Iá, mundaı máseleler ótken ǵasyrlarda kezekti emes, ózekti másele bolǵanyn bilemiz. Ásirese ákeniń orny taýdan bıik, teńizden tereń edi. «Otyrǵan qyz», «qaıtyp kelgen kelinshek», «jesir áıel», «jetim bala» degen uǵymdardyń kóleńkesi de kórinbeıtin sol zamannyń soqpaǵy altyn dersiń. Shańyraq shaıqalmasyn dep, jesirlik baıqalmasyn dep áıeldi ámeńgerlikpen alsa, jetim balany jetelep, meıirim mekenine ornalastyryp, úıiniń bólmesinen ǵana emes, júregi men keýdesinen de oryn bere bilgen. Otbasynda oryn alǵan bir kúndik urys, qyryq kúndik yrysty kemitetinin tereń túsingen elimiz mundaıǵa jol bermeýdi jan-jaqty qarastyrǵan.
Kúni keshe elordada mas er adam áıelin atyp óltirip, ógeı ulyn jaraqattady degen aqparat jeldeı esti. Nur-Sultan qalalyq polısııa departamentiniń habarlaýynsha, qaıǵyly oqıǵa 20 qazan kúni keshke tirkelgen.
«20 qazan kúni saǵat 22.19 shamasynda Polısııa departamentiniń jedel basqarma ortalyǵyna 55 jastaǵy elorda turǵyny men onyń 5 jastaǵy balasyna oq tıgeni týraly málimet kelip tústi», delingen habarlamada. Polısııa anyqtaǵandaı, otbasylyq janjal kezinde álgi áıeldiń 59 jastaǵy kúıeýi mas kúıde jaryna oq atyp, onyń ekinshi nekeden týǵan ulyn jaraqattaǵan. Áıel alǵan jaraqatynan kóz jumdy. Al bala aýrýhanaǵa jetkizildi. Atalǵan derek boıynsha sotqa deıingi tergeý amaldary bastaldy. Kúdikti azamat ýaqytsha ızolıatorǵa qamaldy», delingen habarlamada.
Nur-Sultan qalalyq №2 balalar aýrýhanasynyń bas dárigeri Birjan Dosmaılov oq tıgen bes jasar balanyń jaǵdaıy turaqty ekenin aıtty.
«2019 jylǵy 20 qazanda №2 qalalyq balalar aýrýhanasynyń travmatologııalyq pýnktine jedel medısınalyq kómek brıgadasy ishine oq tıip, jaralanǵan bes jastaǵy (4 jas 11 aı) balany shuǵyl jetkizdi. Aýrýhanaǵa túsken kezde balanyń jaǵdaıy aýyr boldy. Operasııaǵa daıyndaý úshin reanımasııalyq bólimshege jatqyzyldy. Qazir balaǵa ota jasalǵan jáne jaǵdaıy turaqtalǵan soń stasıonarlyq emdi jalǵastyrý úshin beıindi jalpy hırýrgııa bólimshesine aýystyryldy.
Jaǵdaıy turaqty, orta dárejede dep aıta alamyz. Barlyq qajetti tekserýler júrgizilip jatyr, medısınalyq kómekti tolyq kólemde alady. Aıta ketetin taǵy bir jaıt, jaraqattanǵan balamen balalar psıhology jumys isteıtin bolady», dedi Birjan Serikbekuly.
Nur-Sultan qalasynyń polısııa departamentiniń málimetinshe, áıelderdi zorlyq-zombylyqtan qorǵaý jónindegi mekeme qyzmetkerleri bilim ordalarynda 114 kezdesý, basqa da mekemelerde 10 kezdesý ótkizgen. Jurtshylyqqa 1300-den astam jadynamalar men vızıtkalar taratqan, sonymen qatar áıelderdi zorlyq-zombylyqtan qorǵaý jóninde buqaralyq aqparat quraldarynda, ınternet-resýrstarda turaqty túrde materıaldar jarııalap, Nur-Sultan qalasy IID resmı saıtyndaǵy arnaıy aıdary jańartylyp otyrady eken.
«Áıelderdi zorlyq-zombylyqtan, quqyqqa jat áreketterden áıelderdiń múddesi men bostandyǵyn, konstıtýtsııalyq quqyqtaryn qorǵaý boıynsha aıtarlyqtaı jumys atqarylýda. Áıelderdi zorlyq-zombylyqtan qorǵaý bólinisi qyzmetkerleri, Nur-Sultan qalasy boıynsha otbasyn josparlaý, otbasy men nekeni saqtaýǵa muqtaj juptarǵa kómek kórsetetin, ózara qarym-qatynasty retteıtin «Demeý» oqý-praktıkalyq ortalyǵy, «Qorǵaý-Astana» ortalyǵy psıhoterapevterimen qarym-qatynas jasaıdy. Otbasylyq zorlyq – bul bir adam ekinshi adamnyń is-qımyly men sezimin baqylaýda ustaǵysy keletin jaǵdaı. Ádister ártúrli bolýy múmkin, qorqytý, qorqynysh sezimin uıalatý, kómekke zárýlik, abyroıyn túsirý, t.b. Áıelderdi zorlyq-zombylyqtan qorǵaý bólinisi qyzmetkerleri júrgizgen áleýmettik zertteý nátıjesi kórsetkendeı, otbasyndaǵy zorlyq áreketiniń oryn alýyna basty sebep – spırtti ishimdik qoldaný, urys jáne qyzǵanysh bolyp tabylady», delingen Nur-Sultan qalalyq polısııa departamentiniń aqparatynda.
