyp, basynan sıpap otyrǵan. Mine, osy meıirimdiliktiń arqasynda bala barsha syrqat aýrýdan aýlaq bolǵandyǵy dáleldengen.
Búgindegi áke-sheshesi tastap ketken balalar tiri jetimder sanatynda. Eń nalytatyny sol jetimekterge tıesili Alla aldyndaǵy mindetti bolǵan alımentti tólemeı, qashyp júrgen kókek azamattar namyssyz tiri ólikterdeı. Olar Allanyń aldynda qatty jaýapqa tartylady.
Tarıhy tereń elimiz jesirin jylatpaı, jetimin telmirtpeı, baýyryna basqan. Tek bizdiń halqymyzǵa ǵana tıesili ámeńgerliktiń danalyǵy osynda bolar. Bir jetimin kúldirip, qyryq perishteni qýantyp, jeti shelpegin taratqan elimizde jetimder monshaǵy jerge tamyp túspeı, analar baýyrynda ákeniń álpeshinde óssin dep duǵa tileıik.
Nurlan qajy BAIJIGITULY,
dintanýshy ımam
ALMATY
