– О́ner adamdarynyń taǵdyry bólek bolady degendi jıi aıtamyz. Siz taǵdyr degendi qalaı túsinesiz, ony qalaı qabyldaısyz?
– Men kóp balaly otbasynda óstim. Úıdiń úlkeni Saǵyntaı degen aǵam boldy. Sodan keıin sheshemiz Hadısha tórt qyz týǵan. Tórt qyzdan keıin ul bolsyn dep yrymdap tórtinshi qyzdyń atyn Uljan dep qoıypty. Men dúnıege kelgende anamyz Qarataýdyń aýrýhanasynda azdap syrqattanyp qalady. Sonda ájem Qundyzaı túndeletip Tamdy aýylynan Qarataýǵa deıin jaıaý barypty. Arasy 15 shaqyrym. Sodan meni etegine orap alyp, aýylǵa alyp kelipti. Ájem túnde meni besikke bólegende, bireý áketip qalmasyn dep beltartpany qolyna qosyp baılaıdy eken. Sóıtip ájemizdiń baýyrynda óstik. Ákemdi ájem Túlkibastyń balalar úıinen asyrap alǵan. Kúıeýi soǵysqa ketip, kelmeı qalǵan ájemiz Túlkibastyń stansasynda nan satyp turyp, eshelonǵa iline almaı qalǵan 6-7 jasar balany kóredi. Sodan eshkimi joq ekenin bilgen ájem balaǵa nan berip, úıine alyp keledi. Biraq aǵaıyndary «erteń turmysqa shyǵasyń. Aıaǵyńa tusaý bolady ǵoı» dep qarsy bolady. Ájem jaryqtyq sol kezde 24 jasta eken. Biraq ájemiz endi kúıeýge shyqpaýǵa ant berip, sol balany baýyryna basady. Bala erjetken soń ájemiz óziniń nemere aǵaıynynyń qyzyn alyp beredi. Ekeýinen tórt-bes bala dúnıege keledi. Keıin Qysataı ákemiz óziniń elin izdep, basylymdarǵa maqala jazady. Keıin ákemdi balalar úıine ótkizgen aǵaıyndary alyp ketedi. Sodan ol Tamdy aýylyna kelip, úı salýǵa kómektesedi. Sóıtip 1962 jyly ájemizdi de alyp kelip, Tamdy aýylyna qonystanady. Bul shyndyq. Bul taǵdyr. Osy jóninde men bolashaqta kólemdi dúnıe jazǵym kelip júr. Bul jaǵdaı ár qazaq balasyna úlgi bolýy kerek.
– Sizdi qandaı orta qalyptastyrdy? Qandaı tárbıe aldyńyz?
– Ákeniń qanymen, ananyń áldıimen kelgen óner ǵoı bul. Kishkentaı kúnimizde Túlkibas aýdanynyń Azattyq aýylyna kóp baratynbyz. Ájemniń de, anamnyń da tórkini sol aýyldan. Naǵashylarymnyń bári jerge kıiz, kórpeler tósep qoıyp án aıtyp jatatyn. Ásirese «Quralaı» degen halyq ánin naqyshyna keltire oryndaǵandary esimde qalyp qoıypty. Ájem de, anam da án salatyn. Sondyqtan da biz túp naǵashymyz Nurǵısa Tilendıevtiń ózi dep maqtanatynbyz.
Negizi men solaqaı bolyp týǵanmyn. Áli esimde, ájem solaqaı bolǵanym úshin qolymnan qasyqpen uratyn. Keıin oılaımyn, adamnyń jaratylysy qandaı, solaı bolyp qalýy kerek eken. Eger men solaqaı bolsam Nurǵısa atamyz sııaqty kúıshi de bolyp keter me edim. Biraq, jastaıymnan ánshilik jolǵa tústim. О́mirde maǵan jaqsy adamdar kóp kezdesti. 1992 jyly Talas aýdanyna Dinmuhamed Qonaev atamyz kelgende men ol kisiniń aldynan «Qara baýyr qasqaldaq» ánin dombyramen aıtyp shyqtym. Sonda maǵan bata bergen. Sol kisiniń batasy qabyl boldy dep oılaımyn.
– Siz Elbasy Nursultan Nazarbaevpen birneshe ret kezdesip, óner kórsetken ekensiz. Elbasyn alǵash ret qashan, qaı jerde kórdińiz?
–1998 jyly Elbasy Nursultan Nazarbaev Taraz qalasyna kelip, Muhammed Haıdar Dýlatı babamyzdyń eskertkishiniń ashylý saltanatyna qatysty. Sol jerde men Elbasynyń aldynda óner kórsettim. Tuńǵysh ret kezdeskenim sol.
Keıin, 2001 jyly Áýlıeata óńirine Elbasy Nursultan Nazarbaev jumys saparymen keldi. Sonda rezıdensııada sol kisiniń janynda bolyp, án saldym. О́nerime rıza bolǵan Nursultan Ábishuly menen «Maǵan qandaı ótinishiń bar?» dep surady. Sonda men Elbasynan bata suradym. Ol kisi ornynan turyp, aq batasyn berdi. «Halyqtan alystama. Halyq izdese, baqytty ánshi bolasyń», dedi Elbasy. Budan bólek Nursultan Ábishulymen Uzynaǵashta Qarasaı batyrdyń 400 jyldyǵynda taǵy kezdestim. Men ol toıǵa sheteldik mártebeli meımandarǵa óner kórsetý úshin shaqyrylǵan edim. Sol kezdegi Senat tóraǵasy О́mirbek Baıgeldi meniń ónerimdi tamashalap, keıinnen Elbasy otyrǵan ordaǵa alyp bardy. Áýeli Elbasynyń sózine jazylǵan «Elim meniń» ánin oryndap berdim. Ol kisi rızashylyqpen qabyldady.
