ELBASY JÁNE TÚRKI ÁLE­MI

Túrki áleminiń Eýrazııa keńis­tiginiń edá­ýir bóligin alyp jatqany bel­gili. Qazirgi kez­de Jer sharyn sha­mamen 200 mıllıon túrki mek­en­deıdi. Olardy etnogenez, dil, til, ta­rıh, ádebıet, rýhanı jáne mate­rıal­dyq mádenıet, turmys salty men ádet-ǵuryptar, salt-sana ortaqtyǵy biriktirip otyr. Túrki áleminiń rý­hanı qundylyqtary, san ǵasyr­lyq, erekshe kóp úndi mádenıeti kúlli álem­dik órkenıettiń quramdas bóligi bolyp taby­la­dy. Barlyq tarıhı synaqtardan ótip kel­gen bul ózgeshe mádenıet HHI ǵasyrda da álemdik zııatkerlik damýdyń aǵymynda bol­maq.  Alaıda, mádenı biregeılený men ja­han­­daný úderisteriniń qaıta­rym­syzdyǵy jaǵdaıynda túrki area­ly­na kiretin, ásirese, “sany az” halyqtardyń rýhanı tabıǵı bet-beınesindegi erekshelikter qaterli aımaqqa enip otyr. Olardyń tipti tolyq joıylý qaý­pi joq emes. Sosıalıstik ıdealdardyń kúıreýi nátıjesinde mádenıetterdiń etnos­tyq deńgeıde birigý úrdisi kúsheıe tústi. Halyq­tar tarıhyndaǵy mádenı, dildik uqsas­tyqtar olardyń arasyndaǵy qatynastarda mańyzdy argýmentke aınaldy. Munyń ózi halyqtar arasyndaǵy etnostyq, tildik jáne tarıhı jaqyndyqty basty qundylyq sa­naı­tyn jańa mádenı urandardyń jarııalanýyna ákeldi. Túrkitildi keńistik tarıhı damý bary­syn­­da qashan da mádenıetterdiń alýan túr­li­­ligimen erekshelenetin, “Ba­­tys pen Shyǵys” arasyndaǵy má­denı únqatysýda ózgege uqsamaıtyn kópir ispettes bolǵan edi. Batys pen Shyǵystyń, Soltústik pen Ońtústik­tiń aralyǵynda, eýrazııanyń dál ortasynda ornalasqan Qazaqstan osy aıtylǵandardyń jarqyn úlgisindeı. Eldiń osynaý ereksheligin erte uǵynǵan Elbasy óziniń sara saıasatyn sarabdaldyqpen júrgizip keledi. Jaqsy nıetti barlyq adamdar arasynda baıandy beıbitshiliktiń, pla­netarlyq deńgeı­degi únqatysýdyń, yntymaqtastyqtyń orny­ǵýyna jaǵdaı jasaıdy. HH ǵasyrdyń so­ńyna qaraı Jer sharynyń halyq­tary “qyrǵı-qabaq soǵys” tońyn jibite aldy. Ideo­lo­gııalyq qarama-qarsylyqtyń qatań shekarala­ryn eńsere bildi. Adamzat jańa tarıhı ke­zeńge buryn-sońdy bolmaǵan darqan peıilmen, erek­she úmitpen kirdi. Jer betindegi beıbit­shi­liktiń baıandy bo­lýy úshin, azattyq pen yntymaq­tas­tyq úshin halyqtar bir-birine dostyq qolyn sozdy. Osyndaı ıgi bastama­lar­dyń basy-qasynda júretin kóre­gen basshylardyń qatarynda Qazaq­stan Respýblıkasynyń tuńǵysh Pre­zı­denti Nursultan Ábishuly Nazar­baev­tyń mártebesi bıik, mereıi ústem dep oılaımyz. Nursultan Ábishuly qıyn-qystaý, tar kezeńde shyn má­nin­de halqymyzdyń baǵyna oraı bı­lik basyna kelgen, ony nurly bo­la­shaqqa jeteleıtin kóshbasshy bola bildi. Álemdik qoǵamdastyqtyń gúlde­ný­i­ne ákeletin, halyqaralyq qa­ty­nas­tardyń izgilenýi men turaqtanýyna baǵyttalǵan rý­hanı damý basym­dyq­taryn aımaqtyq jáne jalpy ǵa­lam­dyq deńgeıde túısinip, tanı bilýdi qajet etetin qazirgi zamanda egemen el