Jazýshylar odaǵynyń mereıli belesi

Ult tarıhynan oıyp turyp oryn alatyn tarıhı oqıǵalar men qıly zamandardyń boıamasyz kórinisin qaz-qalpynda keıiptegen sóz sýretkerleri tutas dáýir júgin arqalady desek artyq bolmas. Qoldan jasalǵan asharshylyq, qýǵyn-súrgin, surapyl soǵys, zulmat kezeńderde qalamyn qarý etken qalamgerler el rýhyn asqaqtatýǵa eleýli úles qosty. Ádebıettiń altyn dáýi­rin qalyptastyrǵan keshegi uly­la­rymyzdyń izi qalǵan irgeli ujym­nyń bási qaı kezde de bıik turatyny sondyqtan bolar. Qa­zaqtyń úsh báıteregi – Sáken Seı­fýllın, Beıimbet Maılın, Ilııas Jansúgirovtiń 125 jyldyǵyn arqaý etken mere­kelik basqosýǵa Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Memlekettik hatshysy Qyrymbek Kósherbaev, Al­maty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev, sondaı-aq ult ádebıeti men mádenıetiniń qaımaǵyna balanǵan zııaly qaýym ókilderi men alys-jaqyn shetelderden kelgen ádebıet maıtalmandary qatysty.

Ár kezeńniń, ár dáýirdiń bas­talýy memlekettiń aqyn-ja­z­ý­shylaryna úlken jaýapkershilik júkteıtinin alǵa tartqan Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Bas­qarma tóraǵasy Ulyqbek Es­dáýlet mereıli basqosýdyń tiz­ginin ustap, atalǵan uıymnyń osy jyldar aralyǵynda jetken je­tistikterin jipke tizdi.

Aıtýly sharanyń shymyl-
dyǵyn ashqan Memleket­tik hatshy Qyrymbek Kósherbaev Alash armanymen astasyp jatqan Jazýshylar odaǵynyń jyl ótken saıyn yrysy molaıyp, órisi keńeıip kele jatqanyn aıtyp, Odaq pen aıtýly basylymnyń tarıhyndaǵy qadaý-qadaý aı­shyqty sátterge toqtalyp ótti.

– Búgin ult rýhanııatynyń, qazaq sóz óneriniń mereıli bele­sine arnalǵan mazmundy ári már­tebeli keshte bas qosyp otyrmyz. Ultqa uran tastalǵan kezde aldymen ún qosyp, ónegeli isti órge súırep ilip áketý qalam ustaǵan qaıratkerler qalyptastyrǵan ıgi dástúr. Sondyqtan qazaq eli qashanda jazýshylar qaýymyn janyna súıeý, rýhyna tireý sanaıdy. Ejelden sóz ónerin kıe tut­qan, asyl sózdi ardyń isi sa­naǵan halqymyz ótken ǵasyr ba­synda bir tilekke uıysqan aqyn-jazýshylarǵa dál osylaı úmit artqan bolatyn. 85 jyldyq tarı­hynda sóz zergerleri sol úmit­ti halyq qamy men el seni­mi­­niń temirqazyǵyna aınaldyra bildi.

Qazaqstan Jazýshylar oda­ǵynyń ǵasyrǵa jýyq tarıhyn tarata zerdeleıtin bolsaq, odan qazaqtyń qıly kezeńderimen tutas jatqan júzdegen tomǵa júk bolatyn qyzyǵynan qasireti basym taýqymetti taǵdyrlardyń shejiresin kóremiz. Onyń bir­sy­pyrasy jazylyp ta júr. Al qaltarysta jatqany odan álde­qaıda mol. Jazýshylar odaǵy alǵash 1925 jylǵa deıin Qazaq Proletarlyq jazýshylar assosıasııasy dep atalǵanyn, uıymnyń basynda Sáken Seıfýllın men Beıimbet Maılın turǵanyn bile­sizder. Keıin 1934 jyly bul uıym Qazaqstan Jazýshylar oda­ǵy dep qaıta qurylyp, tuńǵysh tóraǵalyǵyna Ilııas Jansúgirov saılandy. Dál sol jyldyń onynshy qańtarynda búginde qazaq sóz óneriniń kórkemdik keńistigine aınalǵan «Qazaq ádebıeti» gazeti jaryqqa shyqty. Onyń alǵashqy redaktory Ǵabıt Músirepov bol­ǵanymen, ıdeıalyq jetekshileri Sáken, Ilııas, Beıimbetter edi. Gazettiń alǵashqy betinde «Qa­zaq ádebıeti ult mádenıetin kóte­rýde úlken oryn alsyn» degen ti­lek­tiń jazylýynyń ózi kóp nárse­ni ańǵartady. Budan ult tarıhyn­daǵy qos birdeı qubylystyń qazaqtyń úsh báıteregi atalyp ketken alyp tulǵalarmen tuta­sa baılanysyp jatqanyn kóre­miz. Sıpaty múlde bólek osy zamanda qazaq ádebıetin álem­dik ádebıetke kiriktirý, ony jahandaǵy mártebeli mejege jetkizý jolynda talmaı qyz­met atqarýlaryńyz kerek. Alda­ǵy ýaqytta qalamgerlerimiz qa­sıetti qazaq halqynyń arman-mura­tyn, talaıly taǵdyryn arqaý etken álemdik deńgeıdegi úzdik shy­ǵar­malarymen qýanta beretinine senimdimiz, – dedi Memlekettik hatshy Qyrymbek Kósherbaev. Sondaı-aq Qyrymbek Eleýuly atalǵan ujymnyń qoǵamdyq uıym ekenine qaramastan, erekshe mártebesin eskere otyryp, Memleket basshysynyń Jazýshylar odaǵyn bıýdjetten qarjylandyrý máselesin ońtaıly sheshýdi Úkimetke tapsyrǵanyn súıinshilep jetkizdi.