– О́ner joly – kúrdeli jol. О́nerde ár ónerpazdyń ózindik ustanymy bolýy kerek. Sizdiń ustanymyńyz qandaı?
– О́z basym ónerdegi jasandylyqty jaqtyrmaımyn. Meniń ustanymym – kisiden kórgen jaqsylyqty umytpaý. Dinmuhamed Qonaevtyń týǵanyna 100 jyl tolǵanda men elimizdegi 100 aýyldy aralap júrip, tegin konsert qoıdym. 2006 jyly sol kezdegi Almaty oblysynyń ákimi Serik Úmbetovtiń shaqyrtýymen Súıinbaı atyndaǵy oblystyq fılarmonııaǵa jumysqa barǵan edim. Almaty oblysynyń Balqash aýdanyndaǵy Jeltorańǵy degen aýylda Dinmuhamed Qonaev atamyzdyń babalarynyń qystaǵy bar. Ol jer «Qonaıdyń qystaǵy» dep atalady. Konserttik baǵdarlamany sol aýyldan bastadym. Zylıha Tamshybaeva, Márııam Aıabaeva, Kúlásh Aıtjanova sııaqty ataqty apalarymyz meni kútip alyp, buıymtaı suraıtyn. Sonda men ár aýyldyń aýyzy dýaly qarııalarynan bata suraıtynmyn. Sóıtip, sol kisilerge ózimniń syı-sııapatymdy jasap ketetinmin. Ol kisiler tań qalatyn maǵan. Men endi bılet satpaımyn, aqsha suramaımyn ǵoı. Ondaı saıasat mende joq. Sondaı-aq Prezıdenttik saılaý kezinde Nursultan Nazarbaevtyń qurmetine 54 aýyldy aralap, tegin konsert uıymdastyrdym. Keıinnen ony Talas aýdanynyń aýyldarynda jalǵastyrdym. Syrnaıymdy arqalap, barlyq aýyldy qoǵamdyq kólikpen araladym. Meniń ónerdegi ustanymym osy. Qazirgi Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev aǵamyzǵa da tek Alladan jaqsylyq tileımin. Biz sol kisige demeý bolýymyz kerek. Elbasy bir sózinde «Bizdiń aýzymyzdan «Biz azbyz» degen artyq sóz shyqpaýy kerek. Alla Taǵala ár ulttyń peıiline qaraı jer bergen. Osy elimizdi, jerimizdi Alla til-kózden, ǵaıbat sózden saqtasyn» degen bolatyn. Búginde ár qazaq rýhyn kóterip júrse jarasady. Narsha Qashaǵanov «Qý dúnıeni qýyp bireý jar basqan, mansap jalyn tartyp bireý jarmasqan. Baılyqta da, bılikte de baıan joq, jomarttyǵyń joǵalmasyn marǵasqam», deıtin edi ǵoı. Biz qazaqtyń qanyna sińgen osyndaı qasıetti joǵaltpaýymyz kerek. Eń bastysy, peıil durys bolsyn.
– О́nerińizdi qoldap, qamqor bolǵan azamattar týraly aıtyp berseńiz...
– 2001 jyly L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetine Myrzataı Joldasbekov aǵamyz shaqyrdy. Astanada bes jylǵa jýyq qyzmet atqardym. Barǵan soń turatyn jataqhana berdi. Rymǵalı Nurǵalıev, Aqseleý Seıdimbek, Qoıshyǵara Salǵarauly, Hangeldi Ábjanov, Qarjaýbaı Sartqojauly, Nesipbek Aıtuly sııaqty aǵalarymyzdyń janynda júrdim. Klara Tólenbaeva, Gúlzıra Bókeıhanqyzy sııaqty óner adamdarymen birge qyzmet atqardym. Myrzataı Joldasbekov, О́mirbek Baıgeldi sııaqty aǵalarymyz da óner adamdaryna kóp qoldaý kórsetti. Dosymjan Tańatarov, Aıgúl Qosanova syndy ánshilerdi únemi qoldap júretinin ózim talaı kórdim. Áýelde Serik Úmbetov Almaty oblysyna jumysqa shaqyrdy dedim ǵoı. Keıinnen, 2014 jyly Jambyl oblysynyń sol kezdegi ákimi Kárim Kókirekbaev týǵan jerge kelip qyzmet etýge usynys bildirdi. Páter alyp berdi. Ol kisiniń usynysyn qabyl alyp, Tarazǵa keldim. Qazir Kenen Ázirbaev atyndaǵy oblystyq fılarmonııada qyzmet atqaryp kelemin. Maǵan osyndaı jaqsy adamdardyń sharapaty kóp tıdi. Al jýyrda ǵana Prezıdenttiń Jarlyǵymen maǵan berilgen «Qazaqstannyń Eńbek sińirgen qaıratkeri» ataǵyn ónerge kórsetilgen qurmet dep oılaımyn. Bul ataqqa meni Jambyl oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetov usynǵan. Jaqynda ǵana Aqordada bolyp, elimizdiń Memlekettik hatshysy Qyrymbek Kósherbaevtyń qolynan mártebeli ataqty alyp qaıttym. Jaqsy adamdardyń jaqsylyǵyn árdaıym aıtý kerek.
Áńgimelesken
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
