Zańsyzdyqqa jol berilmeýi tıis
Sondaı-aq Elbasy masyldyqtyń ósýine jol bermeý kerektigin qadaǵalap, kómek asa muqtaj jandarǵa ataýly sıpatta taǵaıyndalýy tıis ekenin basa aıtqan. Sóıtip jańa ataýly áleýmettik kómek kóp uzamaı 1 sáýirden bastap berildi. Búginge deıin bul kómekke 2 mln 87 myń 400 adam, ıaǵnı 405 600 otbasy qol jetkizgen.
Munyń 1 302 500-i – balalar. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Áleýmettik kómek saıasatyn damytý departamentiniń basqarma basshysy Aıajan Janǵabylovanyń aıtýynsha, bıyl AÁK tóleýge 204 mlrd 500 mln teńge qarastyrylǵan, onyń 186 mlrd 100 mln teńgesi respýblıkalyq bıýdjetten, 18 mlrd 400 mln teńgesi jergilikti bıýdjetten bólindi. Jalpy járdemaqy alýshylardyń eń kóbi Túrkistan oblysynda bolyp, ondaǵy 498 700 adam atalǵan kómek qarajatty alǵan. Al Almaty oblysyndaǵy 225 400 adamǵa, Shymkent shaharyndaǵy 216 300 adamǵa AÁK taǵaıyndalǵan.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda Úkimetke AÁK-ni bólý tártibin retteýdi tapsyrdy. «Bul júıe ashyq ári ádiletti bolyp, adamdardy beıqamdyqqa emes, eńbek etýge yntalandyrýy tıis», degen Memleket basshysy kómek, negizinen, jumys isteýge yntasy barlarǵa berilýi kerektigin basa aıtty. Rasynda sońǵy ýaqytta masyldar men tabysyn jasyrǵandardyń anyqtalǵany týraly aqparat taraı bastady. Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Áleýmettik kómek saıasatyn damytý departamentiniń bas mamany Nursáýle Eleýovanyń aıtýynsha, mınıstrlik osyndaı 72 myńnan astam kómek alýshynyń tizimin anyqtapty. Onyń ishinde 14 myń otbasyǵa kómek berý tolyq toqtatylsa, 27 900 otbasynyń qujaty qaıta qaralyp, beriletin kómektiń somasy ózgergen. «Zańsyz alynǵan 74 mln teńge anyqtalyp, barlyǵy bıýdjetke keri qaıtaryldy», deıdi bas maman.
Mysaly, Pavlodar oblysynda 444 otbasyǵa AÁK berý toqtatylǵan. Bul týraly ótken aptada oblystyq jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasy Áleýmettik kómek jáne áleýmettik áriptestik bóliminiń basshysy Maıgúl Rahymjanova habarlady. Aqtóbe oblysynda tabysyn jasyryp AÁK alǵandar memleketke 3 jarym mln teńgeden astam shyǵyn keltirgen. «Sáýir aıynyń basynda óńir turǵyny Alǵa aýdandyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar bólimine AÁK alýǵa qujattaryn tapsyrdy. Oǵan aı saıyn 131 235 teńge tólem esebinen jalpy somasy 1 574 820 teńge áleýmettik kómek taǵaıyndaldy. 23 sáýirde osy azamat Aqtóbe qalasyna ýaqytsha tirkeýge turyp, AÁK alýǵa qaıtadan qujat tapsyrǵan», deıdi oblystyq jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń tabysy az otbasylarǵa monıtorıng júrgizý jáne áleýmettik kómek kórsetý bóliminiń basshysy Aqsulý Jubanazarova. Al Almatyda zańsyz jolmen AÁK alǵan 1350 otbasy anyqtalǵan bolatyn. Olardyń arasynda kásipkerler de bar ekenin aıtqan qala ákimi Baqytjan Saǵyntaev: «biz qalaǵa ýaqytsha tirkeýge turyp, balalaryn ózge óńirlerdegi ata-ájelerimen qaldyrǵan otbasylardy anyqtadyq. Eger bizde 9350 otbasy ataýly áleýmettik kómek alatyn bolsa, olardyń 20 paıyzǵa jýyǵynyń turaqty tirkeýi joq. Sóıtip Almaty, Túrkistan jáne Jambyl oblysynyń turǵyndary bizdiń qaladan járdemaqy alyp júrgen. Osyndaı zańsyz jolmen tólem alyp júrgenderdi anyqtaý arqyly 83 mln teńge únemdeldi», dedi.
Mundaı zańsyzdyqtar bas qalada da anyqtalyp otyr. Qalalyq halyqty jumyspen qamtý ortalyǵynyń málimetinshe, AÁK Nur-Sultan qalasyndaǵy 6 myńnan astam otbasyǵa (37 myń adam) taǵaıyndalǵan. Onyń 3 323-i kóp balaly, 644-i tolyq emes otbasy bolsa, 1 366-sy tabysy tómen otbasyǵa jatady. Búgingi tańda tabysyn jasyrǵan myńnan asa otbasy anyqtalyp, 339 otbasyǵa tólemder berý toqtatylǵan.
Mınıstrlik ókili Nursáýle Eleýovanyń túsindirýinshe, kómek alýshylardyń tabysy mınıstrliktiń aqparattyq júıesinde kórsetilip turady. Olarǵa qandaıda bir artyq tabys túsken jaǵdaıda mınıstrlik atqarýshy organdarǵa tizimdi jiberedi. «Árbir adam ótinishin tapsyrǵan kezde óziniń tabysyn anyq kórsetýge mindetti. Aqparattyq júıede bul tabystar bolmaǵandyqtan olardyń jasyrǵanyn dáleldeı almaǵan bolatynbyz. Birneshe aı ótkennen keıin ol otbasylarǵa qosymsha taǵy da tabystar tústi», deıdi ol. Budan bólek AÁK-ni zańsyz alǵandardyń kóbeıýine baılanysty mınıstrlik ýchaskelik komıssııanyń quramyna jergilikti salyq basqarmasynyń, aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń ókilderin jáne veterınarlyq dárigerdi engizipti. Sondyqtan da zańsyzdyqty anyqtaý jumystary jalǵasa beretinin aıtady N.Eleýova.
Turmysyn túzegender kóp
Ataýly áleýmettik kómek 2018 jyly 581 myń adamǵa berilgenin eskersek, bıyl 1 sáýirden beri jańa júıedegi kómekke qol jetkizgenderdiń sany onyń úsh esesindeı bolyp otyr. Ataýly áleýmettik kómektiń shartty jáne shartsyz eki túri bar. Shartty bolsa 6 aı saıyn qujattaryn qaıta tekseristen ótkizip turady. Kómektiń bul túri otbasynda jumysqa qabiletti azamat bar bolǵanymen belgili bir sebeptermen ýaqytsha jumys istemeıtin bolsa ǵana beriledi. Al shartsyz AÁK alatyn azamattar jylyna bir ret qujattaryn jańalaıdy. Bul úıinde jumys isteýge qabiletti kisi múlde joq (mysaly, jubaıy múmkindigi shekteýli, ajyrasqan nemese qaıtys bolǵan, al óziniń 3 jasqa deıingi balasy bar) jáne 23 jasqa deıingi balasy oqýda bolǵan jaǵdaıda ǵana taǵaıyndalady. Eger 18 jastan asqan balasy oqymaıtyn, biraq jumys istemeıtin bolsa, qysqa merzimdi oqytý kýrstarynan ótip, jumys isteýi tıis. Jumysqa ornalasqannan keıin de eńbekaqysy kúnkóris deńgeıin toltyrmasa, bul otbasyna báribir AÁK berile beredi. Erekshe eskeretin jaıt ta osy.
