Seriktestik jáne sınergııa jolymen

Tyǵyz seriktestik qatynastardyń qalyptasýyna aıtarlyqtaı negiz sal­ǵan eki eldiń kóshbasshylary – Qazaq­stan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezı­denti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev pen Belarýs Respýb­lıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Grıgorevıch Lýkashenko.

Eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııany qatysýshy memleketterdiń múddelerin álemdik ekonomıkadaǵy turaqty baǵyttarǵa jyljytýdyń yq­pal­dy tásilderiniń biri retinde qaras­tyra otyryp, Qazaqstan men Bela­rýs osy negizde Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaqty EAEO) qurý maqsa­tynda Kedendik odaq pen Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńistiktiń nyǵaıýyna birlesip yqpal etti.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezı­denti Qasym-Jomart Toqaev­tyń pikirinshe, EAEO keńistiginde «eń tájirıbelisi» Belarýs memle­keti­niń basshysy bolyp tabylady, so­nymen qatar ol Qazaqstan-Belarýs qatynastarynyń damýyna A.Lýka­shen­konyń qosqan jeke úlesin joǵary baǵalaıdy.

Ekonomıkalyq odaq aıasynda bizdiń memleketter saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtty. 

Qarqyndy ıntegrasııalyq ózara is-qımylǵa toly sońǵy on jyldyq­ta Qazaqstan-Belarýs qarym-qatynas­tarynyń qarqyny udaıy ósip keledi. Eki el birlesken jobalarǵa qatysyp, óza­ra saýda kólemin ulǵaıtty jáne halyq­aralyq kún tártibindegi ózekti máse­leler boıynsha bir-birine qoldaý kórsetti.

Osy jyldar ishinde Belarýs qar­qyndy damyp, aqparattyq tehnologııa­lar, mashına jasaý, jeńil ónerkásip jáne aýyl sharýashylyǵy sııaqty mańyzdy salalarda ilgeri jyljydy. Elde joǵary tehnologııalyq park (JTP) quryldy. Belarýstiń baǵdarlamalyq qamtýlardyń tutynýshylary – álemge áıgili korporasııalar, Microsoft, HP, Dúnıejúzilik bank, British Telecom, British Petroleum, Citibank jáne basqalar bolyp otyr. Máselen, Belarýstaǵy qyzmet eksportynyń jalpy kólemindegi kompıýterlik qyzmetterdiń eksporty 2011 jyldan beri 3,7 ese ósti jáne 2018 jyly 1,5 mlrd dollardan asyp, 18,2%-dy qurady.

Sondaı-aq Qazaqstan sıfrly ekonomıkany damytýǵa bet burdy. Elimizdiń Prezı­denti Q.Toqaev Qazaqstan halqy­na Joldaýynda: «Respýblıka tehno­logııalyq seriktestik ornatý, derekter ortalyqtaryn qurý jáne ornalastyrý, má­limetter tranzıtin damytý, sıfr­ly qyz­metterdiń jahandyq nary­ǵyna qa­ty­sý úshin ashyq ıýrısdıksııa retin­de brend­ke aınalýy tıis» dep atap kór­setti.

Osy salada ekijaqty jemisti ynty­maqtastyq úshin bizdiń elderimizdiń ortaq múddeleri men uqsas ustanymdary bar. Kelesi jyl Belarýs úshin mańyzdy jáne jaýapkershiligi joǵary bolady, óıtkeni ol EAEO-ǵa tóraǵalyq etedi.

Belarýs tóraǵalyǵynyń basym­dyq­tary Ekonomıkalyq odaqtyń sıfr­ly jańǵyrýyna, kásiporyndardyń naryqqa teń qoljetimdiligin qamta­ma­syz etýge, salalyq saıasatty úılestirýge baǵyttalady.

Bul turǵyda Qazaqstan men Belarýs tyǵyz yntymaqtastyq ornatýǵa nıet bildiredi.

Búgingi tańda el TMD memleketteri arasynda Belarýstiń basty saýda seriktesteriniń úshtigine enip otyr.

Sońǵy úsh jylda Qazaqstan men Belarýs arasyndaǵy taýar aınalymy eki ese ósti, 2016 jylǵy 419 mıllıon dollardan 2018 jyly 896 mıllıon dollarǵa jetti.