bolyp etek-jeńimizdi jıyp, jaqsy­lar­dyń qataryna qosylýdy oılas­tyryp otyrýy­myz­dyń ózi jaqsy kóshbasshymyzdyń bolýynyń arqa­synda qolymyz jetip otyrǵan jaǵdaı ekendigi daýsyz aqıqat nárse. О́tken 2009 jyly 8 qazanda Prezıdent Nursultan Nazarbaev Astana qalasynda Mus­tafa Kemal Atatúrikke arnalǵan eskert­kishti ashty. Prezıdentimiz: “Eskertkish Qa­zaqstan men Túrik Respýblıkasy arasyn­da­ǵy dostyq qatynastardy budan ári nyǵaıtý maqsatynda Túrkııanyń tuńǵysh prezıdenti, ári asa iri memleket jáne qoǵam qaı­rat­keri Atatúriktiń esimin máńgi este saq­taý maqsa­tynda, qoıylyp otyr. Osy eskertkishti or­nata otyryp, biz bar­lyq túrki halyqtary­nyń baýyrlas­ty­ǵy men birligi týraly armandaǵan osy bir uly adamnyń esimin jadymyzda ustaımyz”, – degen edi. Prezıdent jáne de óz sózinde: “Ata­túrik adamzat tarıhynda jańashyl basshy retinde, Túrkııany bólshektenýden saqtap qalǵan, ımperııalyq ambısııalardan bas tartqan, óz memleketin, óz jerin aman alyp qalǵan adam retinde qaldy. Onyń eńbeginiń arqasynda Túrkııa syıly da damyp kele jatqan, ta­masha memleket bolyp tabylady”, – degen bolatyn. Bul sózderdiń astarynda El bas­shy­sy­nyń Atatúrik tulǵasyna degen úlken qurmet jatyr dep oılaımyz. Sebebi, Mustafa Kemal Atatúriktiń el azattyǵy, el birligi, el bolashaǵy úshin etken eńbekteri eresen kóp. Máselen, Mustafa Kemaldyń elde bank isin jaqsy jolǵa qoıýy, jersiz sharýalarǵa jel telimderin be­rý isin júzege asyrýy, el­diń óner­ká­sibin arnaıy Zań shyǵara otyryp, durys jolǵa qoıýy, aýylsharýa­shy­lyq kooperatıvterin qurýdy qol­daýy, búkil el aýmaǵynda joldar sa­lý­dy qolǵa alýy, saıası ómirde – Sul­tanat pen Halıfatty taratyp, Res­pýblıkany jarııalaýy, bir­par­tııalyq (halyqtyq) saıası júıeni ornyq­ty­rýy, keı­innen kemalızm ata­la­tyn saıası ıdeolo­gııa­ny ornyqty­rýy, qoǵamdyq ómirde – dinı o­r­den­derdiń jumys jasaýyna tyıym sa­lýy, jańa azamattyq Kodeksti qa­byldaý isine qyzmet jasaýy, bilim berý isin ortalyq­tandyrýy, 1928 jyly 1 qarashada latyn grafıkasyna negizdelgen jańa túrik álip­bıi­niń qabyl­danýyna eńbek sińirýi, osy jyl­da­ry Túrik til qoǵamy men Túrik tarıh qo­ǵamyn qurýy, ýnıversıtettik bilimdi retteýi (1933), t.b. eńbekteri týraly kóp aıta berýge bolady. Prezıdent N.Nazarbaev árqa­shan­­da týystas túrki elderimen ja­qyn, dostyq qarym-qatynastar or­na­tý­dy kózdep, osy maqsatpen atqa­ry­la­tyn is-sharalarǵa muryndyq bolyp otyrdy. 1992 jyly 27 tamyzda Qa­zaqstan Respýblıkasy men Ázir­baı­jan Respýblıkasy arasynda dıplo­ma­tııalyq qatynastar ornaǵannan bastap, Pre­zı­dent N.Nazarbaev eki el arasynda kons­trýk­tıvti, terezesi teń saıası-ekonomıkalyq únqatysý or­na­týǵa tyrysty. 