Almatydaǵy «Aman-saýlyq» qoǵamdyq qory joǵary oqý oryndarymen birlesip, arnaıy saýaldama júrgizgen. Oǵan 18 ben 25 jas aralyǵyndaǵy 773 stýdent qatysypty. Nátıjesinde 38%-y ishimdiktiń dámin 16 jasta tatqanyn, 37%-y 18 jasqa deıin, 20%-y 21 jasqa deıin jáne 5%-y 21 jastan asqan soń ishimdik ishkenin aıtqan. Alaıda, saýaldamaǵa qatysýshylardyń 5%-y jasy 21-ge tolmasa da, ishimdikti jıi paıdalanady eken. Statıstıka boıynsha elimizde jan basyna shaqqanda ishimdik orta eseppen ár adamǵa jylyna 9 lıtrden keledi eken. Bul kórsetkish nátıjesinde Eýrazııa qurlyǵy boıynsha 19 oryndamyz. Jalpy, álem boıynsha Qazaqstan ishimdikti paıdalaný kórsetkishinen 77-orynǵa shyqqan.
Jýyrda sýısıd, shańyraqtyń shaıqalýy, otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq sııaqty ótkir de ózekti áleýmettik máselelerdi talqylaý úshin Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasy men «Danalyq» otbasylyq qundylyqtardy damytý ınstıtýty birlesip koých-sessııa uıymdastyryp, shaǵyn shańyraqtaǵy oryn alatyn keleńsiz jaǵdaılardy keńinen talqylaǵan bolatyn.
«Eger biz búkil Qazaqstan boıynsha narkologııalyq jaǵdaıǵa nazar aýdaratyn bolsaq, onda sońǵy 10 jyl ishinde nashaqorlyqpen tirkelgen adamdardyń, ıaǵnı alkogol men esirtkige táýeldi adamdar sanynyń turaqty tómendeýin baıqaımyz», degen bolatyn Nur-Sultan qalalyq Narkologııa jáne psıhoterapııa ortalyǵynyń tájirıbeli narkology Toqtar Qoıshybekov.
Onyń aıtýynsha, qazir elimizde nashaqorlyq dıagnozymen 20 myńǵa jýyq adam jáne alkogolge táýeldiligi bar 100 myń adam bar. Sonymen qatar ol elordamyzda nashaqorlardyń sany 13 paıyzǵa tómendegenin atap ótti. Bul nashaqorlyqqa táýeldi degen dıagnoz qoıylǵan shamamen 1200 adam. Nur-Sultanda alkogoldi tutynatyndardyń kóbi negizinen 30 ben 44 jas aralyǵynda erler men áıelder eken.
«Eger esirtkige táýeldi adamnyń jas ereksheligine jáne áleýmettik sıpattamalaryna nazar aýdaratyn bolsaq, onda bul kóbinese 25 pen 44 jas aralyǵyndaǵy jastar. Bul orta jáne orta arnaýly bilimi bar, turaqty jumysy joq adamdar», dedi T.Qoıshybekov.
Lancet jýrnalynda jarııalanǵan BUU derekteri boıynsha 2018 jyly 15-49 jas aralyǵyndaǵy azamattar, ıaǵnı árbir 100 myń adamǵa shaqqanda 62,2 ólim osy alkogoldiń kesirinen keledi. Qazaqstan alkogoldiń kesirinen ómirden ótetin azamattarynyń sany jóninen álemde 10-orynǵa kirgen. Iаǵnı spırtti ishimdikterdiń tikeleı nemese janama áseriniń kesirinen jylyna júzdegen azamatymyz opat bolyp jatyr.
Keń baıtaq jerimiz ben keń peıil elimizdiń keleshegi jarqyn bolýy úshin qurǵan otbasynyń qulamaýyna hám quldyramaýyna ejelden er adamnyń jaýapty ekenin esten shyǵarmaǵan abzal. «Erkek úıdiń egesi, áıel úıdiń shegesi» degen tálimdi támsildiń mazmuny mańyzdy. Er men áıeldiń etene jaqyn, taǵdyrda tatý bolyp ómir súrýi eldiń erteńi úshin de, ult pen urpaqtyń órkendeýi úshin de aýadaı qajet ekenin eskergen danalarymyz «Otan – otbasynan bastalady» degen oramdy oı, paıymdy pikir qaldyrǵan.