Soǵan sáıkes, qazaqstandyq taýar­lar­dyń Belarýske eksporty jáne Bela­rýs taýarlarynyń Qazaqstanǵa ımporty da eki esege ósti.

2019 jyldyń segiz aıynda ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda taýar aınalymynyń 4%-ǵa deıin ósip, ol shamamen 626 mıllıon dollarǵa jetkenin atap ótkim keledi.

2019-2020 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan-Belarýs yntymaqtastyq jospary – ózara saýdany arttyrýdan bastap joǵary tehnologııalyq jáne ınnovasııalyq óndirister qurý jobalaryna deıingi keń aýqymdy qamtıdy.

Qazaqstanda 40-tan astam kompanııa Belarýs kásiporyndarynyń, sondaı-aq 170-ten astam dıllerlik jeliniń ókilderi bar. 

О́nerkásiptik kooperasııa salasyn­da yntymaqtastyqty damytý má­se­lelerine erekshe nazar aýdarylady. Qazirdiń ózinde Qazaqstanda belo­rýstyq teh­nıka men jabdyqtar quras­tyra­tyn segiz birlesken zaýyt ju­mys isteıdi, olar – «BelAZ», Mınsk trak­tor zaýyty, «Gomselmash», «MAZ», «Bobrýıskagromash» jáne bas­qa­lary. Belarýste qazaqstandyq kapı­taly bar 45 kásiporyn jumys istep tur.

Búgin biz tolyq óndiristik kezeńge kóshý kerektigin túsindik. Bul bizdiń elderdiń múddelerine jaýap beredi jáne tek ishki qajettilikterdi ǵana emes, sonymen qatar kórshiles memleketterge jetkizilimdi qamtamasyz etedi.

Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń bolashaǵy zor. Bizdi Belarýs agroónerkásiptik kesheniniń damý tájirıbesi qyzyqtyrady.

Jalpy, bizdiń elderimizde ekono­mıkalyq yntymaqtastyqtyń barlyq máseleleri boıynsha túsinistik jáne oǵan daıyndyq ta bar.

Saýda-ekonomıkalyq yntymaq­tas­tyq jónindegi Qazaqstan-Belarýs úkimetaralyq komıssııasynyń 15-shi otyrysynyń nátıjelerin qanaǵat­tanarlyqpen atap ótkim keledi. Qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtar ózara eksportty ósirý jáne ózara saýda kólemin ulǵaıtý, óndiristi oqshaýlaý jáne shyǵarylatyn ónim túrlerin keńeıtý boıynsha ekijaqty yntymaqtastyqtyń qarqyn alýyna ákeldi.

Tamaq ónerkásibi men aýyl sharýa­shylyǵy salasynda Qazaqstan men Belarýstegi halyqaralyq jármeń­ke­ler men mamandandyrylǵan kórme­ler­­de sharýashylyq etýshi sýbektiler úshin qolaıly jaǵdaılar jasaýda aı­tar­­­lyqtaı jetistikter bar. Osy sa­la­lardan kútiletin nátıjeler azyq-tú­lik qa­­ýipsizdigi boıynsha Qazaqstan­nyń ha­lyqaralyq bastamasyna yqpal etedi.

Densaýlyq saqtaý men medısınalyq bilim berý uıymdary arasyndaǵy salany sıfrlandyrý boıynsha ynty­­maqtastyq týraly kelisim Qazaq­stan­nyń jalpy memlekettik sıfrlandyrý baǵdarlamasyna jaýap beredi.

Strategııalyq seriktestik pen Qa­zaq­­stan-Belarýs qatynastarynyń joǵary dınamıkasyn rastaý úshin osy jylǵy 24-25 qazanda Belarýs Res­pýblıkasynyń Prezıdenti Alek­sandr Lýkashenkonyń Qazaqstan Respýblıkasyna resmı sapary jos­par­lanǵan.

Sapar barysynda eki el arasyndaǵy ózara tıimdi yntymaqtastyqtyń ma­ńyzdy máseleleri talqylanyp, aqpa­rat­­tyq tehnologııalar, ónerkásiptik koo­perasııa, agroónerkásiptik keshen salasyndaǵy áriptestiktiń bolashaǵy aıqyndalady.

Sapar aıasynda joǵary deńgeı­degi bıznes-forým ótedi. Qazaqstan­dyq jáne belarýstik kompanııalar men kásiporyndar iskerlik yntymaq­tas­tyqtyń naqty jáne ózekti taqyryp­tary, birlesken jobalar boıynsha kelis­sózder ótkizedi, tıimdi kelisimsharttar jasaý josparlanýda.