1996 jyldyń qyr­kúı­ek aıynda Ázirbaıjan astanasy – Baký qalasyna resmı saparmen barǵan kezinen bastap N.Nazarbaev eki túrki memleketiniń dostyq qatynasta bo­lýynyń qanshalyqty mańyzdylyǵyn is júzinde dáleldep keledi. Prezı­den­timizdiń týystas eldiń jerinde bolyp jatqan Taýly Qarabaq jan­ja­lyn beıbit jolmen sheshý isine ara-aǵaıyndyq jasaýǵa bir­neshe márte usynys jasaǵandyǵy álemge málim. Qazaqstan – Ázirbaıjan qaty­nas­tary N.Nazarbaevtyń 2005 jyl­ǵy mamyr aıynda Bakýge resmı sa­par barysynda qol qoıǵan Stra­te­gııalyq seriktestik pen odaqtastyq qa­tynastar jónindegi kelisim qaǵıdat­taryna saı, jaqsy qar­qynmen damyp keledi. Eki el arasyndaǵy mádenı-gýmanıtarlyq qarym-qatynastyń bir parasy retinde Elbasynyń basta­masymen dúnıege kelgen Qazaqstan halqy Assambleıasynyń músheleri tarapynan 2008 jylǵy qazan aıynyń basynda Ázirbaıjanǵa jasalǵan sapardy ataýǵa bolady. Prezıdent N.Nazarbaev Qazaq­stan­men kórshiles, Ortalyq Azııa aý­ma­ǵynda ornalasqan túrki halyqta­rymen tatý-tátti qatynastarda bolý isin qolǵa alyp, qaı kezde de ıntegrasııalyq is-qımyldardyń basy-qasynda júrdi. Qazaqstan Respýblıkasy men Qyr­ǵyz Res­pýb­lıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq baılanystar 1992 jyl­dyń 15 qazanynda ornatyldy. Ekijaqty kelisim negizinde júz elý­den astam qujatqa qol qoıylǵan. Olardyń ishindegi eń mańyzdysy – 1997 jylǵy sáýir aıynda bekitilgen Máńgi dostyq týraly kelisim men 2003 jylǵy jeltoqsanda qol qoıylǵan Odaqtastyq qatynastar týraly kelisim bolyp tabylady. Prezıdenttiń basshylyǵymen at­qa­rylǵan ıgi isterdiń nátıjesinde eki el arasyndaǵy qatynastar stra­te­gııa­lyq jáne teń quqylyq áriptestik rýhynda damyp keledi. 2007 jylǵy sáýir aıynda bolyp ótken Qyr­ǵyz­stanǵa resmı sapar barysynda eki el­diń Syrtqy ister mınıstrleri keńesin jáne Memleketaralyq joǵarǵy keńes qurý týraly kelisim jasaldy. 2008 jyldyń sáýir aıynda Qyrǵyzstan prezıdenti Qurmanbek Bakıev Qa­zaq­stanǵa resmı saparmen kelip, Qyr­ǵyz­stan men Qazaqstannyń Mem­le­ket­aralyq joǵarǵy keńesiniń ekinshi otyrysyna qatysty. Osy sapar ba­rysynda eki eldiń premer-mınıstr­leriniń tóraǵalyǵymen ótkiziletin ekijaqty qarym-qatynastar boıynsha Úkimetaralyq keńes qurý týraly qarar qabyldandy. Qazaqstan syrtqy saýda boıynsha Qyrǵyzstannyń eń basty áriptesteriniń birinen sanalady. Qazaqstan Respýblıkasy men Túr­kimenstan ara­syndaǵy dıploma­tııalyq qatynastar 1992 jyldyń 5 qazanynan beri ornatyldy. 1993 jyl­ǵy 19 ma­myrda Eki el arasyndaǵy dostastyq qatynastar men qarym-qa­tynastar ornatý týraly kelisim jáne 1997 jylǵy aqpan aıynda jasalǵan Yn­ty­maqtastyqty odan ári damytý týraly deklarasııa eki týystas el arasyndaǵy ortaq is-sharalarǵa negiz boldy. Qazaqstan Prezıdenti Túrkimen­stan­nyń burynǵy basshysy S. Nııa­zov­pen de, qazirgi basshysy G.Ber­dymuhamedovpen de jaqsy áriptestik qatynastarda bolyp keledi. 2007 jyl­ǵy 28-29 mamyrda G.Berdy­mu­hamedov Qazaqstanǵa memlekettik saparmen keldi. Eki el basshylyǵy alýan túrli baǵyttardaǵy ózara tıimdi saýda-ekonomıkalyq qarym-qaty­nas­tar jónindegi máselelerdi talqylady. 