«1 tamyzdyń jaǵdaıy boıynsha shartty ataýly áleýmettik kómekti alýshylardyń sany 93 100 otbasy (547 myń adam) boldy. Olardyń 39,4%-y kómek qarajatty birjola aldy. Onyń ishinde 87 600 otbasy jeke qosalqy sharýashylyǵyn uıymdastyrýǵa alsa, 50 900 otbasy iri qara mal alǵan. Usaq mal alǵan otbasy – 22 900 bolsa, qus sharýashylyǵymen aınalysa bastaǵan otbasy 9 600-ge jetken. Sondaı-aq 5100 otbasy jeke kásibin ashsa, 383 otbasy bul qarajatty jeke isterin jalǵastyrý úshin paıdasyna jaratty», deıdi departament ókili Nursáýle Eleýova.
Aqtóbe oblysy Qobda aýdanyndaǵy AÁK alýshy Asylbek Kúltileýov osyndaı múmkindikterge qol jetkizgenderdiń biri. Qoly qysqa kóp balaly otbasy birneshe aıdyń ishinde kásipker otbasyna aınalǵan. Tabysy molaıǵan Asylbek Kúltileýov qýanyshyn jasyrmady. «Meniń tórt balam bar. Jubaıym jasqa tolmaǵan balamyzdy qarap jumyssyz otyr. Men de aýdandyq jumyspen qamtý bólimine jumyssyz retinde tirkelgen edim. AÁK taǵaıyndalǵan soń meni Qobda aýdandyq kópsalaly kolledjinde úsh aı dánekerleý kýrsyna tegin qatystyrdy jáne aı saıyn 16 759 teńge kóleminde stıpendııa berip turdy. Sertıfıkatymdy alyp shyqqan soń mamyr aıynda memleketten 1 183 836 teńge kóleminde AÁK aldym. Sóıtip jeke kásipker retinde tirkeldim. Maýsym aıynda taǵy 250 myń teńge kóleminde grant berdi. Bul qarajatqa ustalyq, dánekerleý jáne qurylys jumystaryna arnalǵan jabdyqtar satyp aldym. Qazir bolat esikterdiń, mangaldardyń, metall dýaldardyń jáne ınterer buıymdarynyń óndirisin bastap kettim. Bolashaqta avtomatty qaqpalardy shyǵarýdy josparlap otyrmyn», dedi ol. Aqtóbe oblysynyń jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń basshysy Erbol Danaǵulovtyń aıtýnysha óńirde AÁK alatyn 972 otbasy qıyn jaǵdaıdan qutylyp, turmysy túzele bastaǵan.
2017 jyly Túrkistan oblysy Arys qalasynan Pavlodar oblysynyń Maıqońyr aýylyna qonys aýdarǵan Serik Jádigerdiń AÁK jáne basqa da kómekter nátıjesinde ál-aýqaty kóterilgen. «Bizdiń alty balamyz bar. 5-synypta oqıtyn qyzym týǵannan múgedek, 5 ret kúrdeli operasııa jasattyq. Qonys aýdarýymyzǵa da balamyzdyń densaýlyǵy sebep boldy. Sáýir aıynda bizge 1 567 200 teńge somasynda ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaldy, aı saıyn 130 600 teńge alamyz. Sondaı-aq bizge jeke qosalqy sharýashylyqty damytýǵa 176 750 teńge kóleminde kómek kórsetildi. Bul aqshaǵa biz iri qara satyp aldyq. Ertis aýdandyq máslıhatynyń sheshimi boıynsha 4 balamyzdy mektepke daıyndaýǵa 50 500 teńge kóleminde birjolǵy áleýmettik kómek kórsetildi. Joldasym ákimdikke júrgizýshi bolyp turaqty jumysqa turdy. О́zim aýyldyq klýbqa tehnıkalyq qyzmetker bolyp ornalastym», deıdi Seriktiń jubaıy Marjan Nálibaeva.
Rasymen ataýly áleýmettik kómek tistegenniń aýzynda, ustaǵannyń qolynda ketetin kól-kósir, suraýy joq qarajat emes. Bul memleket qazynasynan tek shyn muqtajdar men jumysyn dóńgeletýge shara tappaı otyrǵandarǵa beriletin kómek. Al ony tabysy taýdaı kásipkerlerdiń qymqyrýy memleketti tonaýmen teń dúnıe.