Qazaqstan men Belarýs arasynda joǵary deńgeıdegi belsendi saıası únqatysýdyń júrgizilip jatqandyǵy qýantady. Tek sońǵy alty aıdyń ishin­de ıntegrasııalyq sammıtter aıasyn­da Qazaqstan men Belarýs prezı­dent­teriniń úsh kezdesýi ótti.

Erevanda ótken Joǵary Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq keńestiń qazan sammıtinde elimizdiń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevpen ekijaqty kezdesý barysynda Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko «Belarýs Qazaqstanmen qarym-qaty­nasty tereńdetýge maqsatty bola otyryp, onyń aldaǵy sapary Qazaq­stanmen ekijaqty ynty­maqtastyq­tyń jańa kezeńine bastaý beredi dep úmit­tenetinin» málimdedi. О́z kezeginde, Qa­zaq­stan Prezıdenti qazaqstandyq tarap Qazaqstan-Belarýs qatynastarynyń ózekti máselelerin talqylaýǵa eleýli daıyndyq júrgizip jatqandyǵyn atap ótti.  

Ekijaqty baılanystardyń ma­ńyz­dy baǵyty – óńiraralyq ynty­maq­­tastyqty damytý. Qazaqstan men Belarýs óńirleri arasynda tikeleı eko­­nomıkalyq baılanystar men ja­qyn­­dasý birlesken óndiristik jáne koo­pe­ras­ııalyq jobalardy júzege asyrýǵa jáne ózara saýdany arttyrýǵa yqpal etedi.

Belarýs pen Qazaqstan arasyndaǵy óńiraralyq yntymaqtastyqtyń fo­rýmdaryn turaqty ótkizý – agro­óner­kásiptik keshendi, azyq-túlik qaýip­sizdigi men óndiristik kooperasııany damytýdyń tıimdi tetigi. Belarýs birqatar eldermen óńiraralyq yntymaq­tastyqty memleketaralyq qatynas­tardy damý­dyń negizgi faktory retinde qarasty­rady. Yntymaqtastyqtyń bul baǵyty­nyń keleshegi zor.

Osy jyldar ishinde Qazaqstan men Be­larýs qazaq jáne belorýs halyq­tary arasyndaǵy qatynastardyń «altyn kópirin» saldy. Biz burynǵy máde­nı-gýmanıtarlyq baılanystardy saqtap qana qoımaı, jańa qatynas­tardy ornattyq. Oǵan bizdiń elderde saqtalǵan iri dıasporalar áser etýde.

Nur-Sultan qalasynda Belarýs ult­tyq-mádenı ortalyqtary quryldy, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń janynda Belarýs til, tarıh jáne mádenıet ortalyǵy oıda­ǵydaı jumys isteýde. О́z kezeginde Be­larýs memlekettik pedagogıkalyq ýnı­versıtetinde qazaq-belorýs mádenı-bilim berý ortalyǵy jumys isteıdi.

Qazaqstandyq ánshiler birneshe ret «Slavıan bazarynda» estrada ánderiniń Gran-prıin jeńip aldy. Qazirgi ýa­qytta Mınsk qalasynda Sháken Aı­manov atyndaǵy «Qazaqfılm» kıno­stýdııasynyń qoldaýymen qazaq­standyq kıno festıval ótip jatyr. Belarýs kórermenderiniń nazaryna qazaqstandyq kınorejısserlerdiń jeti fılmi usynylady.

Tutastaı alǵanda, Qazaqstan Res­pýb­­­lıkasy men Belarýs Respýblı­kasy arasyndaǵy qatynastar strate­gııalyq seriktestik deńgeıine shyǵyp, joǵary áleýetke ıe boldy. Saýda-ekono­mıkalyq qatynastar tereń yntymaq­tastyqtyń jańa kezeńine ótýde, eýrazııalyq ıntegrasııany damytýdyń qaǵıdattaryna biryńǵaı tásilder naqtylandy. Qarqyndy ózara is-qımyl barysynda Qazaqstan-Belarýs kópjaqty yntymaqtastyǵyn keńeıtý keleshekteri tolyq aıqyndaldy.

Asqar BEISENBAEV,

Qazaqstan Respýblıkasynyń

Belarýs Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi