• 12 Qańtar, 2013

Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń buıryǵy №324-ó-m

440 ret

kórsetildi

39 mın

oqý úshin

Egemen Qazaqstan

Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń buıryǵy №324-ó-m

Senbi, 12 qańtar 2013 5:56

2012 jyl 14 tamyz, Astana qalasy

Jumysshylardyń jumystary men kásipkerlerdiń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵyn (47-shyǵarylym) bekitý týraly

Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek kodeksiniń 125-babyna sáıkes jumystardyń belgili bir túrleriniń kúrdeligin belgileý, jumysshylarǵa biliktilik razrıadtaryn berý jáne kásipteriniń durys ataýlaryn aıqyndaý maksatynda buıyramyn:
1.Qosa berilip otyrǵan Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵy (47-shyǵarylym) bekitilsin.
2.Eńbek jáne áleýmettik áriptestik departamenti (A. Á. Sarbasov) osy buıryqty zańnamada belgilengen tártippen:
1)Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin;
2) buıryktyń resmı jáne merzimdi baspasóz quraldarynda resmı jarııalanýyn qamtamasyz etsin.
3.Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorgaý vıse-mınıstri B. B. Núrymbetovke júktelsin
4.Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen bastap kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.
Mınıstr G.ÁBDIQALYQOVA.

Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi
2012 jylǵy 14 tamyzdaǵy №324-ó-m buıryǵymen bekitilgen

Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń
biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵy (47-shyǵarylym)

1-bólim. Jalpy erejeler
1. Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵy (budan ári – BTBA) (47-shyǵarylym) «Parashıýt óndirisi».
2. Jumys razrıadtary olardyń kúrdeliligi boıynsha, eńbek jaǵdaılaryn esepke almaı belgilengen (eńbektiń kúrdelilik deńgeıine jáne oryndaýshynyń biliktiligine qoıylatyn talaptardy joǵarylaýyna áser etetin ekstremaldyq jaǵdaılardan basqa).
3. Árbir kásiptiń tarıftik-biliktilik anyqtamasynyń eki bólimi bolady.
«Jumys sıpaty» bóliminde jumysshy oryndaı biletin jumystary jazylady.
«Bilýge tıic» bóliminde jumysshyǵa arnaıy bilimge, sondaı-aq jumysshy qoldanatyn erejelerge, nusqaýlyqtarǵa jáne basqa da basshylyqqa alatyn materıaldarǵa, ádister men quraldarǵa qatysty bilimine qoıylatyn negizgi talaptar bolady.
4. Tarıftik-biliktilik sıpattamalarda jumysshy kásibiniń osy razrıadyna arnalǵan úlgidegi jumystarynyń tizbesi kórsetiledi. Bul tizbede jumysshy oryndaı alatyn barlyq jumys túrleri kórsetilmeıdi. Jumys berýshi saılanbaly kásipodaq organynyń nemese qyzmetkerlerdiń basqa da ókiletti organynyń pikirin esepke ala otyryp, jumysshylar kásipteriniń tıisti razrıadtarynyń tarıftik-biliktilik sıpattamasyndaǵy olar oryndaıtyn jumystyń kúrdeliligine sáıkes keletin jumystardyń qosymsha tizbesin ázirleı jáne bekite alady.
5. Jumysshy «Jumys sıpaty» bóliminde kózdelgen jumystardan basqa aýysymdy qabyldap alý jáne tapsyrý, jumys ornyn, yńǵaılanǵan qural-saımandardy, quraldardy jınaý, sondaı-aq olardy tıisti tártippen ustaý, belgilengen tehnıkalyq qujattamany júrgizý jumystaryn oryndaýy kerek.
6. «Bilýge tıic» bólimindegi teorııalyq jáne praktıkalyq bilimine qoıylatyn talaptarmen qatar jumysshy: eńbekti qorǵaý, óndiristik sanıtarııa jáne órt qaýipsizdigi erejelerin, jeke qorǵanys quraldaryn paıdalaný erejelerin, oryndalatyn jumys (qyzmet) sapasyna, jumys ornynda eńbekti tıimdi uıymdastyrýǵa qoıylatyn talaptardy, jaramsyzdyq túrlerin jáne onyń aldyn alý jáne joıýdy, óndiristik dabyldy bilýi kerek.
7. Joǵary bilikti jumysshy óziniń tarıftik-biliktilik sıpattamasynda kórsetilgen jumystardan basqa bilikti tómen jumysshynyń tarıftik-biliktilik sıpattamasynda kózdelgen jumystardy oryndaýdy, sondaı-aq osy kásiptiń tómen bilikti jumysshylaryna basshylyq jasaýdy bilýi kerek. Osyǵan baılanysty tarıftik-biliktilik sıpattamasynda kórsetilgen razrıady tómen kásipter joǵary razrıadttardyń sıpattamasynda kórsetilmeıdi.
8. Tarıftik-biliktilik sıpattamalary segizinshi razrıadtyń tarıftik kestesine qoldanylatyndaı ázirlengen.
9. Tarıftik-biliktilik sıpattamalar erekshe aıtylǵan jaǵdaılardan basqa, osy bólimde kórsetilgen óndirister men jumys túrleri bar uıymdarda, menshik jáne uıymdyq-quqyqtyq nysanyna qaramastan, jumystardy tarıfteý jáne jumysshylarǵa biliktilik razrıadtaryn berý kezinde qoldanylady.
10. Qoldanylýǵa yńǵaıly bolý maqsatynda, BTBA-da alfavıttik kórsetkish qosymshada kózdelgen, onda jumysshylar kásipteriniń ataýy, razrıadtardyń dıapazondary jáne betterdiń nómirlenýi qarastyrylǵan.

2-bólim . Parashıýt óndirisi
1. Parashıýt-desant tehnıkasynyń synaýshysy
Paragraf 1. Parashıýt-desant tehnıkasynyń synaýshysy, 3-razrıad
11. Jumys sıpattamasy:
arnaıy stendterde parashıýt – desant tehnıkasy buıymdarynyń beriktigin 30 kúsh tonnasy (budan ári-t.s.) deıin kúsh túsirip synaý;
parashıýt – desant tehnıkasy buıymdaryna mehanıkalyq, dınamıkalyq, statıkalyq synaqtar, sondaı-aq ashyq sý qoımalarynda synaqtar júrgizýge qatysý;
synaqtar ótkizetin stendterdiń, qondyrǵylardyń jáne beıimdelgen quraldardyń ázirligin tekserý, aqaýlaryn, oıylǵan, jarylǵan, syzylǵan jerlerin anyqtaý maqsatynda parashıýt – desant tehnıkasy buıymdaryn temperatýralyq synaqtarǵa ázirleý, benzınmen jýý, aýa úrleý, syrttaı qarap tekserý;
lebedkalardy, taldardy qoldanyp massasy 5 tonnaǵa deıin parashıýt – desant tehnıkasynyń synaý stendterin, jeke túıinderin jáne buıymdaryn kóldeneń jáne tike jyljytý, úılestirý, arbaǵa, platformaǵa bekitý jáne ornatý jónindegi jumystardy oryndaý.
12. Bilýge tıis:
parashıýt-desant tehnıkasy buıymdaryna synaq júrgizý ádistemesin, synalatyn buıymdardyń taǵaıyndalýyn;
parashıýt-desant tehnıkasyna synaq júrgizý kezinde yńǵaılanǵan quraldardy, prıborlardy qoldaný erejelerin;
slesarlyq-montajdaý jáne ólsheý quraldaryn paıdalaný erejelerin, parashıýt-desant tehnıkasyn jyljytý erejelerin bilýi kerek.
13. Jumys úlgileri
1) gıdroakkýmýlıatorlar, porshender, shtoktar, pompalar – presstiń qysymymen synaý;
2) avtomatty aǵytý bekitkishteri, baılaý túıinderi – beriktigin synaý;
3) parashıýt zvenolary – statıka rejıminde 30 t.s. kúsh túsirip beriktigin synaý;
4) aýmaǵy 20 kv. metrge deıin parashıýt kúmbezderi – qatty qorshaýǵa qaptaý ádisimen beriktigin synaý;
5) massasy 5 tonnaǵa deıin parashıýt-desant tehnıkasynyń pishinderi – synaý júrgizý;
6) oramaǵa (kameralar, konteınerler) jınap salynǵan parashıýtter– statıka rejıminde kerip synaý.

Paragraf 2. Parashıýt-desant tehnıkasynyń synaýshysy, 4-razrıad
14. Jumys sıpattamasy:
arnaıy stendterde parashıýt-desant tehnıkasy buıymdarynyń beriktigin 30 t.s.-dan 100 t.s. deıin kúsh túsirip synaý;
parashıýt – desant tehnıkasy buıymdaryna mehanıkalyq, statıkalyq, elektrotehnıkalyq dınamıkalyq, klımattyq synaqtar júrgizýge qatysý;
gıdravlıka júıesin qysymmen synaý, maıdyń temperatýrasyn jáne qysymyn qadaǵalaý;
synaqtan ótkiziletin buıymdardy stnedterge ornatý, ushý apparattaryna ilý, statıkalyq synaq júrgizýge arnalǵan tutqysh júıelerin, túıinderin jáne agregattaryn jınaý jáne ornatý;
stendterdi jáne jabdyqtardy synaqtar júrgizýge ázirleý;
taldardy, ıakorlardy, dińgekterdi (machtalardy) jáne polıspasttardy qoldanyp massasy 5-ten 25 tonnaǵa deıin parashıýt-desant tehnıkasynyń synaý stendterin, jeke túıinderin jáne buıymdaryn kóldeneń jáne tike jyljytý, úılestirý, arbaǵa, platformaǵa bekitý jáne ornatý jónindegi jumystardy oryndaý;
parashıýt – desant tehnıkasyn synaý jýrnalyn júrgizý.
15. Bilýge tıis:
júrgiziletin synaqtardyń taǵaıyndalýyn;
tehnıkalyq sharttaryn, baǵdarlamalaryn jáne ádistemelerin, synaq júrgizý kezinde qoldanylatyn jabdyqtarmen jáne yńǵaılanǵan quraldarmen jumysty oryndaý erejelerin;
parashıýt – desant tehnıkasynyń synaqtan ótkiziletin buıymdarynyń taǵaıyndalýyn jáne ornalasýyn;
parashıýt-desant tehnıkasynyń jekelengen túıinderi men buıymdaryn jyljytý jónindegi jumystardy júrgizý erejelerin;
mehanıkanyń, pnevmatıkanyń, gıdravlıkanyń, parashıýt – desant tehnıkasynyń buıymdaryn sertıfıkasııalaý negizderin bilýi kerek.
16. Jumys úlgileri
1) parashıýt zvenolary – statıka rejıminde 30 t.s.-dan 100 t.s. deıin kúsh túsirip beriktigin synaý;
2) parashıýt – desant tehnıkasynyń massasy 5 tonna amortızasııa júıesi bar buıymdary – shoıyn toqpaqpen synaý;
3) aýmaǵy 20-dan 100 kv. metrge deıin parashıýt kúmbezderi – beriktigin jáne jel aǵynynda jumys isteýin synaý;
4) massasy 5-ten 10 tonnaǵa deıin parashıýt-desant tehnıkasynyń pishinderi – synaý júrgizý.

