Jaıylymdyq jerlerdiń jaıy alańdatady

Jalpy, jaıylymdardy paıdalanýda tıisti talaptar qanshalyqty saqtalýda jáne birqatar aımaqta mal basyna shaqqanda jaıylymdyq jerler tapshylyǵynyń týyndaýy­na ne sebep degen saýaldyń týatyny oryndy. Shynynda da bul másele sharýalardyń da kókeıkesti máselesine aınaldy. Sondyqtan da jaıylymdardy paıdalanýdy retteý kún tártibindegi ózekti máselelerdiń biri bolyp otyr.

 Oblystyq jer qatynastary bas­qarmasynyń basshysy Bah­tı­ıar Kópbosynov jal­py ja­ıy^­­lymdyq jerler­ge júr­gi­zil­gen taldaý qory­tyn­dysyna sáıkes, elimizdiń «Jaıy­lym­dar týraly» Zańynyń talap­ta­ry men normalarynyń oryn­dalmaı otyrǵanyn aıtty. Bas­qar­ma basshysynyń aıtýyn­sha, bekitilgen jaıylymdar júk­­­temesi normalarynyń saq­­talmaýy saldarynan eldi­me­­kender mańyndaǵy jaıy­lym­dyq jerlerdiń tozý úrdisi men mal basyna shaq­qan­daǵy jetispeýshiligi týyn­da­ǵan. Bú­gin­gi tańda óńir tur­ǵyn­dary­nyń aýlasyndaǵy mal basy­na qajet jaıylym kóle­mi 3 mln 600 myńnan astam gektardy qurap otyr eken. «Ár­bir eldimeken boıynsha shar­ýa­­shylyqtardyń barlyq sanat­ta­ryndaǵy mal basynyń esebi alynyp, jaıylymdyq jerlerdi naqtylaý júrgizildi. Ár aýyl­dyq okrýg boıynsha jalpy paı­da­lanymdaǵy jaıylymdyq jer­lerdiń paıdalanýǵa beri­lip ketken bóliginiń jáne eldi­me­ken­der aýmaǵyna jaqyn orna­lasqan jaıylymdardyń ıele­rin anyqtaý jumystary júr­gi­zildi. Taldaý nátıjesi bo­ıynsha Baızaq, Jýaly, Qordaı jáne Merki aýdandarynyń 19 aýyldyq okrýginde jalpy paıdalanymdaǵy 1,044 myń gektar jaıylymnyń 35 jer paıdalanýshyǵa berilip ket­ken­digi anyqtaldy», deıdi B.Kóp­bo^­synov.

Sonymen qatar jer kadas­tryndaǵy málimetterge sáıkes, atalǵan aýmaqta 92 myń gektar jaıylymdyq jerler bekitilip, 364 jer paıdalanýshylar tizimi jasa­lypty. Endi osy jerlerdi jer paıdalanýshylarmen kelise otyryp, aýyldyq ákim­dik­terge bekitip berý arqyly 57 aýyldyq okrýg boıynsha jaıy­lymdarǵa degen suranysty qana­ǵattandyrýǵa bolady eken. Máselen, aǵymdaǵy jyly Jýa­ly aýdanynda kórsetilgen aýmaq­qa kiretin 120 gektar ja­ıy­­lymnyń 100 gektary mem­leketke qaıtarylǵan. Zer­deleý nátıjesinde aýyl sharýa­shy­ly­ǵy kásiporyndary, sharýa qoja­lyq­tary jáne ózindik qosal­qy sharýashylyqtar boıynsha tirkelgen mal basynyń esebi de naqtylanǵan. Sondaı-aq Shý aýdanynyń Jıdeli, Shoqpar, Espe, Qulaqshyn, Alaıǵyr eldimekenderi boıynsha japsarlas jerler esebinen jáne Birlik, Eski Shý, Qoraǵaty, Shoqpar aýyldyq okrýgterine shalǵaıdaǵy mal jaıylymdary esebinen 13900 gektar jaıylymdardy qosymsha bólip berý jumystary da júrgizilýde. Bul óz kezeginde maldardy jazǵy jaılaýǵa shyǵarý arqyly eldi­mekender mańyndaǵy jaıylymdardy tozýdan saqtaıdy. Ázirge óńirdegi birdi-ekili aýdan­darda bolmasa, bul tájirıbe barlyq aýdanda qoldanysqa enbegen.