2007 jyldyń 11-12 qyr­kúıeginde N.Nazarbaevtyń Túrkimen­stanǵa resmı sapary boldy. Sapar kezinde Túrkimen­standaǵy munaı-gaz oryn­daryn ıgerý isine, Iranǵa ba­ratyn “О́zen-Qyzylqııa-Bereket” temir jol jobasyna qazaqstandyq kompanııa­lardyń qatysýy, ónerkásiptiń túrli salalarynda birikken kásiporyndar qurý, mádenı-gýmanıtarlyq salada qarym-qatynas ornatýdyń bolashaǵy talqylandy. Kólik jáne kommýnıkasııa sala­syndaǵy yn­ty­maqtastyq qarqyndy damý ústinde. Temir jol, avtomobıl, sý joly arqyly qatynas ornatý jo­lynda ózara tıimdi jobalar bar. Máselen, “As­tra­han – Atyraý – Aqtaý – Túrkimenstan shek­arasy” av­to­joly, eki el arasynda teńiz jo­ly­men qatynas ornatý jobalanyp otyr. 2007 jyldyń 1 jeltoqsany kúni Qazaqstan, Túrkimenstan, Iran memleketteriniń úkimetteri arasynda О́zen (Qazaqstan) – Qyzylqııa – Bereket – Etrek (Túr­kimenstan) – Gorgan (Iran) temir jol jelisin salý týraly kelisimge qol qoıyldy. Mádenı-gý­manıtarlyq saladaǵy baılanystar týraly aıtar bolsaq, 2008 jylǵy sáýir-mamyr aılarynda Qa­­zaqstanda Túrkimenstan Mádenıeti kúnderi bolyp ótti. Osy is-sharanyń sheńberinde eki eldiń zııaly qaýymy, jalpy mádenıet qaıratkerleri forýmy bolyp ótti. 2009 jyldyń maýsym aıynda Túr­kimenstanda Qazaqstan Mádenıeti kúnderi boldy. Qazaqstan men О́zbekstan ara­­­syndaǵy dıp­lo­matııalyq qatynastar 1992 jylǵy qarasha aıynda ornady. Saıası salada ekijaqty baılanys pen yntymaqtastyq týraly júzden astam qujatqa qol qoıyldy. Olardyń ishinde negizgi qujat – Máńgi dostyq týraly kelisim. N.Nazarbaevtyń 2006 jylǵy naýryz aıynda О́zbekstanǵa barǵan sapary kezinde Memleket­aralyq úılestirý keńesin qurý týraly sheshim qabyldandy. 2008 jyldyń sáýir aıynda О́zbekstan Respýblı­kasynyń pre­zıdenti I.Karı­movtiń Qazaqstanǵa resmı sapary bolyp ótti. Osy sapar barysynda Qazaqstan men О́zbek­stan arasynda erkin saýda aımaǵyn qurý týraly kelisimge qol jetkizildi. Bıznes-orta­lyqtar men Saýda ókilet­tikterin ashý, munaı-gaz salasyndaǵy ynty­maq­tastyqty bel­sendi etý týraly kelisimge qol qoıdy. Eki el arasyndaǵy taýar aına­ly­my 2008 jyly 1 788,2 mln. dollar shamasynda boldy. О́zbekstanda qa­zaq­standyq ınvestısııalarmen ju­mys jasaıtyn 173 kásiporyn bar. 2006 jylǵy naýryz aıynda Ha­lyq­aralyq avtoqatynas týraly úki­met­aralyq kelisimge qol qoıyldy. 2006 jyl­dyń maýsym aıynan bastap Al­maty – Tashkent – Núkis – Tash­kent – Almaty marshrýty boıynsha temir jol kóliginiń qozǵalysy qaıta jandandyryldy. “Beıneý – Aqjigit – О́zbekstan shekarasy” avto­jo­lymen qatynas jolǵa qoıyldy. I.Karımovtiń 2006 jylǵy qyr­kúıektegi Astanaǵa memlekettik sa­pa­ry kezinde eki el úkimeti tarapynan mádenı-gýmanıtarlyq salada baı­l­a­nys jasaý boıynsha 2006-2008 jyl­darǵa arnalǵan baǵdarlamaǵa qol