Paragraf 3. Parashıýt-desant tehnıkasynyń synaýshysy, 5-razrıad
17. Jumys sıpattamasy:
parashıýt – desant tehnıkasy buıymdaryna mehanıkalyq, statıkalyq, elektrotehnıkalyq dınamıkalyq, klımattyq, temperatýralyq, sondaı-aq ashyq sý qoımalarynda synaqtar júrgizý;
arnaıy stendterde parashıýt-desant tehnıkasy buıymdarynyń beriktigin 30 t.s.-dan 100 t.s. deıin kúsh túsirip synaý;
parashıýt-desant tehnıkasynyń buıymdaryna keshendi qorytyndy synaqtar júrgizýge qatysý;
ıakorlardy, taldardy, dińgekterdi (machtalardy) jáne polıspasttardy qoldanyp massasy 25-ten 50 tonnaǵa deıin parashıýt-desant tehnıkasynyń synaý stendterin, jeke túıinderin jáne buıymdaryn kóldeneń jáne tike jyljytý, úılestirý, arbaǵa, platformaǵa bekitý jáne ornatý jónindegi jumystardy oryndaý;
synaqtar júrgizý úshin jabdyqtardy, qondyrǵylardy, stendterdi, aerodınamıkalyq qubyrlardy jáne baqylaý – ólsheý prıborlaryn ornatý;
synaqtar júrgizý kezinde qoldanylatyn qondyrǵylardyń, stendterdiń, yńǵaılanǵan quraldardyń reglamentti jáne tehnıkalyq kýálandyrý jumystaryn oryndaý;
parashıýt – desant tehnıkasynyń synalatyn buıymdarynyń aqaýlaryn anyqtaý jáne joıý, ornynan alý, jekelengen túıinderin jáne agregattaryn aýystyrý;
parashıýt – desant tehnıkasynyń aerodınamıkalyq tútikshelerin synaqtar júrgizýge ázirleý.
18. Bilýge tıis:
parashıýt-desant tehnıkasynyń synaqtan ótkiziletin buıymdarynyń jáne synaqtan ótkizetin jabdyqtardyń taǵaıyndalýyn, ornalasýyn, is – qımyl prınsıpterin, júrgiziletin synaqtardyń tehnıkalyq sharttaryn, baǵdarlamalaryn jáne ádistemelerin;
aerodınamkalyq qubyrlardy parashıýt – desant tehnıkasynyń buıymdaryn synaqtan ótkizýge ázirleýdiń tehnıkalyq sharttaryn;
mehanıkanyń, ballıstıkanyń, elektrotehnıkanyń, pnevmatıkanyń, gıdravlıkanyń synaq júrgizetin kólemdegi negizderin bilýi kerek.
19. Jumys úlgileri
1) parashıýt – desant tehnıkasy buıymdarynyń bekitkishteri – ornatý, reglamentti jumystar júrgizý;
2) parashıýt – desant tehnıkasynyń massasy 5 – ten 10 tonnaǵa deıin, amortızasııa júıesi bar buıymdary – shoıyn toqpaqpen synaý;
3) parashıýt – desant tehnıkasynyń massasy 5 – ten 10 tonnaǵa deıin buıymdary – jınaý, ornatý, ushý apparattaryna ornatý, stendter, platformalar;
4) aýmaǵy 100-den 300 kv. metrge deıin parashıýt kúmbezderi – beriktigin jáne jel aǵynynda jumys isteýin synaý.
Paragraf 4. Parashıýt-desant tehnıkasynyń synaýshysy, 6- razrıad
20. Jumys sıpattamasy:
parashıýt-desant tehnıkasy buıymdarynyń beriktigin massasy 10 tonnadan asatyn buıymdaryn shoıyn toqpaqpen synaý;
parashıýt – desant tehnıkasynyń buıymdaryn raketa trekterinde ár túrli jyldamdyqpen synaqtan ótkiziletin buıymnyń parametrlerin ólshep synaý;
synaq jasaıtyn jabdyqtardyń agregattaryn jetkizý jáne retteý, olardyń úzdiksiz jumysyn qamtamasyz etý, tapsyrylǵan syzba, tehnıkalyq sharttar jáne synaý baǵdalamasy boıynsha baqylaý-ólsheý prıborlarymen jasaqtaý;
synaqtan ótkiziletin buıymdardyń jáne qoldanylatyn jabdyqtardyń aqaýlaryn anyqtaý jáne joıý;
massasy 50 tonnadan asatyn parashıýt-desant tehnıkasynyń synaý stendterin, jeke túıinderin jáne buıymdaryn kóldeneń jáne tike jyljytý, úılestirý, arbaǵa, platformaǵa bekitý jáne ornatý jónindegi jumystardy oryndaý;
jyljytatyn jáne ornatylatyn buıymdardyń jáne konstrýksııalardyń massasyn jáne salmaq ortasyn anyqtaý.
21. Bilýge tıis:
parashıýt-desant tehnıkasynyń synaqtan ótkiziletin buıymdarynyń qurylysyn jáne is-qımyl prınsıpin;
synaq júrgizýge arnalǵan stendterdi jáne baqylaý – ólsheý apparatýralaryn kúıge keltirý jáne retteý erejelerin;
parashıýt – desant tehnıkasynyń buıymdaryn keshendi synaqtan ótkizý tártibin jáne ádistemesin, synaqtan ótkiziletin buıymdardyń jáne qoldanylatyn jabdyqtardyń aqaýlaryn anyqtaý jáne joıý ádisterin, synaqtan ótkiziletin buıymnyń parametrleriniń ruqsat etilgen birlikterin jáne olardy ólsheý ádisterin, synaqtan ótkiziletin buıymdarǵa jáne qoldanylatyn jabdyqtarǵa reglamenttik jumys júrgizý tártibin;
júrgiziletin synaq kóleminde mehanıkany, ballıstıkany, elektrotehnıkany, pnevmatıkany, gıdravlıkany, avtomatıkany, sertıfıkattalǵan buıymdarǵa qoıylatyn talaptardy bilýi kerek.
22. Orta kásibı bilim qajet.
23. Jumys úlgileri
1) synaqtar júrgizýge arnalǵan qondyrǵylardyń jáne yńǵaılanǵan quraldardyń , stendterdiń gıdravlıkalyq sılınderleri – jóndeý, jetkizý, qysymmen gıdravlıkalyq synaqtan ótkizý;
2) parashıýt-desant tehnıkasynyń buıymdary – aerodınamıkalyq tútikshelerde synaý;
3) massasy 30 tonna, amortızasııa júıesi bar parashıýt-desant tehnıkasynyń buıymdary – shoıyn toqpaqpen, adamdarmen, qatty jel aǵynyn elestetip synaý;
4) aýmaǵy 300 kv. metr parashıýt kúmbezderi –jel aǵynynda synaý;
5) aýmaǵy 1000 kv. metr parashıýt kúmbezderi – dınamıkalyq rejımde kerip, beriktigin synaý.

