– Álı Ábdikárimuly, siz basshylyq etetin partııa qandaı ıdeıamen quryldy?
– «Aýyl» halyqtyq-demokratııalyq patrıottyq partııasy osydan tórt jyl buryn Qazaqstan sosıal-demokratııalyq partııasy men Qazaqstan patrıottar partııasynyń biriktirilýi nátıjesinde quryldy. Qazirgi tańda elimizdiń 14 oblysy jáne respýblıkalyq mańyzy bar Nur-Sultan, Almaty, Shymkent syndy úsh qalasynda partııamyzdyń 17 fılıaly jumys isteıdi. Budan bólek 188 qalalyq jáne aýdandyq partııa uıymdarynda 500 bastaýysh partııa uıymy bar. Biz partııanyń baǵdarlamasynda fermerler men aýyl eńbekkerleriniń, barsha qazaqstandyqtardyń múddelerin qorǵaýdy basty mindet etip aldyq. Biz bul mıssııany laıyqty deńgeıde oryndap kelemiz. Sońǵy jyldary elimizde aýyldy, aýyl turǵyndaryn qoldaýǵa baǵyttalǵan kóptegen aýqymdy baǵdarlamalar qabyldandy. Buǵan bizdiń partııanyń da qosqan úlesi zor dep esepteımin. Biz aýyldyń barlyq máselelerin muqııat zerttep, ol týraly partııa ótkizgen sezderde, saılaýaldy baǵdarlamalarda, partııa jınalystarynda, dóńgelek ústelderde egjeı-tegjeıli talqyladyq. Buqaralyq aqparat quraldary arqyly da keńinen aqparat taratyldy.
Aýyldaǵy túıtkildi máselelerdi aýyl partııasynan saılanǵan ár deńgeıdegi depýtattar da kóterip, el Úkimetine depýtattyq saýaldar joldady. Jeke ózim 22 depýtattyq saýal ázirlep, Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimetine jiberdim. Aýylda turatyn 7,5 mln adamnyń erik-jigeri men múddelerin bildire otyryp, biz ózimizdiń ustanymdarymyzdy bıik minberden kóterip júrmiz. Sonyń nátıjesinde memleket agroónerkásiptik keshenniń máselelerine kóńil bóle bastady. О́zderińiz biletindeı, qazir agroónerkásiptik keshendi damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy, 2018-2030 jyldarǵa arnalǵan aýyldyq eldi mekenderde áleýmettik-ekonomıkalyq ınfraqurylymdy jańǵyrtýdy, naryqta suranysqa ıe aýylsharýashylyq ónimderin óndirýdi qamtamasyz etýdi, aýyl halqynyń ómir sapasyn arttyrýdy kózdeıtin «Aýyl – el besigi» syndy baǵdarlamalar jumys isteýde.
Atalǵan baǵdarlamalardyń arqasynda aýyl sharýashylyǵyn memlekettik qoldaýdyń kólemi jyl saıyn artyp keledi. Tek, 2018 jyly aýyl sharýashylyǵyna 454 mıllıard teńge baǵyttalǵan. Al 2019 jyly agroóndiristik keshendi damytýǵa 507 mlrd teńge jumsaý kózdelip otyr.
2018-2019 jyldary aýyldyq jerlerdi taza sýmen qamtý 42,5%-dan 59,9%-ǵa ósti (+17,4%). Sonymen qatar aýyldyń áleýmettik damýyna baǵyttalǵan qarjy tıimdi ıgerilýde. Qazirdiń ózinde halqy 250 adamnan asatyn 3 324 aýyl (79%) keńjolaqty ǵalamtor jelisimen qamtylǵan. Qalǵan eldi mekenderge ınternet 2020 jyly tartylatyn bolady. Bul baǵytta 16 myń shaqyrym jeli iske qosylady. Nátıjesinde, aýyldaǵy aǵaıynǵa qalalyqtar sekildi 4G jelisi qoljetimdi bolady.