Jalpy, Jambyl obly­sy mal sharýashylyǵyna qolaıly óńir bolǵandyqtan, mal basyn arttyrý boıynsha da jumys­tar júrgizilýde. Bul rette jaıy­lymdyq jerlerge degen sura­nystyń jyldaǵydan artyp kele jatqanyn baıqaýǵa bolady. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Erlan Qulkeevtiń aıtýynsha, óńirde mal basy jyl sanap artyp keledi. Máselen, múıizdi iri qara 440 425 basqa jetip, ótken jylmen salystyrǵanda 29079 basqa ósken. Sonymen qatar jylqy sany 14 1904 basqa ósip, byltyrǵymen salystyrǵanda 10296 basqa artqan. Al qoı men eshki 33 23121 basqa ósip, 124457 basqa deıin kóbeıgen. Deı tur­ǵanmen, oblystyq jer qaty­nastary basqarmasynyń máli­metinshe, 1992 jylmen salys­tyrǵanda bıylǵy qoı-eshki sany 4,238 myń jáne túıe 2,1 myń basqa kemigen. Iаǵnı, oblys­ta tirkelgen mal basy 1992 jylǵy deńgeıge jetpegen. Alaıda óńirde birde-bir bas mal asyra­­masa da, óz ıelikterinde aıtar­lyq­taı kólemde jaıy­lym­dyq jer­lerdi ustap otyrǵan agroqurylymdar bar bolyp shyqty. «Taldaý nátıjesi oblys aýdandarynda ıeliginde jaıylymdyq jerleri bar 5574 agroqurylymdardyń birde-bir bas mal ustamaıtyndyǵyn kór­setti. Osynyń saldarynan eldimekender mańyn­da­ǵy jaıylymdarǵa júk­te­me artyp, bul jerler degra­da­sııaǵa ushyraýda», deıdi B.Kóp­bo­synov. Mal asyramasa da ıelikterine kóp jerlerdi alyp alǵan agroqurylymdarda bar­ly­ǵy 1 mln 700 myń gektardan astam jaıylymdyq alqap tirkelgen. Bul derekter atalǵan basqarmanyń monıtorıngileý jumystarynyń nátıjesinde anyqtalǵan.

Búgingi tańda aýyl sharýa­shy­lyǵy salasyn órkendetý maqsatynda jaıylymdy art­ty­rý­dyń jáne ony tıimdi paı­da­lanýdyń mańyzy zor. Biraq óńirde mal basy men ıeligindegi jaıylymnyń aýmaǵy saı kel­meı­tin sharýa qojalyqtary kóp. Kezinde esebin taýyp talaı jerdi eńserip qalǵandar endi ózgeniń malyn óz aýma­ǵy­na jolatpaıdy. Bul – bir. Ekinshiden, paıdalanýsyz jat­qan bos jerdiń jaıy da ózekti máseleniń biri. Búginde Jambyl oblysynda 1 mln 926 myń 256 gektar bos jer bar eken. Al basqa memleket paıdalanyp jatqan jer kólemi 2 mln 489 myń 300 gektardy quraıdy. Onyń ishinde Reseı memleketi Sarysý jáne Moıynqum aýdan­da­ryna eki polıgon salyp, paıdalanýda. Qazirgi kezde jer qatynastary basqarmasynyń tarapynan atalǵan jerlerdi memleketke qaıtarý jumystary júrgizilýde.

Búgingi tańda paıdalaný­syz jatqan jaıylymdyq jerlerdi qoldanystaǵy zańnama aıasynda memleket menshigine qaıta­rý­dyń jáne qaıta iske qosýdyń mańyzy artyp tur. Bul rette oblys ákimi Asqar Myrzahmetov óńirdegi barlyq eldimekender aýmaǵyndaǵy jaıylymdyq jer­lerdi normaǵa sáıkes qaıta esepteý men saralaýdan ótkizý keregin aıtyp, tıisti bas­shy­larǵa naqty tapsyrmalar bergen bolatyn. Sonymen qatar jaıylymdyq jerlerdi kú­tip ustaý men jerdi jalǵa alýshy­lar­dyń mindettemeleri bo­ıynsha taldaý júrgizý de bas­ty nazarda bolýy kerek. Bul máselede uıymdastyrý jáne túsindirme jumystarynyń da jóni bólek.

Jambyl oblysy