Jazýshylar odaǵynyń qat­parly tarıhy Almatymen tus­tasyp jatqanyn tilge tıek etken Baqytjan Saǵyntaev 85 jyl buryn boı kótergen odaqtyń bir­neshe býyny Almatyda qalyp­tasyp, osynda tabysty eńbek etkenin aıtty. Shahar basshy­synyń sózinshe, qazir Almatyda Jazýshylar odaǵynyń 360 múshesi turady. Olardy jan-jaqty qoldaý árdaıym basty nazarda. Osy turǵyda bıyl júzge jýyq qalamgerge qala ákiminiń granty tabystalǵanyn aıta ketken lázim.

Elimizdiń ár aımaǵynan jáne alys-jaqyn shetelderden belgili qalamgerler qatysqan is-shara barysynda TÚRKSOI uıymynyń qoldaýymen jaryqqa shyqqan «Úsh báıterek» kitaby jurtshylyq nazaryna usynylyp, Eýrazııa Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Iаkýb О́meroǵly, Tájikstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Nızom Kosım, Tatarstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Danıl Salıhov, Bashqurtstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Zákı Álibaev, Reseı Jazýshylar odaǵy tóraǵasynyń orynbasary Igor Iаnın bastaǵan birqatar mártebeli qonaqtar jınaqtyń tusaýyn kesti.

Qalyń oqyrman úshin mereıli belesti mejelegen «Qazaq áde­bıeti» gazetiniń orny bir tóbe. Zama­nynda Ǵabıt Músirepov, Beıim­bet Maılın, Sábıt Muqanov, Asqar Toqmaǵambetov syndy qa­zaq­tyń aıaýly azamattary bas re­daktor bolǵan basylym eldiń rýhanı-mádenı áleýetiniń damýyna zor úles qosty. Kesh barysynda ózindik stıli, baǵyt-baǵdary qalyptasqan biregeı basylymnyń shejireli tarıhy men búgingi tynys-tirshiligi týraly da tolymdy pikirler aıtyldy. Aıtýly aqyn Oljas Súleımenov, Qazaqstannyń Eńbek Eri Asanáli Áshimov, akademık Murat Jurynov, Mádenıet jáne sport mınıstriniń orynbasary Nurǵısa Dáýeshov bastaǵan qonaqtar Qa­zaq­stan Jazýshylar odaǵy men «Qazaq ádebıeti» ga­zeti­niń toıy tutas el­diń mere­kesi ekenin aı­typ, aq­jarma quttyq­taýlaryn jet­kizdi.

Oljas Súleımenov, Ábdi­jámil Nurpeıisov, Muhtar Shaha­nov, Qabdesh Jumadilov, Ákim Tarazı, Marfýǵa Aıtqojına, Muh­tar Maǵaýın, Ánes Saraı, Sopy Sma­taev, Beksultan Nurje­keuly, Dýlat Isabekov sekildi ádebıet sań­­laq­taryna «Qazaq­stannyń Qur­metti jazýshysy» ataǵy beril­di. Al Serik Qı­ra­baev, Rásh Myń­baı, Kádirbek Se­gizbaı, Bek­sul­tan Nurjeke­uly, Zaıda Elǵon­dıeva, Qanaz Mol­dahmet, Júsip­bek Qorǵasbek sekildi qalamgerler «Almaty qalasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri» atandy.

Sóz oraıy kelgende bıyl Pre­zı­denttiń tikeleı tapsyr­masy­men Jazýshylar odaǵynyń ǵıma­­raty kúrdeli jóndeýden ótip jat­qanyn, tanymal aqyn-jazý­­shy­lar men álem ádebıeti ókil­­deriniń qazaq tiline aýda­ryl­ǵan kitaptary jaryq kórip, el aýma­ǵyn­daǵy kitap­ha­nalarǵa taratý isi qar­qyndy júzege asqanyn aıryqsha ataı ketken jón.

Alǵash shańyraq kótergen tusta Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń on shaqty múshesi bolsa, qazirgi ýaqytta 810 múshesi bar. Odaq basshysy mereıtoı sheńberinde bıylǵy Jas­tar jylyna oraı birqatar jas áde­bıetshilerdiń múshelikke qabyl­dan­ǵanyn jetkizdi. Olardyń qatar­ynda Qaısar Qaýymbek, Áli­bek Baıbol, Tursynbek Bashar, Baǵa­shar Tursynbaıuly, Bekzat Sma­dııar, Nurtas Turǵanbek, Aslan Tilegen, Doshan Jylqybaı, Batyr­han Sársenhan syndy jas qalamgerler bar.

ALMATY