Aldaǵy 3 jylda «Aýyl – el besigi» jobasyna baǵyttalǵan is-sharalardy júzege asyrý úshin, 2019-2021 jyldary respýblıkalyq bıýdjetten 90 mlrd teńge qarastyrylǵan. Bul qarjyǵa 4,5 myń jańa jumys oryndaryn ashý, 73 mektep pen balabaqshany, 14 emhana, 47 mádenıet úıi men sporttyq nysandardy jóndeý josparlanǵan. Sonymen qatar 13 dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni men 13 abattandyrý nysany salynady. 516 shaqyrym jol, 35 shaqyrym sýmen qamtý jelisi, 229 shaqyrym elektrmen qamtý (jaryqpen qamtý), 136 shaqyrym gazben qamtý jelisi, 20 shaqyrym jylýmen qamtý jelisi jóndeýden ótedi dep josparlanǵan. Osy jerde aıta keteıik, el Prezıdentiniń tapsyrmasyna sáıkes, 2020 jyly osyǵan qosymsha 2027 jylǵa deıin 3 540 aýyldyq eldi mekenniń ınfraqurylymyn damytý maqsatynda 800 mlrd teńgege jýyq qarjy bólý josparlanǵan.
– Qazaqstandaǵy partııalar saılaýdan saılaýǵa deıin ǵana ómir súredi degen pikir bar. Bul týraly ne aıtasyz?
– Tórt jyl ishinde «Aýyl» partııasy 250-den asa is-shara uıymdastyrdy. Biz kóptegen máselelerdi qozǵadyq. Bul – agroónerkásiptik keshen problemalary, mamandardy daıarlaý jáne qaıta daıarlaý, shyǵarmashylyq ıntellıgensııany qoldaý, salamatty ómir saltyn nasıhattaý jáne ózge de máseleler. 2017 jyly qarasha aıynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń ǵımaratynda agroóndiristik keshendi damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde ázirlengen jol kartalaryn talqylaý boıynsha onlaın-konferensııa ótkizgen bolatynbyz. Sol kezde aýyl sharýashylyǵynyń birinshi vıse-mınıstri partııa aktıvine atalǵan memlekettik baǵdarlamany júzege asyrý úshin partııa músheleri ony jer-jerde nasıhattap, ár aýyl turǵynyna túsindirý boıynsha birqatar keńesterin berdi.
Atqarylar sharalar áli de jeterlik. Bul rette shyǵarmashylyq joldary aýyldyń tynys-tirshiligimen tyǵyz baılanysqan daryndy ári talantty azamattardy qoldaýǵa tyrysamyz. Máselen, partııa 4 jyldan beri «Aýylym – altyn tuǵyrym» atty qalamgerler baıqaýyn uıymdastyryp keledi.
Búgingi tańda atalǵan baıqaý halyqaralyq deńgeıge kóterildi. Sebebi qatysýǵa nıet bildirgender arasynda Qytaı, Mońǵolııa, О́zbekstan eliniń jas daryndary bar. «Aýylym – altyn tuǵyrym» qalamgerler men oqyrman qaýymy arasynda tanymal óner saıysyna aınaldy. Bir qýanarlyǵy, osy baıqaýdyń arqasynda qanshama jas qalamger sóz ónerinde óziniń baǵyn synap, baǵasyn aldy.Mysaly, 2018 jyly partııa saıtyna onlaın rejiminde 200-den astam shyǵarma kelip tústi. Biz «Aýylym – altyn tuǵyrym» baıqaýynyń jeńimpazdaryn marapattap qana qoımaımyz, qatysýshylardyń shyǵarmalary poezııa, proza jáne dramatýrgııa janrlary boıynsha partııanyń qarjylandyrýy arqyly jınaqqa engiziledi. Atalǵan úsh tomdyqtyń tanystyrylymy jeńimpazdardyń, Jazýshylar odaǵy men qoǵamdyq birlestikter ókilderiniń qatysýymen ótedi. Jyl saıyn 3 tom bolyp shyǵatyn «Altyn tuǵyr» ádebı jınaǵy partııanyń fılıaldary arqyly elimizdiń barlyq aımaqtaryndaǵy kitaphanalarǵa taratylady.
О́tken jyly bizdiń partııa «Aýyl naqyshtary» taqyrybynda fotobaıqaý jarııalady. Bir jyl ishinde kásibı fotosýretshiler men elimizdiń túkpir-túkpirindegi áýesqoılardyń aýyldyń umytylmas sátterinen syr shertetin eńbekteri saıtta jarııalandy. «Aýyl» partııasynyń XIV sezinde atalǵan fotobaıqaýdyń jeńimpazdary men júldegerleri marapattalyp, úzdik týyndylardyń kórmesi uıymdastyryldy. Atalǵan fotobaıqaý partııamyzdyń «Egemen Qazaqstan» gazetimen birlesken jobasy ekenin de aıta ketýimiz kerek.
