Halyqaralyq qoǵamdastyqtyń belsendi qatysýshysy retinde bizdiń elimizdiń de búgingi úderisten tys qala almaıtyny túsinikti. Mundaıda dıplomatııalyq maıdan ókilderiniń aldyńǵy qatarǵa shyǵyp, qalyptasqan qıyn kúrmeýdi sheshý joldaryn izdeýi, mámilegerlik bitimder jasasý arqyly ortaq ymyraǵa jetýi kúmánsiz mańyzǵa ıe bolmaq. Anyǵyn aıtqanda, ásirese egemendiktiń eleń-alań kezinde jas memleketimizdi janjal oshaqtaryna ushyratpaı, ymyrashyl, syndarly, beıbit hám órkenıet jolymen órleýin qamtamasyz etýdiń qıyn da abyroıly mindeti turǵany aıan. Memleket basshylyǵy qaıyspas qara narlar shydas beretin mundaı aýyr júkti moıymaı alyp júrý amanaty artylatyn azamattardy burynǵy barsha odaq kóleminde túgendep, olarǵa jaýapty mindetter júkteýi de sondyqtan. Osynaý bir shoǵyr aıtýly qyz-jigitterdiń alǵashqy qatarynda keńestik mekteptiń kermek dámin tatqan kórnekti dıplomat, kásibı maman, aqkóńil azamat, adal dos, jas býynǵa ustaz Ábýtálip Ibijanuly Ahmetov aǵamyz bolǵan edi.
«Jalǵyz-aq úmitimiz, qarýymyz», dep uly Muhtar Áýezov aıtqan ult múddesine bastaryn tikken Alash qaıratkerleriniń qasıetti isin ár salada, sonyń ishinde dıplomatııalyq maıdanda jalǵastyrǵan arystarymyz Názir Tórequlov, Turar Rysqulov, Samat Súndetbaev syndy azamattardyń izimen endigi táýelsiz Qazaqstan dıplomatııasynyń qaz basqan qadamdaryn nyǵaıtýdyń mártebeli mindetin arqalaýda aǵa tolqyn arasynan marqum, búginde aramyzda tiri bolǵanda bıylǵy 4 qarashada 70 jasqa tolatyn Ábýtálip Ibijanulynyń sińirgen eńbegin arnaıy atap ótýimiz paryz.
Sonaý patshalyq Reseıdiń zymııan saıasatyn jymysqy túrde jalǵastyrǵan keńes zamanynda óz atamekeninde otyrsa da, jergilikti qazaqtarǵa buıyrǵan alys shóleıtte ornalasqan Talas aýdanynyń shaǵyl qum ortasyndaǵy shaǵyn aýyldaǵy qońyrqaı qazaq mektebin bitirgen Ábýtálip bala kúninen alysqa umtylyp, tákappar Máskeýge qatarynan birneshe jyl baryp júrip, aqyry armanyna jetip, ataǵy jer jarǵan Máskeý memlekettik halyqaralyq qatynastar ınstıtýtyna (MGIMO) oqýǵa túsedi. Atalǵan oqý ornyn 1977 jyly oıdaǵydaı aıaqtaǵan soń, Túrkııadaǵy KSRO ókildigine jumysqa jiberildi. Odan keıin Qazaqstanǵa oralyp Sheteldermen dostyq qoǵamynda, birneshe jyl sol kezdegi Qazaq KSR Syrtqy ister mınıstrliginde qyzmet atqaryp, biliktiligin shyńdaı túsý úshin qaıtadan Máskeýge attanyp, KSRO Syrtqy ister mınıstrliginiń Dıplomatııalyq akademııasynyń basshylyq quramǵa arnalǵan kýrstarynda tyńdaýshy boldy. Akademııada kózge túsken Ábekeń Vetnamdaǵy Keńes Odaǵy elshiligine qyzmetke joldanady. Minekı, ol kezde negizinen saıası elıtanyń balalary oqıtyn álemge áıgili joǵary oqý ornyn aýyl balasynyń baǵyndyrýy, rasynda, eren eńbekqorlyq pen qaısar minezdiń arqasy, tipti erlikke para-par áreket edi.