Paragraf 5. Parashıýt-desant tehnıkasynyń synaýshysy 7- razrıad
24. Jumys sıpattamasy:
parashıýt – desant tehnıkasy buıymdarynyń tájirıbelik jáne ekperımenttik úlgilerine mehanıkalyq, statıkalyq, resýrstyq, klımattyq, keshendi jáne basqa da synaqtar júrgizý;
synaqtar júrgizýge arnalǵan qondyrǵylarda jáne synaý stendterinde kúrdeli túıinder jáne agregattar júıesin jolǵa qoıý jónindegi eksperımenttik-zertteýlik jáne jetkizý jumysyn júrgizý;
parashıýt – desant tehnıkasynyń jańa buıymdaryna synaqtar júrgizý jáne tehnıkalyq sharttar syzbasyn jasaý;
parashıýt – desant tehnıkasynyń jańa buıymdaryna synaqtar júrgizý ádistemelerin jáne baǵdarlamalaryn ázirleýge qatysý;
parashıýt – desant tehnıkasynyń júıelerine jáne túıinderine dıagnostıka júrgizý.
25. Bilýge tıis:
parashıýt – desant tehnıkasynyń synaqtan ótkiziletin buıymdarynyń tájirıbelik úlgilerin paıdalaný erekshelikterin;
parashıýt-desant tehnıkasynyń tájirıbelik jáne eksperımenttik buıymdaryn keshendi synaqtan ótkizý tártibin, ádistemesin jáne erekshelikterin, synaqtan ótkiziletin buıymdarynyń jáne qoldanylatyn jabdyqtardyń júrgiziletin synaq kóleminde aerodınamıkasyn;
avtomatıkasyn, dıagnostıkalaý jáne anyqtalǵan aqaýlaryn joıý ádisterin bilýi kerek.
26. Orta kásibı bilim qajet.
27. Jumys úlgileri
1) parashıýt – desant tehnıkasynyń buıymdary, tájirıbelik úlgileri – aerodınamıkalyq tútikshelerde synaý rejımderin júrgizip tolyq preparasııa jasaý;
2) aýmaǵy 1000 kv. metrden asatyn parashıýt kúmbezderi, tájirıbelik úlgileri – dınamıkalyq rejımde kerip, beriktigin synaý;
3) eksperımenttik úlgilerdi synaýǵa arnalǵan stendter – jańa tehnıkany meńgerý kezinde yńǵaılanǵan quraldardy jáne baqylaý-ólsheý apparatýralaryn jınaý, ornatý, jetkizý.
2. Materıaldar men buıymdardy baqylaýshy
2. Materıaldar men buıymdardy baqylaýshy
Paragraf 1. Materıaldar men buıymdardy baqylaýshy, 2- razrıad
28. Jumys sıpattamasy:
túıinder men detaldardy daıyndaý úshin qoldanylatyn, parashıýt júıesiniń aýadaǵy jumysyna áser etpeıtin materıaldardy jáne konstrýksııasy qarapaıym jartylaı shıkizattardy syzbasy jáne tehnıkalyq sharttary boıynsha baqylaý, qabyldaý jáne jaramsyzdaryn alyp tastaý;
baýlaryna iriktep baqylaý jasaý.
29. Bilýge tıis:
baqylaý júrgiziletin materıaldardyń jáne buıymdardyń tehnıkalyq sharttaryn jáne memlekettik standarttaryn;
qarapaıym túıinderdi daıyndaýǵa arnalǵan syzbalar men tehnıkalyq sharttardy oqý erejesin;
tekseriletin materıaldardyń jáne buıymdardyń sapasyn baqylaý ádistemesin;
qarapaıym baqylaý – ólsheý quraldaryn paıdalaný erejesin bilýi kerek.
30. Jumys úlgileri
1) formasy tórburyshty mata daıyndaý – sapasyn iriktep baqylaý,
2) ottegi qaltalary jáne basqa da parashıýt prıborlary – durystyǵyn, kólemin jáne negizine tigý sapasyn baqylaý,
3) koýshtardy sozbaı oraý – kólemin, durystyǵyn jáne oraý sapasyn baqylaý,
4) joryq jáne ornyqty polotnolar – baqylaý, suryptalýyn tekserý jáne aqaýlaryn anyqtaý;
5) taspa – ashqannan keıingi kólemin baqylaý, ushtaryn oraý sapasyn baqylaý;
6) koýshtardyń, qosý býyndarynyń, jastyqtarynyń qaptary – daıyndaý kólemin jáne sapasyn baqylaý;
7) jumsaq qaptarǵa, sýmkalarǵa, rıýkzaktarǵa arnalǵan baýlar – kólemin jáne ushtaryn balaýyzdaý sapasyn baqylaý.
Paragraf 2. Materıaldar men buıymdardy baqylaýshy, 3- razrıad
31. Jumys sıpattamasy:
daıyndaý jáne jınaý jumystaryn oryndaǵannan keıin qarapaıym detaldar men qurastyrmalarǵa syzbalary jáne tehnıkalyq sharttary boıynsha baqylaý jasaý;
memlekettik standarttarǵa jáne tehnıkalyq sharttarǵa sáıkes júk tasymaldaýshy parashıýtterdi daıyndaýǵa arnalǵan lentalardy, baýlardy, matalardy jáne basqa materıaldardy baqylaý, qabyldaý jáne jaramsyzdaryn alyp tastaý;
kosmos apparattaryn túsirýge jáne tehnıka men adamdardyń birlesip desant jasaý keshenin oryndaýǵa arnalǵan parashıýtterden basqa ártúrli tıpti parashıýtterdi daıyndaýǵa arnalǵan matalardyń uzyndyǵyn ólsheý, polotnolarynyń sanyn esepteý jáne jınalǵan tósenishterimen salystyrý;
pishinniń qaldyqtaryn sanattary boıynsha suryptaý;
materıaldardyń jaramdylyǵyn zerthanalyq taldaýlar málimetteri boıynsha anyqtaý;
baqylaý júrgiziletin materıaldar men buıymdardy qabyldaý qujattamasyn resimdeý.
32. Bilýge tıis:
baqylaý júrgiziletin materıaldardyń jáne buıymdardyń tehnıkalyq sharttaryn jáne memlekettik standarttaryn;
olardyń taǵaıyndaýlaryn, qoldanylýyn jáne qasıetterin;
parashıýtterdiń qurastyrmasyn jáne túıinderin daıyndaýǵa arnalǵan syzbalar men tehnıkalyq sharttardy oqý erejesin;
materıaldar shyǵynyń normalaryn, tehnologııalyq shyǵyn paıyzyn, matalardyń, polotnolardyń naqtyly ólshem nátıjelerin esepke alý tártibin;
materıaldardyń jáne buıymdardyń sapasyn baqylaý ádistemesin, tekseriletin materıaldardyń jáne buıymdardyń aqaýlarynyń túrlerin jáne olardy joıý tásilderin, baqylaý-ólsheý quraldaryn paıdalaný erejesin bilýi kerek.
33. Jumys úlgileri
1) parashıýtti qosý býyndary – jınaý kezindegi júkteme rejımin baqylaý;
2) keriletin jáne júk tasymaldaý parashıýtteriniń qarapaıym formaly kúmbezderi – syzbalary boıynsha daıyndalýyn baqylaý;
3) parashıýttiń arqan jipterine jáne ranesterge arnalǵan materıaldar – jaramdylyǵyn zerthanalyq taldaýlar málimetteri boıynsha anyqtaý;
4) jumsaq qaptar, ranester, rıýkzaktar – syzbalary boıynsha daıyndalýyn baqylaý;
5) parashıýttiń arqan jipteri – toptamasynyń tolyq ekenin jáne duzaqtarynyń bolmaýyn baqylaý;
6) parashıýt qaptary – gabarıttik kólemin, tigisiniń durystyǵyn jáne toqý kólemin baqylaý.
Paragraf 3. Materıaldar men buıymdardy baqylaýshy, 4- razrıad
34. Jumys sıpattamasy:
daıyndap, jınaýdan keıin parashıýttyń ár túrli bólikteri, túıinderi men baýlarynyń syzbalary men tehnıkalyq jaǵdaılaryn qadaǵalaý;
qutqarýshy, desantty, tejegish parashıýttar jasaý úshin mata, lenta, baý jáne basqa materıaldardy baǵalaý, qoldaný jáne aqaýlaryn tabý;
pasporttar, aqpartizimderdi rásimdeý, matalardy qosyp tigý, qısyq jerlerin kesip alyp tastaý;
syzbalar men ınstrýksııalar boıynsha qalyp,búktemelerin tekserý;
adamdar men tehnıkany birge keshendi túrde desanttaýǵa, kosmostyq apparattardy túsirýge arnalǵan parashıýttar jasaýǵa arnalǵan materıaldardyń belgilengen, pishilgen tustaryn baqylaý.
35. Bilýge tıis:
mata, baý, taspa jáne basqa materıaldardy, sonymen qatar, parashıýttardyń túıinderi men baýlaryn qoldanýǵa tehnıkalyq sharttaryn, olardyń ne úshin arnalatynyn, jınaý, pishý;
daıyndaýdyń tehnologııalyq úrdisin, baqylaýdaǵy materıaldardyń ataýy men túrlerin;
metall bólikter jabyndylarynyń túrlerin, olardy qoldaný men baqylaý ádisterin, qoldanylyp jatqan baqylaý – ólsheý quralynyń qurylymyn;
jınaý syzbalaryn oqý erejelerin, baqylaýdaǵy materıaldardyń fızıkalyq qasıetterin, buıymdardy sertıfıkattaý jáne materıaltanýǵa kirispeniń negizderin.
36. Jumys úlgileri:
1) júk jáne tejegish parashıýttarynyń kameralary – sotalardyń ólshemderi, júgenderin montajdaýdy baqylaý;
2) taspalyq tejegish parashıýttardyń kúmbezderi – ekvatorıaldy taspalardyń qosylýyn, údetý baýlary bar bir nemese eki ret búktelgen taspalardy tigilýin baqylaý;
3) qutqarýǵa arnalǵan jáne desanttyq parashıýt kúmbezderi – baqylaý, kontrol, qoldaný, aqaýlaryn tabý;
4) metall qysqyshtary bar synabekitpeniń shyrmaýlary – shyrmaýlardy baqylaý, qulyptar men qysqyshtardy montajdaý;
5) sozylatyn parashıýttar – kúmbezder, arqandar, serippelerdi montajdaýdy baqylaý;
6) jumyr desanttyq parashıýttar – ishki baýlardy, serippeler bıiktigin, toqyma baý tigilýiniń sapasyn baqylaý;
7) sańylaýly tejegish parashıýttar – kúmbezder, arqandar, qaltalar japsyrmalaryn montajdaýdy baqylaý;
8) parashıýttyq asatyn sómkeler – úlken ólshemderdi, plastınalar, konýstar, týrnıketter qadalyqtary knopkalarynyń ornalasý sapasy men durystyǵyn baqylaýǵa alý;
9) taspalyq parashıýt arqandary – taspalardy ornalastyrý kezektigi men aınaldyrýdy baqylaý.