qoı­yldy. Osy boıynsha teatraldyq, shy­ǵarmashylyq uıymdardyń gas­trol­deri, mu­ǵa­limderdiń semınar­la­ry men kez­de­sý­leri uıymdasty­ryl­dy. Qazirgi kez­de mádenı-gý­ma­nı­tarlyq sa­lada baı­lanys ja­saý boı­ynsha 2010-2012 jyldarǵa ar­nalǵan baǵ­dar­la­ma­nyń jańa jobasy jasalýda. Elbasymyzdyń kúni keshe ǵana О́z­bekstanǵa jasaǵan resmı sapary tý­ys­tas eki eldiń yn­tymaq­tastyǵyn od­an ári nyǵaıta tú­setini talassyz. Bizdiń tarı­hy­myzdyń jańa za­ma­nynda Qazaq­stan Respýblıkasy men Túrik Res­pýb­lıkasy arasyndaǵy ár salalyq baı­la­nystar óziniń tu­raq­­tylyǵymen, eki el basshylyǵynyń saıası, saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy baılanystardy keńeıtýge degen um­ty­lystarymen erekshelenedi. Atalǵan úde­risterdiń damýyna eki el halyq­tarynyń tarıhı, mádenı, etnostyq-dinı jaqyndyǵy múmkindik týdyrady. N.Á.Nazarbaevtyń 2003 jylǵy mamyr aıynda Túrkııaǵa resmı sapary kezinde jasalǵan málimdemede aıtylǵandaı, Astana men Ankaranyń strategııalyq seriktestigi óz jalǵasyn tabýda. Túrik Respýblıkasynyń saıası basshylyǵy Qa­zaq­standy Ankaranyń Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy saıası jáne saýda-ekonomıkalyq salalar boı­ynsha senimdi seriktesi retinde baǵalaýda. N.Nazarbaev Túrik Respýblıkasy prezıdent­teriniń qaı-qaısymen de óte jaqsy qatynas ornata bildi. Tur­ǵyt О́zal men Súleımen Demırel tu­syn­da da, odan keıingi kezeńdegi Túrkııa pre­zı­dentteri Ahmet Nedjdet Sezer men Abdýlla Gıýl tusynda da Elbasy Túrkııa jaǵynyń Qazaqstan múddesin qoldaýyna qol jetkizip otyrdy. Qa­zaq­stan Prezıdenti Túrkııa premer-mınıstrlerimen de jaqsy jumys jasasa bildi. Máselen, 2005 jyldyń mamyr aıynda Qa­zaqstanǵa úkimetaralyq kelisimderge qol qoıý úshin kelgen R.T.Erdoǵanmen birlesip istegen isteri az emes. Túrkııa jaǵynyń saıası jáne qo­ǵamdyq toptary N.Nazarbaevtyń otan­dyq jáne álemdik deńgeıde ja­salatyn usynystary men tujy­rym­daryn asa muqııat qadaǵalap otyrady. Ásirese, N.Nazar­baevtyń Ortalyq Azııa memleketteriniń odaǵyn qurý týraly bastamasy asa qyzý qoldandy. Olar bul ıdeıanyń júzege asýy tek Or­talyq Azııa úshin ǵana emes, so­ny­men qatar, barlyq túrki álemine de úlken ıgilik ákeletinin basa aıtty. Túr­kııanyń basshylary men iri qo­ǵam qaı­ratkerleri, saıası partııalardyń basshylary, qoǵamdyq uıymdardyń basshylary, iri bıznes basshylary Qazaqstan Prezıdentiniń jańa mer­zimge saılaný kezeńderinde árkez qýanyshtaryn bildirip otyrdy. Ankaranyń pikiri boıynsha, N.Na­zarbaevtyń basshylyǵymen Qa­zaqstan qoǵamdy demokra­tııalandyrý men ekonomıkany lıberaldandyrý jolynda mańyzdy kezeńderdi bastan ótkerdi. Qazaqstan búkil Eýrazııa keńistigi úshin barlyq salalar boı­­­­yn­sha sátti reformalar júrgizýdiń úlgisi retinde qyzmet etip keledi. Munyń bári birinshi kezekte Elbasynyń ıdeıa­sy men kúsh-jigeri arqasynda oryndalyp