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Petropavldaǵy agroónerkásiptik keshenniń damýy men aýyldy damytý máselesi jónindegi respýblıkalyq keńeste ishki naryqty kontrafaktili, qaýipti ónimnen qorǵaý jumystaryn kúsheıtýdi tapsyrdy. Sizdiń partııańyz osy máseleni kóterdi me?
– Iá, árıne! 2017 jyly naýryz aıynda biz «Gendik modıfıkasııalanǵan organızmsiz ómir – aýyl sharýashylyǵy ǵylymy men óndirisiniń qazaqstandyq tańdaýy» atty dóńgelek ústel ótkizdik. Dóńgelek ústelge daıyndyq barysynda partııanyń Ortalyq apparaty memlekettik organdar gendik modıfıkasııalanǵan organızmge qatysty máseleni ýystarynan shyǵaryp alǵandyǵyn anyqtady. Máselen, «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodeksi men «Azyq-túlik ónimderiniń qaýipsizdigi týraly» Zańǵa sáıkes, azyq-túlik salasynda gendik modıfıkasııalanǵan ónimniń memlekettik tirkeýin júrgizetin ókiletti organ tıisti memlekettik reestrdi múlde jasamaǵan. Bul jerde qandaı da bir pikir aıtýdyń qajeti shamaly. Kezdesý aıasynda Qazaqstanda gendik modıfıkasııalanǵan ónimderdiń aldyn alý jóninde tolyqqandy keshendi is-sharalar usynyldy.
Naqtyraq aıtqanda:
– biz oblystyq mańyzy bar barlyq iri qalalarda, shekara beketterinde ashylýy tıis mamandandyrylǵan zerthanalarda gendik modıfıkasııalanǵan organızmge tekseris júrgiziletin ónimderdiń úlgilerine qatań baqylaý jasaýdy usyndyq. Mundaı zerthanalar qajetti zamanaýı qural-jabdyqtarmen, hımııalyq reaksııa týǵyzyp, izdeletin zattyń quramda bar-joǵyn tabýǵa múmkindik beretin qospa shyǵyndarymen, gendik modıfıkasııalanǵan ónimderdi anyqtaıtyn test júıelerimen qamtamasyz etilýi tıis. Bul maqsatqa bıýdjetten arnaıy qarjy qarastyrýdy da usyndyq.
Atalǵan aýqymdy jumystarmen aınalysatyn joǵary bilikti mamandardy osy baǵytta mol tájirıbesi bar elderde jáne ózimizdegi joǵary oqý oryndar men kolledjderde daıarlaý qajet ekenin de esten shyǵarǵan joqpyz.
Aldaǵy sezde biz «Aýyl» partııasy azyq-túliktegi GMO-ǵa qarsy» jańa saıası bastamasyn jarııalaýdy josparlap otyrmyz. Biz barlyq partııalardy, qoǵamdyq uıymdardy, buqaralyq aqparat quraldaryn osy bastamamyzǵa qosylýǵa shaqyramyz.
– Aldaǵy sezd qandaı jańalyqtarmen este qalmaq?
– XVI sezge partııa fılıaldarynyń esep berý-saılaý konferensııalarynda saılanǵan 210 delegat qatysady dep kútilýde. Shara aıasynda «Aýyl» HDPP Jarǵysyna sáıkes partııanyń tóraǵasy men Saıası keńesi qaıtadan saılanatyn bolady. Sondaı-aq fılıaldardyń esep berý-saılaý konferensııalarynda týyndaǵan partııanyń jańa bastamalarymen tanystyratyn bolamyz.
Úkimetke, memlekettik organdarǵa jáne barsha qazaqstandyqtarǵa «aýyl sharýashylyǵy óndirisi memlekettik saıasattyń basym baǵytyna aınalýy tıis» degen partııalyq ustanymymyzdy jetkizgimiz keledi.
Biz birinshi kezekte aýyldardy damytýǵa tıispiz. Ol óz kezeginde ekonomıkanyń basqa salalarynyń damýyna yqpal etedi.
Aýyl ekonomıkanyń draıveri bola otyryp, mıneraldy tyńaıtqyshtar men tamaq jáne qaıta óńdeý óndiristeriniń, jeńil tamaq ónerkásibi ındýstrııasynyń, qurylys salasynyń, aýyl sharýashylyq mashına jasaýdyń, otyn-energetıka jáne kólik keshenderiniń jáne ózge de salalardyń damýyna qýatty serpin beredi. Sonymen qatar biz, Qazaqstan saýda-sattyq táýelsizdigin qamtamasyz ete otyryp, ekologııalyq taza ónimniń álemdik naryǵynda kóshbasshy agrarlyq derjava bola alady dep sanaımyz.