Paragraf 4. Materıaldar men buıymdardy baqylaýshy, 5- razrıad
37. Jumys sıpattamasy:
etalondar men tehnıkalyq jaǵdaılarǵa sáıkes parashıýttardyń kúrdeli túıinderin jáne qurama bólikterin baqylap, aqaýlaryn anyqtap, qabyldaý;
parashıýttyq júıelerdiń jınaqtylyǵyn jáne jınalýyn baqylaýǵa alý;
germetıvtiligin tekserý úshin synaq uıymdastyrý. Keshendi synaqtan soń parashıýttardy qarap shyǵý;
baqylaýǵa alynǵan buıymdarǵa jáne materıaldarǵa aqaýlar tizimin qurastyrý, daıar bolǵan buıymdardy tapsyrýǵa akt rásimdeý;
daıar bolǵan buıymdarǵa pasporttar men formýlıar daıyndaý.
38. Bilýge tıis:
parashıýttyń kúrdeli túıinderi men bólikterine tehnıkalyq jaǵdaılardy, ár túrli parashıýttardy baqylaýdyń tehnologııasyn;
parashıýttar túıinderi men bólikteriniń aqaýlaryn, olardyń shyǵý sebepteri jáne olardyń shyǵýyn aldyn alý;
qabyldaý-tapsyrý qujattaryn rásimdeý jáne buıymdardyń óndiristik pasportızasııalaý erejelerin;
parashıýttardyń jerdegi synaqtar júrgizý, paıdalaný, salý ádistemesin, parashıýt júıelerin jınaqtaý men olardyń jumys isteý erejelerin;
buıymdardy sertıfıkattaý negizderin.
39. Orta kásibı bilim qajet.
40. Jumys úlgileri
1) qutqarýǵa arnalǵan, desanttyq parashıýttar – arqandar, kúmbez, aspa júıesin montajdaýdy, jasaqtaýdy baqylaý;
2) sporttyq parashıýttar – basqarý arqandaryn montajdaýdy baqylaý;
3) aspa júıeleri – parashıýttyq qulyptarǵa túsiriletin júkteme men olardy durys jınaýdy baqylaý;
4) júk parashıýttyq júıeleri – montajdaý, ornalastyrý, jınaqylyqty baqylaý;
5) tejegish parashıýttyq júıeler – jınaqylyqty baqylaý.