jatqandyǵy túrki álemine jaqsy aıan. Prezıdenttiń bastamasymen júrgizilip otyrǵan isterdiń biri – Túrkııaǵa Qazaqstan Parlamenti delegasııasynyń barýy. N.Nazarbaevtyń tikeleı arala­sýy­men ashylǵan oqý oryndarynyń biri – Q.Iаsaýı atyndaǵy Halyq­ara­lyq qazaq-túrik ýnıversıteti. Bul oqý ornyndaǵy 11 fakýltette 25 myń­nan astam stýdent jáne aspırant jastar dáris alady. Olardyń ishinde qazaq­standyq jastarmen birge 28 sheteldik memleketter men avtono­mııa­lyq res­pýblıkalardan kelgen tálimgerler bar. Elbasy jaqynda bolyp ótken kez­desý barysynda túrki qaýym­dastyǵynyń mańyzdy taqyrypqa aınalyp otyrǵanyn aıta kelip, óz bastamasymen Túrki akademııasynyń ashylǵaly otyrǵanyn, qazirgi kezeńde túrki áleminiń basyn qosyp, birik­ti­retin eldiń Qazaqstan bolyp otyr­ǵanyn, eki aıdan keıin, kóktemniń sońynda Aka­demııanyń ashylý sal­tanatyna Túrkııa prezıdenti Abdýlla Gıýldiń keletinin tilge tıek etti. El Prezıdenti Túrki áleminiń ǵylymı-teorııalyq jáne praktıkalyq, dıa­hron­dyq jáne sınhrondyq zert­te­lýiniń qanshalyqty mańyzdylyǵyn anyq tanyp-bilip, aıqyn aıtyp otyr. Túrkinegizdi halyqtardyń etno­genezindegi, tilindegi, tarıhyndaǵy, ádebıetindegi, mádenıeti men óne­rin­degi altyn bastaýlar ǵylymı negizde zertteýdiń qajettiligin aıqyndap otyr. Túrki álemi jalpy adamzat álemine ne berdi, túrki mádenıe­ti­niń ózindik erekshelikteri nede, basty qun­dy­lyqtary qandaı, mine, osy máselelerdiń barlyǵy da óziniń naq­ty ǵylymı sheshimin kútedi. Túr­ki­tildi elder arasyndaǵy máde­nıet pen óner sala­syn­daǵy san ǵasyrlyq baı­lanystardyń, jalpyǵa ortaq rýhanı qundylyqtardyń, tarıhı-mádenı dástúrlerdiń damý tarıhyn zerde­leýdiń, osy maqsatqa saı alýan túrli ǵylymı baǵdarlamalar men joba­lardy júzege asyrýdyń qajettiligi daýsyz. Túrki álemi – ashyq álem. О́z má­denı qundylyq­tarymen ózgeshelene otyryp, ózge mádenı bastaýlarmen ishki úndestigin saqtaı alatyn, tól­týma dúnıelerdi de, jalpyadamzat­tyq qundylyqtardy da aıshyqtap kórsete alatyn álem. Sol sebepti túrki halyqtarynyń asyl qazynasyn aıqara ashyp, júıeli túrde zerdeleý qajet. Jalpytúrkilik mádenıet pen óner salalaryn damytýdyń tarıhy men ózekti máselelerine arnalǵan ǵy­lymı sımpozıýmdardy, konferen­sııalardy, pikirsaıystardy ótkizýdiń qajettiligi, túrki tarıhynyń erekshe mańyzdy kezeńderine ǵylymı, fı­lo­sofııalyq tereń zerttemeler ja­saý­dyń kerektigi, túrkitildi elderdiń mádenıeti men óneriniń, tili men ádebıetiniń damýyna aıryqsha úles qosqan uly tulǵalarǵa keshendi túrde ǵylymı baǵa berýdiń qajettigi túrki álemin júıeli túrde keshendi zert­teıtin ǵylymı mekemeniń – Túrki akademııasynyń qurylýyn talap etip otyr dep oılaımyz. Qazirgi kezeńniń rýhanı talaptaryn oryndaý údesi turǵysynan Elbasynyń osy bir der kezinde jasalǵan ıgi bastamasyna sáttilik tileımiz. Janseıit TÚIMEBAEV, Bilim jáne ǵylym mınıstri.