QAZAQTYŃ SО́ZIMEN ATALATYN NAN BAR MA?..

Qazir dúkenge barsań nan kóp. Túri-túri tolyp tur. Kóp kórmeıik. Molshylyq degen osy. О́z tań­daýyńa saı qalaǵandy al da jeı ber. Al endi ataýlaryna  qarańyzshy, mine, bylaı deıdi: Boro­dın­skıı chernyı hleb, rýskıı hleb, se­mı­rechınskıı, pahomovskıı, grý­zın­s­kıı, ıaroslavskaıa, novo­ýkraın­skaıa, ba­geta, fıgýrnaıa, saıachnyı, je­lez­no­dorojnyı, ıýjnyı, na syvo-rot­ke, stolıchnyı, prezı­dent­skıı, baton, hala, lepeshka, azer­baı­­jan­dyq lavash, romashka, rý­letka, do­mash­nıı, belyı hleb, troıka, pe­kar­skıı, saıka, mra­mor­nyı dep taǵyósyn taǵylar tizilip kete barady. Dál bir Reseı jaǵynda  júrgendeısiń. Búgin dúkenge barsam, sórede taǵy bir nan ataýy paıda bolypty, ol tatarskıı nan dep atalady eken. – Bul nannyń,– deıdi satýshy kúlip,– ekinshi aty-kazanskıı, tatarlardyń reseptimen jasalǵan  bul nan óte dámdi alyńyz, al kazahskıı nazva­nıemen  ázirge ondaı nandar joq, — deıdi kúlip. Ári qarap, beri qarap ataýy qazaqtyń sózimen atalatyn bir bólke de nan túrin taba alma­dym. Sary bıdaıǵa toly astyqty alqapty qazaqtyń keń dalasy bol­masa, bular qap-qap qyp Borodıno, Grýzııa jaqtardan un tasyp ákelgen joq. Qasıetti  dám ataýlyǵa, as atasy nanǵa bálen-túgen dep sońǵy ýaqytta astyq kóp, Qazaqstanda nan jetedi dep mán-maǵynasyz  attaýlaryn qoıa beretin bolypty. Sonda basqalar óz attaryn aı­ǵaıla­typ atap qoıyp, nandaryn pisirip jatqanda, qazaq nan pisirip, nan jaýyp kórmegen be?.. Peshten jańa shyqqan ystyq toqash jeımiz dep talaı aýzymyzdy kúıdirgenbiz bala kezimizde. Sol toqash degen ataý qaıda joǵalyp ketti?.. Appaq  nannyń qadir-qasıetin aıalaǵan aýyl­daǵy úlkenderimiz, sheshele­rimiz nandy pyshaq tıgizýge qımaı, qolmen úzip jeıdi. Al, biz kelip sol qasıetti nandy mramorǵa teńep, orys tilinde san túrli ataý beremiz. Budan ósip kele jatqan urpaq qazaq tilinde keıin nan degen sóz bar ekenin umytyp qala ma dep qaradaı qorqasyń kep. Qaıran qalyp, oılanyp qalasyń. Naýbaıhanalar­dan shyǵatyn nannyń aty-jón­derin qazaqtyń el men jeriniń, dalasynyń atyna sáıkes ataǵanda­ryn jergilikti ákimdikter, til bas­qarmalary nazarǵa alsa, bir rette­lip jóndeler edi. Mysaly, osy nan attaryn bereke, darqan, dastarqan, raqat, asyl, altyn, tamasha, aq bı­daı, úlpildek, shapa­ǵat, nur dep taǵy basqa da tolyp jatqan  qazaq­tyń sózderimen ataýǵa ábden bola­dy. Bereke, sary bıdaı kóp, asta-tók dep mol­shy­lyqqa belshesinen batqan kásip­kerler ózderine paıda, tabys kózin taýyp berip otyrǵan qazaqtyń jeriniń qadirine bas ıip, nan ataýlaryn qazaq tilinde ataǵandary qajet. Farıda BYQAI, Pavlodar.