Paragraf 5. Materıaldar men buıymdardy baqylaýshy, 6- razrıad
41. Jumys sıpattamasy:
ekıpajsyz kosmostyq apparattar túsirýge arnalǵan óte kúrdeli parashıýttyq júıelerdi tapsyrys berýshige berý jáne baqylaý, parashıýttyq júıelerdi orap salýdy baqylaý jáne olardy synaýǵa qatysý;
parashıýttyq júıelerdi synaq ótkizgennen soń qarap shyǵý, qaraý aktylaryn rásimdeý jáne qosalqy qujattardy qurastyrý;
tapsyrys berýshiniń shaǵymdaryn talqylaýǵa qatysý.
42. Bilýge tıis:
baqylaýdaǵy parashıýt júıeleriniń jumys isteý prınsıpteri men sharttary, qurylymy, mindetin, olardy jasap shyǵarýǵa arnalǵan tehnıkalyq jaǵdaılardy;
baqylaýdaǵy buıymdardy jóndeý, qaraý, tekserý ádistemesin, parashıýt júıelerin synaqqa alǵandaǵy jáne jınaǵan kezinde anyqtalǵan negizgi aqaýlar, parashıýt júıelerin jınaý jáne qoldaný erejelerin;
buıymdardy sertıfıkasııalaǵanda qoıylatyn talaptar.
43. Orta kásibı bilim qajet.
44. Jumys úlgileri
1) kosmostyq apparattardy túsiretin parashıýttyq júıeler – konteınerlerge buıymdardy durys ornalastyrý jáne metall konteınerlerdiń germetıvtiligin baqylaý;
2) apat jaǵdaıyndaǵy ekıpajdy qutqarý júıeleri – jasalý, synaý, ornalastyrýdy baqylaý.

Paragraf 6. Materıaldar men buıymdardy baqylaýshy, 7- razrıad
45. Jumys sıpattamasy:
ekıpajsyz kosmostyq apparattar túsirýge jáne adamdar men tehnıkany birge desanttaý keshenin júzege asyrýǵa arnalǵan óte kúrdeli parashıýttyq júıelerdi tapsyrys berýshige berý jáne baqylaý;
synaq polıgondary, bazalary, stendtarda parashıýt tehnıkasynyń tájirıbeli buıymdardy synaýdy(mehanıkalyq, elektrlik, dınamıkalyq, statıkalyq, resýrsty, klımattyq, keshendi taǵy basqa) júzege asyrýǵa qatysý jáne joǵary deńgeıde aerodınamıkalyq sapalyq montajdy, josparly buıymdardy berý jáne baqylaý;
parashıýttyq júıelerdi synaq ótkizgennen soń qarap shyǵý, qaraý aktylaryn rásimdeý jáne qosalqy qujattardy qurastyrý;
belgili bir kelisim-sharttar boıynsha negizdelgen parashıýt tehnıkasyn jasap shyǵarý jumystaryn baqylaý;
qurastyrýshy qujatnamasyn qaıta jasaý jáne jańa buıymdardy synaý baǵdarlamalaryna qatysý;
tapsyrys berýshiniń shaǵymdaryn talqylaýǵa qatysý.
46. Bilýge tıis:
baqylaýdaǵy parashıýt júıeleriniń jumys isteý prınsıpteri men sharttary, qurylymy, mindetin;
olardy jasap shyǵarýǵa arnalǵan tehnıkalyq jaǵdaılardy;
parashıýt-desantty tehnıkasynyń baqylaýdaǵy buıymdardyń jumys isteý erekshelikterin;
olardyń jeke túıinderiniń jumysyn;
olardy jóndeý, qaraý, tekserý ádistemesin, parashıýt júıelerin synaqqa alǵandaǵy anyqtalǵan negizgi aqaýlar;
parashıýt júıelerin jınaý jáne qoldaný erejelerin.
47. Orta kásibı bilim qajet.
3. Bólshekterdi órýshi

Paragraf 1. Bólshekterdi órýshi, 1- razrıad
48. Jumys sıpattamasy:
joǵyrǵy deńgeıdegi bólshekterdi órýshiniń baqylaýynda parashıýttyq tehnıkanyń qarapaıym bólikterin ár túrli materıaldarmen órý, shyrmaý;
bólimderdi órýge qatysty daıyndyq jáne qosalqy jumystardy atqarý.
49. Bilýge tıis:
qarapaıym bólikterdi órýdiń tehnologııasyn;
qoldanylatyn materıaldar túrlerin, qarapaıym ólsheýish quraldy qoldanýdyń erejelerin.
50. Jumys úlgisi
1) arqan – shyrmalǵan jerlerin ızolıasııalyq taspamen órý;
2) baýlar – baılaý jerlerin ızolıasııalyq taspamen órý.

Paragraf 2. Bólshekterdi órýshi, 2- razrıad
51. Jumys sıpattamasy:
syzba boıynsha ruqsat etilgen shektermen, ólshemderge, tehnıkalyq sharttarǵa sáıkes qarapaıym bólikterdi ár túrli materıaldarmen oraý, órý;
bólikterdi oraýda aqaýlardy túzeı.
52. Bilýge tıis:
qoldanylyp jatqan materıaldarǵa tehnıkalyq jaǵdaılardy, ruqsatnamalar jaıly málimetter,oryndalyp jatqan jumystarǵa talaptar;
bólikterdi oraýdyń aqaýlarynyń bolý sebebin jáne olardy jóndeýdiń tásilderin.
53. Jumys úlgisi
1) baýdan synabeitpe – ızlıasıondy taspamen oraý;
2) jumsaq qaptar –rezeńke amortızatorlardy oraý.