Sezd jumysy jaıly aıtar bolsam, taıaýda elimizdiń ár aımaǵynda ótken esep berý-saılaý konferensııalarynda agrarlyq salanyń damýyna qatysty synı kózqarastary men usynystaryn bildirgen barlyq delegattardyń belsendiligin erekshe atap ótkim keledi. Olardyń usynys-pikirleri Ortalyq apparatta saralanyp, Úkimetke jáne memlekettik organdarǵa jiberiletin bolady.
Shyn máninde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev atap ótkendeı qazir memlekettik organdarǵa qoǵammen qarym-qatynasta ashyqtyq jetispeıdi. Bılik halyqqa meılinshe jaqyn bolýdyń joldaryn qarastyrýy tıis.
Biz partııamyzdyń myńdaǵan belsendi músheleri arqyly aýyl turǵyndaryna Úkimettiń barlyq ıdeıalary men bastamalaryn túsindirýge daıynbyz. Qoǵamdyq qurylymdar men memlekettik organdardyń bulaısha qoıan-qoltyq jumys atqarýy eki jaqqa da tıimdi ekenin túsinetin kez kelgen syńaıly. Úkimet partııanyń múmkindikteri arqyly óz sheshim-qararlarynyń halyqqa jetýin qamtamasyz etse, qarapaıym halyqtyń muń-muqtajynyń joǵary jaqqa jetip, tıisti sharalardyń qoldanylyp jatqanyn kórgen partııa músheleriniń de belsendiligi arta túspek.
– Álı Ábdikárimuly, «Aýyl» partııasy aldaǵy ýaqytta ótetin Parlamenttik jáne máslıhat saılaýyna qatysa ma?
– Partııanyń óz jumysyn bastaǵanyna kóp ýaqyt bolmasa da, bizdiń parlamenttik saılaýǵa, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdentiniń saılaýyna qatysqan tájirıbemiz bar, sondaı-aq barlyq deńgeıdegi máslıhattardyń saılaýyna partııalyq tizimder boıynsha qatysýǵa daıynbyz.
Qazirgi tańda «Aýyl» partııasy parlamenttik saılaýda Parlamentte jáne jergilikti máslıhatta óz ókilderiniń bolý mindetin qoıyp otyr. Bul óz kezeginde partııanyń saıası platformasyn iske asyrýǵa baǵyttalǵan zańdar men memlekettik sheshimderdiń qabyldanýyna aıtarlyqtaı yqpal etedi. Bıliktiń ókiletti organdarynan oryn alý, partııa baǵdarlamasynyń strategııalyq jáne taktıkalyq maqsattaryn is júzinde júzege asyrýǵa múmkindik beredi.
Qazirgi tańda «Aýyl» partııasynyń qataryna múshelikke júzdegen myń adam erikti túrde ótti. Bizdiń partııa jergilikti turǵyndar arasynda úlken abyroıǵa ıe. Muny halyqtyń partııaǵa kirýge degen yntasynan baıqaýǵa bolady. Tek 2015-2019 jyldar aralyǵynda bizdiń partııanyń quramy 44 myń adamǵa artty. Olardyń kópshiligi aýyl sharýashylyǵynyń joǵary bilikti qyzmetkerleri, ǵalymdar, Ǵylym akademııasynyń músheleri, medısına jáne bilim berý mekemeleriniń qyzmetkerleri, elimizdiń iri agroqurylymdarynyń jetekshileri. Bizdiń qatarymyzda qarapaıym aýyl turǵyndary, eńbek adamdary da bar. Sońǵy 3 jylda qoǵamnyń ár salasynda uzaq jyldar eńbek etken 500-den astam partııa múshesi «Aýyl» HDPP usynýymen memlekettik jáne vedomstvolyq nagradalarmen marapattaldy. Bizde daǵdarysty eńserip, el ekonomıkasyn jańa, sapaly deńgeıge kóterýge negizdelgen memlekettik strategııany, baǵdarlamany jasaýǵa qabiletti, myqty kadrlyq áleýet bar. Al Parlamentke kirý bul árbir partııanyń maqsaty dep oılaımyn. Al qazirgi «Aýyl» partııasynyń mundaı maqsatqa qol jetkizerlikteı áleýeti bar.
Áńgimelesken
Ǵabıt Iskenderuly,
«Egemen Qazaqstan»
