MEMLEKETTIK TIL – EL BIRLIGINIŃ KEPILI

Qazir elimizde júrgizilip otyrǵan sa­lı­qaly til saıasatynyń nátıjesinde tózimdi, toleranttyq tildik orta qalyp­tas­qany – aıqyn aqıqat qana emes, ma­ńyzdy saıası-áleýmettik qundylyq­tar­dyń biri de. Sala problemalaryn júıeli túrde sheshý úshin Elbasy Tilderdi qol­daný men damytýdyń jańa memlekettik baǵdarlamasyn ázirleýge tapsyrma berdi. On jyl merzimge arnalatyn bul baǵdarlamany jasaý kezinde memleket­tik tildiń órisin budan da keńeıtip, onyń kons­tıtýsııa­lyq mártebesin budan da kótere túsýge múm­kindik beretin birneshe basym baǵyttar erekshe nazarda ustalýy kerek. Birinshi baǵyt – mektepke deıingi mekemelerde, ıaǵnı balabaqshalardaǵy búldirshinderge arnalǵan osy zamanǵy keshendi ádistemelik júıe jasaý jáne soǵan oraı qajetti oqý quraldaryn shyǵarý. Osy baǵyttaǵy jumystar Elbasynyń Joldaýynda be­ril­gen tapsyrmaǵa sáıkes arnaıy ázirlenip jatqan “Ba­lapan” baǵdarlamasymen ushtastyrylyp iske asyrylady. Ekinshi baǵyt – orys jáne ózge ult tilderindegi mek­tepterde qazaq tilin oqytýdyń júktemesin arttyryp, qazaq tili pánin biryńǵaı ulttyq test tapsyrýdaǵy mindetti pánderdiń qataryna qosý. Osy saladaǵy kadrlar biliktiligi men oqýlyq sapasyn arttyrý. Bul baǵyt el azamattarynyń qazaq tiliniń memlekettik til retindegi fýnksııasyna oraı týyndaıtyn qajettilikterine jáne olardyń memlekettik tildi ómirlik qajettilikterdiń biri retinde bilýge degen umtylysyna negizdelgeni jón. Úshinshi baǵyt – joǵary oqý oryndarynda qazaq tilin pán retinde oqytýdyń júıesin jetildirý. Osy maqsatta tıisti salalar boıynsha jáne mamandyqtarǵa qaraı beıimdelgen tıimdi oqý baǵdarlamalary,  oqýlyq­tar men oqý quraldary, basqa da kómekshi quraldarǵa degen qajettilikter tolyq ótelýi tıis. Eń bastysy, er­teńgi mamandardyń til úırenýi bos sholostıkaǵa aınal­maı, joǵarǵy oqý ornyn bitirgen árbir jastyń mem­le­ket­tik tildi erkin bilip shyǵýyna tolyq múmkindik týǵyzý. Tórtinshi baǵyt – qazaq tiliniń memlekettik qyzmet júıesindegi órisin keńeıtý. Qazir osydan on, tipti bes jyl burynǵymen salystyrǵanda, áldeqaıda zor ózgeristerge qol jetkizilgeni – ómir shyndyǵy. Besinshi baǵyt – joǵarydaǵy tórtinshi baǵytpen enshiles dese de bolady. Iаǵnı, memlekettik qyzmet­shi­lerdiń til bilýi jónindegi jaýapkershiligin arttyrý jáne soǵan qajetti zańna­malyq negizderdi jetildirý. Altynshy baǵyt – respýblıka azamattarynyń óz betinshe til úırenýine qo­laıly jaǵdaı týǵyzý. Jetinshi baǵyt – mem­leket­tik tildi osy zamanǵy aqparattandyrý júıesiniń tiline aınaldyrý. Ol úshin ınternet jelisindegi qazaq tildi saıttardyń kóbirek ashy­lýyn barynsha qol­daýy­­myz qajet. Baılanys jáne aqparat mınıstrligi, basqa da múddeli memle­ket­tik organdardyń kúsh qosa qyzmet etýi óte mańyzdy. Segizinshi baǵyt – aǵylshyn tilin tereńdetip oqytýdyń ádistemesin jetildirý. Elbasynyń “Jańa qazaqstandyq urpaqtardyń úsh tildi meńgergenin qalar edim” degen ıdeıasynyń ómirsheńdik qýatyn udaıy nazarda ustaı otyryp, bul baǵytta da mańyzdy ister atqarylatyn bolady. Toǵyzynshy baǵyt – respýblı­kamyzdaǵy ózge ult ókilderiniń ana tilderin oqyp-úırenýge qolaıly jaǵdaı týǵyzý. Onynshy baǵyt – buqaralyq aqparat quraldaryndaǵy memlekettik tildiń yqpalyn kúsheıtý. On birinshi baǵyt – qazaq tiliniń termındik bazasyn turaqtandyrý, birizdendirý jáne jetildirý, onomastıkalyq jumystardy júrgizý júıesin damytý. Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń tikeleı tapsyrmasymen jasalyp jatqan jańa til baǵdarlamasyn ázirleý ıyqtaǵy iri sharalardyń biri. Joǵarydaǵy on bir baǵyt sonda qamtylatyn bolady. Mınıstrlik bul baǵytta ashyq, jarııalylyqpen jumys atqarýda. Atalǵan jumys tobynyń quramyna belgili qoǵam qaıratkerleri, Parlament depýtattary, tilshi-ǵalymdar, saıasattanýshylar, lıngvıster, pedagogıka mamandary, qoǵamdyq uıymdar men baspasóz, basqa da buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi tartyldy. Konferensııada ortaǵa salynǵan oılar men naqty usynystardyń bári de mańyzdy qujatty ázirleýde erekshe nazarda ustalatyn bolady. Muhtar Qul-MUHAMMED, Mádenıet mınıstri.