Paragraf 3. Bólshekterdi órýshi, 3- razrıad
54. Jumys sıpattamasy:
tehnıkalyq jaǵdaılarǵa sáıkes parashıýt tehnıkasynyń bólikterin jáne túıinderin orta deńgeıde órý;
bólikterdi órýge arnalǵan mehanıkalyq ústeldi, órý quralyn daıyndaý;
jumys úrdisi kezinde órý mehanızmin retteý.
55. Bilýge tıis:
parashıýt tehnıkasynyń orta deńgeıdegi bólshekterin órý tehnıkalyq jaǵdaılaryn, syzbalardy oqý erejelerin;
ruqsatnama júıesin, bólshekterdi órýde aqaýlardyń aldyn alýdyń tásilderin;
mehanıkalyq ústeldegi jumys isteý erejeleri men ony qurý;
qoldanylyp jatqan materıaldardyń mehanıkalyq qasıetteri.
56. Jumys úlgisi
1) batýttardyń amortızatorlary – órý;
2) sozylmaly jáne retteýshi parashıýttardyń synabekitpesi – sozbaı órý;
3) alynatyn rezeńke sotalar – jasap shyǵarý.

Paragraf 4. Bólshekterdi órýshi, 4- razrıad
57. Jumys sıpattamasy:
kóp ózara baılanysty ólshemderdi negizge ala otyryp jáne sozyp parashıýt tehnıkasynyń kúrdeli bólikterin órý;
bólshekterdi órý úshin mehanıkalyq ústeldi daıyndaý.
58. Bilýge tıis.
parashıýt tehnıkasynyń kúrdeli bólshekterin órý tehnologııasyn, mehanıkalyq ústeldiń qurylysyn jáne ony qurýdy, daıyndalyp jatqan túıinder men bólshekterdiń jumys mindetteri men sharttaryn, qoldanylyp jatqan quraldardyń jáne baqylaý-ólsheýish quraldardyń jumys isteý prınsıpterin, buıymdardy sertıfıkasııalaý negizderin, qoldanylyp jatqan materıaldardyń fızıko-mehanıkalyq qasıetteri.
59. Jumys úlgisi
1) qosatyn jáne ótkizýshi bólikter – montajsyz órgende;
2) júk parashıýttarynyń kamerasy – parashıýttyń arqandaryn ilmekterimen;
3) júk parashıýttarynyń synabekitpesi – metall qulyptarmen qatar órý.

Paragraf 5. Bólshekterdi órýshi, 5- razrıad
60. Jumys sıpattamasy:
ekıpajsyz kosmostyq apparattar túsirýge jáne adamdar men tehnıkany birge desanttaý keshenin júzege asyrýǵa arnalǵan óte kúrdeli bólshekterdi órý;
tájirıbeli jáne dara parashıýt tehnıkasynyń bólshekterin órý, oryndalyp jatqan jumystyń sapasy, anyqtalǵan aqaýlardy joıý;
parashıýt tehnıkasy buıymdaryna pasport qurastyrýǵa qatysý.
61. Bilýge tıis:
erekshe mindetteri bar parashıýt tehnıkasyn jasaǵan kezdegi órý tehnologııasyn;
jumys prınsıpi men sharttarynyń ereksheligi, qoldanylyp jatqan baqylaý-ólsheýish quraldardy qurý ádisi;
materıaltanýǵa kirispe, buıymdardy sertıfıkasııalaý negizderi.
62. Jumys úlgisi
1) júk jáne tejeýish parashıýttyń jalǵaıtyn bólikteri – antenna, tyǵyryq, qappen montaj, sozyp jáne órip;
2) aınalmaly parashıýtterdiń syna bekitpeleri – órý;
3) júk jáne tejeýish parashıýttary shiderleri – júkteme astynda mehanıkalyq ústelde montaj jáne órý.

4. Buıymdardy jınaýshy
Paragraf 1. Buıymdardy jınaýshy, 2- razrıad
63.Jumys sıpattamasy:
qarapaıym parashıýt túıinderi men bólshekterin jınaý, montajdaý jáne belgileý;
parashıýt tehnıkasyn jınaý jáne qurǵanda, qarapaıym bólshekter men túıinder jasaǵan kezdegi daıyndyq jumystaryn jasaý;
ýnıversaldy tigý mashınalarda kishkene qarapaıym bólshekter men túıinder jasaý;
tigisterdiń sapasyn, buıymdardyń, bólshekter jipteriniń tústeriniń sáıkestigi;
buıymdardyń salmaǵy men ólshemderin eskere otyryp qarapaıym parashıýt amortızatorlaryn qolmen toltyrýshy materıaldarymen toltyrý.
64. Bilýge tıis:
parashıýt tehnıkasy qarapaıym jasaý jáne jınaý tehnologııasyn, jınalyp jatqan bólshekter men túıinderdiń ataýlaryn, qoldanylyp jatqan materıaldardyń negizgi fızıko-mehanıkalyq qasıetterin;
qarapaıym bólshekterdi belgileý tásilderin;
qarapaıym baqylaý-ólsheýish quralyn qoldaný erejelerin;
qarapaıym parashıýt aromatızatorlaryn toltyrýǵa tehnıkalyq sharttaryn;
toltyratyn materıal túrlerin, tigin mashınalarda jumys isteý erejelerin.
65. Jumys úlgisi
1) jumsaq qaptardyń sılındrlary, jastyqshalary, qattylyq dóńgelekteri – materıaldarmen toltyrý;
2) qatty donıalar – túıinge kirgizý;
3) qulyptar karabındary, aıylbastary, tik aıylbastary – qaıyspen jınaý;
4) tik tigilgen qaltalar – búgý jáne tigý;
5) arqandy saqınalar – jınaý;
6) serippe mehanızmderi – buıymǵa taǵý;
7) konýstyq jáne sómkelik serippeler – buıymǵa taǵý;
8) júktiń ilmekteri, túıinderi – tigip shyǵý;
9) qapsyrmalar – jınaý, montaj;
10) skrepkalar, kúsheıtkishter – qolmen ornalastyrý;
11) arqan, qosatyn bólikterdiń qaptary – qaıraý;
12) rezeńke baýlar – sot taratýshysy taspasymen montaj.