Álbette, Ábýtálip Ibijanulynyń uzaq jylǵy tájirıbesi men biliktiligi týǵan eliniń táýelsizdigin alǵan sátinen bastap, ekinshi tynysy ashylǵandaı jarqyraı kórindi. Túrik, parsy, fransýz tilderin erkin meńgergen egemen eldiń resmı ókili retinde Túrkııa, Irandaǵy konsýl, bas konsýl jaýapty mindetterin oıdaǵydaı oryndap, mınıstrliktiń ortalyq apparatynda joǵary laýazymdy qyzmetterdi abyroımen atqardy.
Kásibı maman retinde dıplomatııa salasyna sińirgen eńbegi laıyqty baǵalanyp, Memleket basshysynyń Jarlyǵymen Qazaqstannyń Tájikstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi bolyp taǵaıyndaldy. О́kinishke qaraı, onyń ǵumyry da kemeldikke kóterilgen kezeńinde, ondaǵan jyldarǵy baı tájirıbesin, bolmysyndaǵy boıamasyz qasıetterinen týyndaıtyn bedeli men biliktiligin týǵan eliniń múddeleri jolynda sarqa jumsaýǵa daıyn asqarly shaǵynda kenetten, Otanynan tys jerde júrgen kezinde úzildi.
Dıplomatııalyq dárejesine saı óz ortamyzda «bizdiń general» atanǵan Ábekeńniń jarqyn beınesi bizdiń esimizde qandaı bolsyn joǵary laýazymda júrgenimen, sol baıaǵy qumdy aýyldaǵy qunarly qazaqy ortanyń izgilikke tunǵan tól mádenıeti qanyna sińgen qalpynda qarapaıym da qaıyrymdy, azamat, abzal aǵa, ustaz retinde saqtaldy. Osy qyrynan kelgenniń ózinde ǵana Ábekeń tulǵasy búgindegi keıbir qolyna bolymsyz bılik tıse «jamanǵa jal bitkendeı» ekilenip, esirip, ózgelerdiń basyna bult úıirip, sýyq kóleńkesin túsirýden asa almaıtyn baıǵustardan múlde bıik, mańaıyna jylylyq taratýshy jarqyn, tartymdy jan edi. Ábekeńniń ómir mektebinen ótken jas dıplomattardyń birqatary búginde elshi, mınıstrlik basshylyǵy quramynda eńbektenýde.
Ýaqyt tolassyz zymyrap, Ábýtálip Ibijanulynyń ortamyzdan ozǵanyna da toǵyz jyl tolypty. 2010 jylǵy 11 qarashadaǵy Syrtqy ister mınıstrliginiń qaıǵyly habarlamasynda «onyń qazaqstandyq dıplomatııadaǵy baǵa jetpes eńbegi bizdiń memleketimizdiń syrtqy saıasat tarıhynda máńgi qalady» delingen edi. Búginde, ásirese bıylǵy Jastar jylynyń rámizdi máni oraıynda halyqaralyq qatynastar salasynda júrgen úmitti, sáýleli jastar, qarymdy qyzmetkerler aldymyzda úlgili ómiri, zııalylyq kelbeti, adamdyq bolmysy, adal eńbek jolymen jaryq iz qaldyrǵan aǵa urpaqtyń kórnekti tulǵalaryn umytpaı, árdaıym este ustaýy paryzymyz dep bilemiz.
Olaı bolsa, memleket múddesi jolynda jyraqta júrip kóz jumǵan Ábekeńniń jerlesteriniń, ıaǵnı Jambyl oblysy, Talas aýdany Ardagerler keńesi músheleriniń Taraz nemese Qarataý qalasynyń oqý oryndarynyń birine (mektep, kolledj, ınstıtýt) Ábýtálip Ibijanuly Ahmetovtiń atyn berý usynystaryn qoldaı otyryp, ol kisiniń áriptesteri retinde óz tarapymyzdan elordadaǵy dıplomatııalyq korpýs arasynda sporttyq oıyndardan jarys, Qazaqstan Dıplomatııalyq ınstıtýty aýdıtorııasyn ataý, jas mamandarǵa beriletin marapat taǵaıyndaý nemese ózge de taǵylymdy sharalar qabyldaýǵa bolar edi degen usynysymyzdy ortaǵa salǵymyz keledi.
Boranbek ÁLBERGENULY,
Muhtar KÁRIBAI