Paragraf 2. Buıymdardy jınaýshy, 3- razrıad
66. Jumys sıpattamasy:
orta deńgeıdegi parashıýt tehnıkasynyń túıinderi men bólshekterin jınaý, montajdaý jáne belgileý, jınaý kezinde anyqtalǵa naqaýlardy joıý;
orta deńgeıdegi parashıýt tehnıkasyn jınaǵan kezde qajet bólshekter men túıinderdiń ólshemderin esepteý;
ýnıversaldy tigin mashınalarynda orta deńgeıdegi parashıýt tehnıkasynyń bólshekteri men túıinderin jasaý;
qolmen kúrdeli parashıýt aromatızatorlaryn buıymdardyń salmaǵy men ólshemin negizge ala otyra toltyrýshy materıaldaryn toltyrý.
67. Bilýge tıis:
orta deńgeıdegi parashıýt tehnıkasynyń bólikterin, túıinderin jasaý, jınaý, montajdaý tehnologııasyn, aromatızatorlardy toltyrýshy materıaldarmen toltyrý tehnologııasyn;
orta deńgeıdegi parashıýt tehnıkasynyń bólshekteri men túıinderin jınaý sharttary tehnologııasyn;
jınalyp jatqan túıinderdiń qurylymyn jáne jumys isteý prınsıpterin, qosatyn jáne kúsheıtkish tustarynyń tigisteriniń túrlerin;
jasalyp jatqan buıymdardyń aqaýlaryn tabý jáne joıý;
orta deńgeıdegi parashıýt tehnıkasynyń bólshekteri men túıinderin belgileý tásilderin, qoldanylyp jatqan baqylaý-ólsheýish quraldarynyń qurylymyn, toltyrýshy materıaldardyń qurylymyn;
qoldanylyp jatqan tigin mashınalardyń negizgi mehanızmderiniń árekettesýi men jumys isteý erejelerin, tigin ınelerdiń túrlerin jáne olardy aýystyrýdy.
68. Jumys úlgisi
1) sozylyńqy parashıýttardyń kúmbezder – taram tigisterge arqan qoıý;
2) ár túrli kúmbezder – tómengi jıek taspalaryn belgileý, polıýsty sańylaýlar men tómengi jıekterin tigip shyǵý;
3) rettegish jáne tejegish parashıýttar kúmbezderi – synabekitpemen arqandy montajdaý;
4) jumsaq qaptar –amortızatorlardy toltyrý;
5) parashıýttardyń asylatyn sómkeler – qattylyq shegin ornalastyrý, quraldardyń plastınalaryn montajdaý, jınaý;
6) avaııalyq qordyń asylatyn sómkeleri – jınaý, jelimdeý;
7) júktiń qaıystar, jınaq, baılamdary, ilgishteri – tolyq jasap shyǵarý;
8) aspaly júıeler – baýlar kómegimen asylatyn sómkelerdi montajdaý;
9) kúmbezder qaptary – kúsheıtkishti tigý, aljapqyp sańylaýlaryn retteý;
10) dıýrıttik shlangtar – arqan men shiderlermen.

Paragraf 3. Buıymdardy jınaýshy, 4 – razrıad
69. Jumys sıpattamasy:
parashıýt tehnıkasynyń kúrdeli bólshekteri men túıinderin retteý, montajdaý, jınaý, jalǵaııyn bólikterdi sáıkestendirip tigý;
staıkalyq júktemejde parashıýttardy montajdaý;
dárejesi joǵaryraq buıymdardy jınaýshynyń qadaǵalaýymen kúrdeli parashıýt tehnıkasyn jınaý, montajdaý, synaýǵa qatysý;
ár túrli tıptegi tigin mashınalarynda parashıýt tehnıkasynyń kúrdeli bólshekteri men túıinderin jasaý;
jasaý kezinde jáne synaqtan soń tabylǵan parashıýt tehnıkasynyń kúrdeli bólshekteri men túıinderiniń aqaýlaryn joıý, túzetý, jóndeý.
70. Bilýge tıis:
parashıýt tehnıkasynyń kúrdeli bólshekteri men túıinderin jasaý, jınaý jáne montajdaý tehnıkalyq sharttary men tehnologııasyn;
olardyń jumys isteý prınsıpterin jáne qurylymyn;
parashıýt tehnıkasynyń kúrdeli bólshekteri men túıinderin belgileý;
jınalýshy buıymdardyń qoldaný sharttaryn, tigin mashınalarynyń qurylymy jine jumys isteý prınsıpterin, syzba oqý erejelerin, qoldanylyp jatqan materıaldardyń fızıko-mehanıkalyq qasıetterin, ótkizý shegi jáne tigý júıelerin;
jınaqtalýshy buıymdardy sertıfıkasııalaý negizderin.
71. Jumys úlgileri
1) qosatyn bólikter – synabekitpe tyǵyryq pen qaptarmen montaj jasaý;
2) júk jáne tejegish parashıýttar kameralary – sotalarmen jınaý jáne montaj jasaý;
3) kúmbezder – sheńber tirek taspalaryn, kúsheıtkish jáne saqınaly taspalaryn, tómengi jıekti, arqandy montajdan keıin tigip shyǵý;
4) júk parashıýttary kúmbezder –belbeý men sektorlardy jınaý;
5) tejegish parashıýttardyń kúmbezi – aýa ótkizbeý úshin sańylaýlar belgileý jáne qııý;
6) parashıýt kúmbezderi – arqandarmen, asatyn sómkelermen, aspaly júıelermen montaj jasaý;
7) asatyn sómkeler – quraldar qaltalaryn daıyndaý, tigý, aralyq túptegi sańylaýlardy retteý.

Paragraf 4. Buıymdardy jınaýshy, 5- razrıad
72. Jumys sıpattamasy:
kúrdeli parashıýt júıelerin jınaý jáne montaj jasaý, tehnıkalyq sharttarǵa sáıkes parashıýttardy dınamıkalyq júktememen qalypqa keltirý jáne montaj jasap, olardy belgilengen rette tapsyrý, parashıýttyq júıeler men parashıýttardy jınaý jáne montajdaý kezinde anyqtalǵan aqaýlardy joıý. Tigin mashınalarymen parashıýt tehnıkasy